178 
Soor h. e. Jamboifera; quum caftanea ad dorfum Jam- 
bofam videatur proferre. 
Locus. Ex Garzia ab Orto conftat fruétum hunc fuo 
tempore, feu anno circiter Chrifti 1550. circa Goam 
incognitum fuiffe , fed non diu poft Chrijtopborus a Cofta, 
primum circa Couchin vidit, ac capite vigefimo quar- 
to defcripfit, uti conftat ex Carol. Clufii adnotationi- 
bus in illud caput; fed dein a Portugallis plurimis in 
Indie locis multiplicatus ac propagatus eft, prefertim 
in Zeylana , Celebe , in regno Macaflarenfi , & in Maro. 
Hic in Amboina pauce tantum funt arbores, ac præ- 
fertim ad rubrum montem, ubi Portugalli primum 
locum fuum fixerunt. 
Ufus. De ejus ufu aliis in locis, ubi delicatiores ac 
majores funt, non agam, fed Lectorem ablegabo ad 
memoratos auctores , quum in Amboina non fint in 
ufu, excepto quod quidam crudum exfugant fuccum 
tanquam remedium contra vomitum ac naufeofüm 
ventriculum: Macaffarenfes plerumque Cadju poma 
abjiciunt, tantumque eorum caftaneas colligunt, quas 
regibus fuis obferunt , ut fupra carbones illos torreant, 
nucleumque comedant, feu ad delicias , feu more 
Indico ut Veneris libidinem excitent : Vidi quoque 
uofdam cortice hujus arboris , qui aufterus admo- 
um & adítringens eft, ufos fuiffe contra aphthas ad 
os colluendum, loco Catsjo feu Lycii Indici , forte 
vocum fimilitudine adle&os aut deceptos. Adtenden- 
dum porro eft, ne ditte Caftanez fupra carbones 
torrende ac edende nimis recentes fint, quum acer- 
rimo tum replete fint fucco , qui nucleum, quum 
franguntur ac dehifcunt, facile inficit, atque adurens 
amarum reddit, unde melius e(t, ut per femi menfem 
exficcentur. 
In Ternata fruêtus hi multo funt majores quam in 
Amboina , quumque maturefcunt , magis luteum gerunt 
colorem , fere inftar fructus maturi Mufæ ,ejusque fuc- 
co utuntur incolæ pro collutione oris contra Aphthas; 
ac defedtu fructus corticem arboris adhibent, quum 
hic cantummodo adítringat & detergeat, nec noxias ha- 
beat proprietates, quales in Silveftri obfervantur fpecie: 
i autem plura de horum fruétuum preftantia nofce- 
re cupit, adeat docta Wilbelmi Pifonis fcripta. Qui 
arbores Brafilienfes propria experientia feu notitia 
defcripfit libr. 4. cap. 6. ubi arbor Acajuiba, ac fru- 
&us Acaju vocantur, ac ubi foliis floribusque bo- 
num adferibit odorem , qui camen, uti fupra ditum 
eft, in Orientalibus arboribus non obfervatur. 
In Rumpbii Appendice hec fequuntur. 
Ex Hort. Malab. part. 3. Fig. $4. patet arborem 
hanc in Malabaricis Eugenius quoque effe notam 
nomine Capamava, & Portugallico Cajoes, ubi ipfi 
flores fuaveolentes adfcribuntur. 5 
Tabula Sexagefima Nona 
Ramum exhibet Caffuvii, feu Anacardii, ubi Litt. 
A. Ejus fructum feparatum exhibet. 
OBSERVATIG 
Variis nominibus hec arbor a pluribus jam denominata eft 
auctoribus, optimeque ab Herm. in H, L. B. pag. 30. voca- 
tur Anacardium Occidentale, Cajous dictum, ofliculo renis le- 
poris Figura: & Anacardium a Linneo in H. Cliff. p. 161. & 
Anacardii alia fpecies a Ca/p. Baub. in Pinac. p. $12. & Ana- 
cardus Zeylanica, Folio Nucis Juglandis Cajous vulgo ab 
Herm. in Muf. Zeyl. pag. 55. & Pomifera feu potius pruni- 
fera Indica, nuce reniformi , fummo pomo innafcente Cajous 
di&a. Ray. bift. pl. pag. 1649. & Sloan. Cat. pl. Fam. p. 187. qui 
plurimas habet alias denominationes , & in ejus Hift. Fam. part. 
2. p. 136. vocatur Acaju arbor pomifera fructu delettabili, 
propendente Anacardii ritu, Surian dicta, Acaioua Ti . 6? 
Boerb. vocatur, que eleganter quoque a Merian de Infett. Su- 
rin. Tab. 16. exprimitur. Reliqua vide in Thef. nofiro Zeylan. 
Pag. 19. & Dale Pharmac. edit, nov. in 410. pag. 340. 
Nomine Cadjoe arboris bec defcribitur a Valent. p. 172. & in 
Tab. fub no. XIX. parvulaicone exhibetur filveftris (ubfequens 
fpecies. 
; CAPUT 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput LIX. 
ca[Jar noemt menze Jamboe-Soor: dat is, Famboes-draa- 
Ber» om dat de Caftanje op baar rug een Jamboesfchynt te 
raagen. 
Plaats. Uit Garzias ab Orto blykt , datze by zynen tyd 
of omtrent bet Faar Chrifti 1550. omtrent SA at he. 
kent was, maar niet lange daarna beeftze Chriftophorus 
a Cofta, eerfimaal omtrent Couchin gezien „en in zyn vier- 
en-twintigite capittel ook befchreven, blykende by de Anno- 
tator de Heer Carolus Cluf. op bet zelfde capiitel: maar 
daarna ize door de Portugeezen op veel andere plaaixen van 
Ooftindien zeer vermenigvuldigt , en inzonderbeit op Cey- 
lon, Celebes, int Macaffaarjche ryk, en op Marus; dog 
bier in Amboina bebben wy maar weinige bomen, en die 
nog mecht aan den rooden berg , alwaar de Portugeezen ba- 
re eerfte refidentie gebouden bebben. 
Gebruik. Van bun gebruik, op andere plaatzen., daarze 
Jinakelyker en grooter zyn, zal ik niet fpreken , maar den 
Lezer wyzen tot de voorn. Autheuren, nadienze bier in 
Amboina niet gebezigt worden, bebalven dat zommige bet 
raauwe zap daar uitzuigen , als een bulpmiddel tegen bet 
braaken, en een walgende maag ; de Macaffaren werpen 
de Cadju-appelen doorgaans weg, alleen vergaderende de 
Caftanien, en-die vereerende aan bare Koningen, dieze dan 
op koolen laaten braaden, ende bet pit daar uit eeten, 't 
zy dan tot een lekkerny y of na de Moorfcbe manier , om de ` 
venus-luft te verwekken; Ik beb ook gezien, dat ommige 
de fcbor[Je van dezen boom, zynde uittermaten wrang en 
zamentrekkende, gebruiken, om tegen de Sprouw de mont 
mede te fpoelen, in plaatze van Catsjo, of Lycium Indi- 
cum , mi[Jcbien door gelykbeit van namen aangelokt , of mis- 
leit zynde: Wyders [taat te letten , dat men de voorn. Caf- 
tanien, die men op de koolen braaden en eeten wil, niet al 
te verfeb komt te nemen; om datze alsdan nog vol zyn van 
een d CN vocbtigbeit , "t welk bet pit in "t openberften 
ligt infetteert „en brandende bitter komt te maken, en daar- 
om is bet beft, dezelve een halve maant te laten droogen. 
. In Ternaten vallen deze vrugten vry wat grooter, als 
in Amboina, en ook alsze ryp zyn, geelder , byna als een 
type Pifang, en bet zap gebruiken de Inlanders ook om de 
mont mede te fpoelen py de Sprouw: of by gebrek van. 
de vrugt, xo nemenze de fcbor[Je van den boom „nadien de- 
zelve maar alleen zamentrekt en a veegt, en gant/ch geen. 
eng isi eigenfchappen beeft, gelyk die van bet wilde ge-. 
Sagt: De gene nu ‚die van de voortreffelykbeit dezer vrug- 
ten meer begeeren te weten, believen my toe te laten, dat 
ik baar wyze tot de geleerde Schriften van Do&or Wilhel- 
mus Pifo, die de Brafiliaanfcbe planten uit eigen aan/chou- 
wen, of ondervindig , befchreeven beeft , zynde deze tevin- 
den lib. 4. capittel 6. alwaar den boom Acajuiba, ende 
de vrugten Acaju, worden genaamt, en daar by de blade- 
ren en bloemen een goeden reuk toefchryft: dog die men aan 
de Ooftindifche , als boven is gezegt , geenzints bemerken kan. 
In de Appendix van Rumphius volgt dic: 
In bet derde deel van de Hortus Malab. Fig. | 
dat by in de Malabaarfche landen ook moet rn 
den naam van Capamava, in’t Portugees Cajoes , en dat 
bem aldaar welriekende bloemen werden toege/cbreven. 
De Negen- en Sefligfte Plaat 
— td van de Caffuvie-boom, ofte bet Anacardium, 
A. Deszelfs vrugt af zezondert verbeeldt. 
AANMERKIN Ge 
de Gomes, en wert zeer wel van Herman in de Gad og 
Leidfe Tuin pag. 30. Weftindifche Anacardium Cajoes genaamt, 
met een [leentje in de gedaante van een nier uit een baas , en wert al- 
leen Anacardium van Linneus in de H. Cliffort. pag. 161. ge- 
naamt „en een ander zoort van Anacardium by Cafp. Bauhin in 
Pinax p. 512. en Zeylonfche Anacardus met bet bladt van een Mäe, 
te-boom Cajous , in ‘t gemeen by Herm. in bet Mufeum Zeylan. 
p. 55. en Appeldragende , ofte liever Pruymdragende Ooftindifibe 
Boom , met een niervormige neut boven op de appel zittende, Cajous 
van Ray in zyn hiftor. der planten p. 1649. en van Sloan. 
tal. pl. Jam. p. 178. die verfcbeide andere benamingen nog beeft 
als mede in bet twede deel van de Jamaic. hiftor. p. 136. wert. 
Acajou van Tournefort en Boerhave genaamt, en wert beerlyk ver= 
beeldt by Merian over de Surinaamfche infe&en Tab, 16. Het 
overige zie in myn Thef. Zeylan. pag. 16. en by Dale in zyn Phar- 
macol. ek 40. tð ; 
; naam van Cadjoe-Boom wertze befchreven by Valent 
pe 171. en op de plaat onder no. XIX. dog zeer klei K 
géen cigentiyk de ilde zoort is. dt 
LX. HOOFD. 
