I, Boek. LX. Hoofdft. AMBOIN 
CAPUT SEXAGESIMUM. 
Caffuvium Silveftre. Lenat. daun Sacko, 
Orma fructus hujus arboris demonftrat hanc cum 
H præcedenti convenire Cadju , quamvis folia mul- 
tum differant; Lenat autem rectum atque altio- 
rem habet truncum , magnitudinemque obtinet me- 
diocris Mangæ arboris , coma extenfa , fed truncus 
pleramque non craffior eft crure, vel femore , cor- 
tice glabro , quum nondum fuerit adulta „ in vetu- 
ftiore autem rugofus ac fiflus inftar Mange arboris: 
Folia multo majora funt quam Cadju, plerumque pe- 
dem longa, quatuor quinqueve pollices lata, utrim- 
que acuminata, multis pertexta coftis parallelis , fu- 
perne ®bfcure viridia, inferne cinerea , vetuftiora 
olia funt folitaria ac inordinata , juniora oppofita 
& cruciata, qu& varietas in foliis præcedentis Cadju 
quodammodo itidem obfervatur , funtque. etiam fir- 
ma, ac glabra; Ad ramorum fummitates flores pro- 
germinant racemofi', ut in Manga arbore , fed bre- 
viori in racemo: Flores autem hi componuntur ex 
quinque pallide albicantibus. petalis parvis, retro- 
exis, & adunatis, quique majores funt Mange flo- 
ribus: In horum centro viride & oblongum apparet 
iftillum, inftar lapilli circulo luteo inclufi, in cu- 
jus fummo tria brevia nigra confpiciuntur capitula, 
circa quod quinque albicantia ftamina locantur: His- 
que fuccedunt fructus ex racemis dependentes , Cad- 
jum referentes ; fed multo funt minores, quorum 
qu" vix pollicem vel duos digitos latus eft, ejus- 
emque longitudinis, fere triangularis , anguftiffima- 
. qué ora- lo obverfus, Ficiformis, rugofus , feu 
. sparum fülcatus , obfcure viridis ac. mollis: Ejus caro 
eft aquofa & adftringens inftar Cadju , in penitus .ma- 
turo fructu autem dulcior eft: Inque fuperiore ac la- 
tiore parte gerit quoque caftaneam feu fabam, fed 
breviorem, crafliorem, ac magis gibbofam quam in 
Cadju, uno latere erectam, & rug | | 
fculptam, externe fufcam, feu ex fufco ac cinereo 
mixtam ,.pollicem longam , ultra pollicem. craffam. 
Hecque faba in femimaturo fructu. femper major eft 
ipfo pomo fed non in penitus maturo fructu. _ 
‚Faba hec per longitudinem confcifla quadrata fere ap- 
paret; fed unus angulus acutior. eft: Putamen exterius 
cultricirciter tiem habet,ac duplicatum eft,interne 
fpongiofum ac foraminulis plenum, exfudans liquorem 
oleofum , qui acris eft & urens, ubi cutim tangit , in- 
termedium fpatium repletum eft nucleo albo ejusdem 
cum putamine forme, quique inftar Cadju totus edu- 
lis eft, fed ea fimul prudentia, ne dictum acre oleum 
nucleum. inficiat, atque hoc os ac lingua uratur vel 
ledatur.. Ex abruptis foliis & arboris cortice liquor 
` ferofus exftillat , qui mox ccerulefcit, ac dein nigre- 
ícit; atque ubi hoc lac cutim tangit, ibi mox nigra 
illam inficit macula , brevique poftea difficilem excitat 
pruritum , quo cutis intumefcit , ac tam rubra eft, acfi 
adufta foret, hocque uftionis fignum nullo. alio tolli 
poteft remedio. nifi exulceratione , quod uti in aliis 
aduftionibus non fine dolore perficitur , hujusque cica- 
trix tam diu in cute remanet , donec illius arboris fru- 
cus, qui uftionem caufarunt, decidant, Hec autem 
vis; fortior & efficacior eft. inoleo Caftanez , quam 
in arboris. laCte, quod cutim tantum adurit, fed non 
ita facile exulcerat quam mémoratum oleum : Si hu- 
jus-arboris-tryncus profunde incidatur, tale lac ab- 
undanter‘exftillat , quod craffefcit , atque arbori ad- 
haeret tanquam nigra atramenti {tria , incifio autem 
hac prudenter-eft inftituenda, ne lac in faciem vel 
gutim metus Succus ex disruptis foliis exftillans 
magis albet , nec ita nocet: Mirandum vero ac fingulare 
eft, quod: juniora ac flaccida arboris folia, que tanta 
copia noxium dat lac, innocue cruda comedi pof- 
fint; hee emm cum pifcibus , Canariis, & Bocaflan co- 
mefta du przbent faporem cum levi adftrictione, 
fed. qui prudentes-funt-; lac-illud exprimunt, quod 
petiolis abruptis adheret. =-= ; 
Hujus arboris lignum albicat, molle, ac operi me- 
chanico vel domeftico inutile eft: Hinc inde in pla- 
I nis 
feu foveolis in- . 
SCHE KRUYDBOEK. 179 
LX. HOOFDSTUK. 
De wilde Cadjoe- Boom. 
E gedaante van deze vrugt be dat den bo 4 
D ge gemeen/chap moet bebben ER mimis Cad. 
“ Ju, boewelxe aan bladeren al wat veel komt te ver- 
Jcbillen , zynde den Lenat regt bre aei en booger dan de 
Cadjoe „omtrent als een middelbare angas boom, breet van 
kruin , dog wort gemenelyk niet dikker dan een dye met een 
effene fchor{fe , als by nog niet out is , maar groot geworden 
zynde ‚wertze ruig en aes geborften , gelyk die van de Man- 
gas-boom. De bladeren zyn veel grooter dan die van de Cad- 
ju, door de bank een Doet lank , vier a «yf duimen breet , ag- 
ter en voor te gelyk, of even pits, toelopende , met veele yA 
ralleele ribben doorregen , boven 2wart-groen, van onderen 
8735. de outfte Baan enkelt , en zonder ordre, de jonge twee 
tegens malkander , en dat mee[l in "t kruis, welke verande- 
ringen men aan de bladeren van de bier voor befchreven 
Cadju ook eenigzints ziet; zy zyn mede ftyf en efen: aan 
t uitterfte der ryskens komt bet bloeyzel aan troffen voort 
gelyk dat van de Mangas-boom „dog wat korter ; de bloemp- 
Jes zyn gemaakt van vyf bleek-witte kleine blaatjes , ftaan- 
de wat agterwaarts overgebogen, en op malkander gedron- 
gen, ook wat grooter zynde als bet bloeizel van de Ma a 
in bet midden ziet men een groen lankwerpig heuveltje als 
een fteentje in een geele ring flaande , met drie korte $ warte 
knopjes boven op, en vyf witte draatjes in de ronte; daar 
op a heh vrugten , hangende in troffen by malkander 
en de Cadjus wel gelykende , dog wallen veel kleinder , zyn- 
de yder appelken niet boven een duim of twee vingeren breet 
en ook zo lank, bykans drieboekig „ en met de Jmalfte zyde 
na den feel gekeert „van gedaante als een vyge, wat rim- 
pelig , of een weinig gevoornt , boog-groen, em week: bet 
uae mede wateragtig en adftringerende , gelyk dat van 
de Cadju, dog in de gebeele rype wort bet wat zoeter ; beb- 
bende aan de voorfte en breet/te zyde insgelyks een Caftanje 
of boone, dog wat korter , dikker , en bultiger dan die q 
X lju., met den eenen boek alt e ies geregt, iR 
rimpelen of kuiltjes bezet ; van buiten bruin , of uit den brui- 
nen en graauwen t'zamen gemengt, een duim lank , en bo- 
"ven een duim breet: zynde deze boone in de balf-rype altyt 
grooter dan den appel , maar niet in de gebeel rype. 
… De boone in de lengte opgefneeden zynde , vertoont baar 
byna vierkant, dog de eene boek loopt wat fpitzer toe: De 
buitenfte fcbaal is ongeveer zo dik als een mes, en dobbelt 
van binnen fpongieus en als vol gaatjens , uit/weetende of 
uitgevende een o yagiige vogtigheit , dewelke is fcberp beet, 
en daarze raakt bet vel brandende : bet middelfte of binnenfte 
is gevult met een witte beeft , met de ‚[ebaal gelykformig of van 
een gedaante zynde, en dewelkemen , gelyk die van de Cadju , 
ook gebraademeeten kan „dog mede met die woorzigtigheit , dat 
de voorn. fcberpen oly bet pit niet kome te raaken, en daar 
door de mont en tonge verbrandt of befcbaadigt werden : üit 
de afgebrookene bladeren en /chor{Je der boomen druipt een 
weyagtige melk, dewelke ftraks eerft blaauw en daar na 
Swart befterft, en waar deze melk op de buit komt , daar 
maaktze terftont een [warte plek, en verwekt kort daar na 
een moeyelyk jeuken , waar van de buit opfwelt , en zo root 
wert , als ofze verbrant was, en dit brant-merk is met geen 
ander middel: weg te krygen, dam dat men bet laat uitfavee- 
ren , "t «velk gelyk andere verbrantheit niet zonder pyn en 
kan toegaan, blyvende bet lidteiken dan nog zo lange op de 
buit Baan, tot dat die vrugten van die boom , waar aan men 
zig verbrant beeft, komen af te vallen; dog deze Kragt is 
meerder of merkelyker in d’olye van de Caftanjen ‚dan in de 
melk van den boom , dewelke de buit maar a leen verbrant, dog 
zo ligt nietiemulcereert als d'eerft genoemde: wanneer men in 
den [lam van dezen wat diep komt te kappen , dan loopt 
dezelve melk overvloedig daar uit , wort dik, en blyft aan 
den boom bangen alseen [warte ftraal van inkt jen men moet 
bem al zeer voorzigtig kappen , op dat de melk niemant int 
gezigt of op de buit kome te fpattén: bet zap dat uit de af- 
gebrookene bladerendruipt , is witter en min febadelyk ; zyn- 
de al wat vreemt en wonderlyk , dat men van een boom , die 
zo vol fcbadelyke melk is , de jonge en flappe bladeren zonder 
Schade raauw kan nuttigen ; want dezelve met vifch , Canari. 
en Bocaffan gegeten, hebben een zoete fmaak met een kleine 
adftriëtie, dog om voorzigtig te zyn, zo drukt men de melk, 
die aan den afgebrookenen fteelbangt , eer D daar uit. 
Het bout van dezen boom is wit , week, en tot bouwen of 
timmeren onbequaam ; by waft bier en daar in de vlakke. bof- 
; Z2 i Jeben , 
