I. Bock. LXI. Hoofdft. 
- In Rumpbii Appendice bac addita funt : 
Juniora ac tenera folia, que cruda eduntur, in 
Saguero dulci quoque coquuntur ad Syrupi confiften- 
tiam. 
Tabula Septuagefima 
Ramum- exhibet Caffuvii Silveftris. 
AMBOINSCHE KRUYDBOE K. 
ati 
In de Appendix van Rumphius wert dit ’erbygedaan: 
De jonge bladeren, dewelke men raauw, eet , werden in 
zoete Sagueer: gekookt, om dezelve in een dikke Syroop. te 
brengen. 
De Seventig fte Plaat 
Vertoont een Tak van de Wilde Caffavie-Boom. 
CAPUT SEXAGESIMUM PRIMUM. 
. Gnemon Domeftica: Meuinjo. 
Nemon ab omnibus harum infularum incolis tam- 
G quam rex Sajors, h. e. herbarum edulium habe- 
” tur, non tantum quod fructus , flores, foliaque 
cibo- inferviant, fed quod ipforum palato quam maxi- 
me Do ac grata fint, noftra autem natio aliter 
cenfet. Arbor hec duplex eft, domeftica nempe & 
filveftris , illaque iterum dividitur in marem & femi- 
nam utraque vero ex una oritur matre inftar Papaye, 
a qua haud inultum differunt. i 
Hoc in capite domefticam defcribemus, ac primo 
marem , qui erectum & glabrum gerit truncum, per 
rotuberantia genicula divifum- in notabiles articulos 
inftar Pinange arboris, hi autem remotius locantur, 
unde he arbores facile confcendi poffunt: Cortex eft 
equalis ac cinereus, in vetuítis autem truncis parum 
dehifcit. Rami foliorumque rachides in genicula iti- 
dem divife funt firme & lente, illeque- culmum 
circiter crafTe , rotunde , & ad articulos protube- 
rantia gerentes er » ex quibus folia propullu- 
Jant brevibus infidentia petiolís,-bina oppofita, feu 
per paria, quatuorque: fimul fumpta obliquam effor- 
pani crucem , vulgaris See pete ftar foliorum 
Lauri, quinque , fex, feptemive pollices longa, duos, 
a duos cum dimidio: K Nuk eS Mpera acumi- 
para, fuperne viridia, glabra feu zqualia, ac fplen- 
dentia, inferne paucis obliquis ac tenuibus protuberan- 
tia coftis; Ex fingalorum foliorum ala oblongum pro- 
erminat germen ee ark se Dai fed minus , 
Sabo digiti atticulos longum, culmum craffum , hoc- 
ue iterum in breves articulos cum protuberantibus 
& verticillatis geniculis divifum eft, quibus flores in- 
fident parvi, mufcofi , ex breviffimis- compofiti fta- 
minülis cum antheris Havefcentibus, qui ftatim deci- 
dunt, relinquentes fpicam cum ve nudis com- 
fitis ex parvis verruculis, quibus núlli füccrefeuat 
fru&us , excepto quod hinc inde aliquando unus alter- 
ve adpareat Oliveformis, fed magis acuminatus , pri- 
mo viridis , dein luteus, ac demum rubens feu fan- 
SCH coloris, interne ita formatus , uti ftatim de 
'mininis indicabitur fructibus. Folia ad genicula, ex 
quibus dicti Ha Ger flores, plurimum decidunt, 
arborque ips 'eft magnitudinis inftar vulgaris Limo- 
num arboris , coma denfa ac eleganter ornata. 
- Altera autem fpecies , femina dicta, rectum’ quo- 
que gerit truneum ac'divifos articulos, qui proprie 
veftigia fünt deciduorum ramorum ; coma porro & 
rami ge rachides ejusdem cum mare funt forme , ex- 
ceptó quod internodja fint longiora , ac folia latiora 
& longiora; feptem . SÉ e pollices longa , ac 
tres" gäe Tata: Er 'nieulis oer e alis cau- 
liculus itidem progermimat minorem | er digitum 
longus, aliquando fimplex, aliquando trifidus, inque 
‘loco florum mufcoforum capitula quedam viri- 
dia; quorum unum alterumve femper maximum eft, 
quodque" in frü&um excrefeit forma ac magnitudine 
enucleatarum glandium Ted paülo magis acuminati funt 
& longiores hi fructus , primo ex fufco virides, dein 
luteigac tandem rubri dein rnm exte ordi tubis, 
mollis , ac rubens pleramque, cultri craffitiei, inque hac 
continetur nux parva o 
onga , per longitu nem ftria- 
ta, Lengt ac fragili Poeme öbduéta in quo recon- 
ditur nucleus oblongus, albus, paulo major officulo O- 
live; cinerea te&us pellicula; ac recens fubftantie 
eft nucis evellane , vetuftus autem ac ficcus adeo in- 
Deklimmen: de fchorffe is 
LXI. HOOFDSTUK. 
De Tamme Gnemon- Boom. | 
Nemon wert van alle deze Eylanders voor den ko- 
_ y wink van de Sajors , dabis van de eetbare kruiden , 
gehouden , niet alleen om dat de vrugten , bloemen , en 
bladeren tot /pyze gebruikt en genuttigt werden, maar ook 
om datze na bare mont wel de befte fmaak hebben, dog bet 
oordeel van onze natie is daar in met bet baare al vry wat 
verfchillende: zynde dezen boom tweederley , namentlyk tam- 
me en wilde; en de tamme wederom onder/cbeiden in man- 
neken en «oyfken , dog beide van een moeder voortkomende, . 
gelyk de Papaya-boomen., waar vanze ook niet veel komen 
te pa : has Stt. doe 
n dit Capittel zullen wy tamme be/chryven , en 
voor eerft bet manneken , "t welkeen regte d. ftam beeft, 
door uitfleekende knyen verdeelt in merkelyke leeden , gelyk 
die van den Pinang-boom, dog de leden: flaam wry ver 
van malkander , en daarom zyn deze boomen gemakkelyk te 
dien en ligt- aauw H f d aan 
de oude [lammen /cheurtze wat: de takken en de.rysk 
die ook in leeden zyn verdeelt , zyn ftyf en taay , enderys- 
kens ongeveer een ftroo-balm dik, voorts ront, en aah. de 
pes bebbende uitpuylende knietjes , waar aan de bladeren 
aan op korte fleeltjes , twee en twee tegens malkandér. 
tasted ue bin Seni. tm 8 
: met ‘a een ` $ kruys , van gemeen 
atzoen, en byna als Lauwrier bladeren zes yen hë- 
gen Bio ) twee, en tweeen een bald üuimi bret, 
voor meL een lange en flyoe, Ditze, boven gebeel alát , effemn, 
én glimmende, beneeden , of” van bebe > Ar Je 
febuynze‘en fubtile ribbekens; en «wit de {choot an. 
bladt: komt voort een: lankwerpig. gewas als de Kattekens 
van de Haazelaren , dog wat kleinder , omtrent twee vine 
ger-leeden lank, — een flroo-balm dik, en deze 
Sam weder in korte ledekens met uit[leekende knietjes. ver; 
deelt, wervels-gewys boven malkander , en daar op Daat 
een klein mosagtig bloeyzel , gemaakt uit zeer korte draat- 
jes , met bleck-geele mopjes, "t. welk al met den verfien af- 
valt »laatende bet fleelije of ayrtje metde groene en van 
kletnerorátjás gemaakte werveltjes zo bloot flaan; op deze 
wratjes en-awáljen geene vrugten , bebalven dat men zon- 
tyts ber of daar ma wel eene'ziet, van gedaante als jon: 
ge Olyven , dog wel zoo [pits:, eerft per > daar na geel, 
en ten laat len bloet-root ; voorts van binnen zodanig geftelt 
als terftont van de wyfkens vrugten zal gezegt werden. 
De bladeren , aan de leeden daar bet voornoemde-biae; 
uit voortkomt, vallen ook meeft af, en den boom is var de 
grootte als een ordinaire Lemoen-boom , met een digte en wel- 
gefebikte kruin. ` » ` | | 
“Aangaande nu de tweede tamme wort, zynde bet wyf- 
ken „dat beéft mede een regten [Lam , en ook verdeelde leeden; 
of eigen de woerfbappen van de afgevallene takkens 
woorts de krwin , takken, en ryskens van een online lide 
edaante als die van bet manneken , bebakven dat de tuffcben- 
oden wat langer zyn, en de bladeren ook «pel zo breet en 
lank , te Weten zeven en agt duimen lank, en drie duimen 
breet "uit de knobbeltjes en wit den fcboot der bladeren komt 
mede een fteeltje voort. van omtrent een kleine pu mapezi" 
zomtyts enkelt , ook zomtyts in drien verdeelt ; en daar aan 
ziet men a ee eenige donkere werveltjes boven mulkan: 
der „als mede op dezêlwe jin plaats van bet boven gen. mos: 
agtige bloeytel „eenige groene knopjes „waar onder alt yt een 
f twee de grootfte 2yn, en daar uit en ook de vrug- 
ten „Van grootte en gedaante al rog DUE - 
lang en fpits, eerjt groen , met eenige bruinte gemengt , 
i NA ten. laatften root: oe buiten bd 
een dum, week sen doorgaans root vleefch , van de dikte 
een mes, en daar onder ten lankwerpig nootje, overlangs 
Edflrezpt , met een dunne en breekzame fcbaal , en daor in 
gen lankwerpige witte beeft, wat grooter dan een Olyven- 
Íteen , miet een graauw vliesken bekleet , vers zynde , van 
Seen Z3 Lu > (r Y, 
