I. Boek. LXII. Hoofdjt. 
tis fepius infleétuntur , quique undigue racemos ge- 
runt floriferos, atque inter hos foliola apparent fub- 
rotunda. ő 
Carol. Clus. libr. 2. Exot. cap. 27. hunc depingit guo- 
que fruftum , defcribitque nomine Fruêtus Beretini, 
qui in Europam delatus eft anno 1580. ab iis , qui 
cum equite Britannico Francifco Drakeno totum cir- 
cumnavigarunt mundum , eumque invenerant in in- 
fula Beretina, una Philippinarum, qui in altiflimis cre- 
verat arboribus, foliis Laurinis , fed longioribus, gla- 
bris ac integris: Fructus hi formam referebant par- 
varum glandium, incolisque edules erant, uti & illi 
hos quoque , fed fame coacti, cum cibis ufurpave- 
rant , ac dein in Moluccis quoque obfervarant ; in 
appendice nove Dodonei editionis fructus hic voca- 
tur Glans Beretina, qui in Europa pro glande habe- 
tur, ex forma interioris parve nucis feu officuli, ex 
quo caro exterior erat fublata, quales hifce in terris 
plerumque ficcantur & confervantur. Gnemon Dome- 
ftica copiofe & fponte crefcit in mille infulis ad Sep- 
tentrionem Bataviz fitis , quique ibi tam craflos ge- 
runt truncos, ut duo vix viri illos ulnis amplecti pof- 
' fint. Atque in harum arborum truncis cor feu me- 
ditullium eft firmiffimum ac folidum fufcumque, ex 
quo nautz noftrates anchorarum fuftes ac tigna for- 
mant. Harumque arborum flores fructusque zque e- 
dules funt, ac aliarum prius defcriptarum. 
Tabula Septuagefima Prima 
Ramum exhibet Gnemonis Domeftice Maris. 
"Tabula Septuagefima Secunda 
Ramum exhibet Gnemonis Domeftice femine. | 
"OBS ER AAT In 
Gnemon - Arbor a Valent p. 174. vocatur , quz eft Mala- 
Elengi H. Malab. part. 5. Tab. 55. & Baccifera Indica flore 
compofito. Ray. Hifl. pl. ps 1637. 7 3. 007 000 s wenn: 
re tg r p Á s 
EE 
Lan — 4 de bo. hn t | Á 
AMBOINSCHEKRUYDBOEK. 
183 
buiten ordre, zo dik worden als een vinger, en die zig dan 
omkrullen als een flange , zynde rondom met bloeyende trof- 
Jen geladen, en daar tu[Jcben wint men ook kleine rontagti- 
ge Bra es. 
Carol. Clus. lib. 2. Exot. cap. 27. maalt dezevrugt mede ` 
af , en bejchryftze onder den naam van Fructus Beretinus; 
zynde in Europa gebragt in ’t jaar oyftbien hondert en ta tig, 
door de gene, die met den Engel/chen Ridder Francois Dra- 
ke de geheele werelt omgezeyit ; en dezelve gevonden badden 
op ’t Eylant Beretina, zynde een van de Philippinis , als 
waarze op zeer booge boomen «vie[Jen , met bladeren als 
die van Laurier , dog wat langer , voorts glat en e. 
ezaagt ; de vrugten waren van gedaante als kleine eyke- 
en „en by de Inwoonders eetbaar , gelyk zy luiden dan 
dezelve mede (dog door honger geperft zynde) in de koft ge- 
bruikt „en namaals ookin de Moluccos gevonden. badden : In 
de appendix van de nieuwe Dodoneus , vint men deze vrugt 
genaamt Glans Beretina , werdende in Europa voor een 
eykel aangezien, na de gedaante van bet binnenfte nootje, 
daar bet buitenfte. vleefch afwas , gelykze bier te lande door- 
gaans mede zodanig gedroogt en bewaart worden. De tam- 
me Gnemon groeyt overvloedig van zelve op de duizent Ey- - 
landen benoorden Batavia leggende , bebbende aldaar zulke 
dikke [Lammen , datze twee mannen nauwlyks konnen omva- 
demen: en daar binnen vint men een maf] yf en bruinagtig bert, 
waar uit onze fcbippers anker-{tokken, en blokken weten te 
maaken: zynde de bloemen en andere vrugten van deze boo- 
men mede zo wel eetbaar als van de andere, die bier boven 
befchreven flaan. | 
De Een- en Seventigfte Plaat 
Vertoent een Tak van de Tamme Gnemon-Boom bet Manneken 
genaamt. i ag 
De Twee- en Seventigfte Plaat 
Vertoont een Tak van de Gnemon Boom bei wyfje. e i 
AANMERKING. 
Gnemon-Boom ‚wertze van Valent p. 174. genaamt en befchre- 
wen, en ís de Mala-Elengi van de Hortus Malabar. ide ded 
Tab. 55. en een Besdragende Indifcbe Boom met een zamengeflelde 
Bisem van Ray Hiftor. der planten pag. 1637. E 
æ | 
N ad 
CAP. SEXAGESIMUM SECUNDUM. - 
Gnemon. Silveftris. Gnemon Utan. 
Ilveftris Gnemon cum domeftica plurimis in par- 
S tibus convenit, fed in multo altiorem excrefcit 
arborem, zquali cortice, & in articulos divifo , 
qui multo longiores funt: quam in domeftica, fed 
non ita protuberant: Folia quoque funt minora, bre- 
viora, & rotundiora, & in ramulorum extremo plu- 
rimi apparent breves racemi conjunéti, in verticil- 
los quoque divifi uti in domeftica , ex quibus tres 
Zen dependent frudtus forma ac magnitudine 
domeftice, vel inftar glandium, fed ab utraque. par- 
te rotundiores, primo lutei , dein fquallide rubentes. 
In horum carne molli plurimi.locantur pili breves 
ac: firmi, inftar Amaranthi fplendentes , qui tacti 
quoque cutis pruritum excitant , eamque tumefa- 
iunt, ita ut prudenter tractandi nec manibus con- 
fringendi fint: Hujus fpeciei folia multo magis funt 
ingrati faporis, quam domeftice: Arbores he omni- 
no funt Silveftres , tantumque crefcunt altis in monti- 
bus ac locis remotis. 
“Nomen. Latine Gnemon Silveftris, Malaice Gnemon ` 
Utan, quo nomine alii populi hanc quoque denomi- 
nant, quibus nota eft arbor, fed femper cognomine 
filveftris, atque in Macaffara Culan vocatur. 
Locus. In Moluccis crefcit ubique , uti in Amboi- ` 
na, Cerama; & in infulis ad Eurum fitis. 
Üfus. Fructus ejus raro in cibum adhibentur, adta- 
men, ubi copiofe crefcunt, edules funt , fed fequenti 
. preperandi funt módo: Quum colorem adquirant 
rubicundum, aqua ebulliuntur, fcrobulo inponuntur, 
ac fufte tam diu commoventur, vel colliduntur, con- 
. tinuo adfundendo aquam, donec omnis pilofa caro & 
fpinule füerint abrafz , hique nuclei tali prepu 
modo, 
LXIL HOOFDSTUK, 
De Wilde Gnemon-Boom, ` 
E wilde Gnemon is de tamme meeft in alle deelen ge- 
D lyk, maar wert een vry booger boom, ook met een ef- 
A fene fchorfJe „en verdeelt in leeden „dewelke veel lane 
ger zyn dan die van de tamme, dog zy en fleeken. zo verre 
niet uit; ook zyn de bladeren kleinder , korter , en ronder ; 
en aan bet uitter[le der ryskens ziet men veele korte troffen 
by malkander , insgelyks in ledekens verdeelt gelyk de tam- 
me, en daar aan bangen drie a vier vrugten, al mede van 
gedaante en grootte gelyk de tamme „of als eykelen , dog aan 
Beide de eynden wat ronder, eerft geel, en daar na vuyl- 
root; in bet weeke vleefch [Leeken of zitten veele korte ftyve 
bairen ‚glimmende als Amaranthus, of krevel-kruyt , gelyk ^ 
zy ook, alsze ymandi raaken , op de buit jeuken „en dezelve 
doen opfwellen ; zo dat men vaorzigtig daar mede omgaan , 
en baar geenzints met de banden kneuzen moet ; de bladeren 
wan dit geflagte, zyn veel onlieffelyker van fmaak dan de 
tamme: de boomen zyn puur of t'enemaal wilt, en groeyen 
‘maar alleen op booge bergen en afgelegene plaatzen. ^ `` ` 
Naam. In ’t Latyn Gnemon Silveftris , in’: Maleyts 
‘Gnemon Utan, ez zó noémen bem ook andere natien daar 
by bekent is , dog altyt met den bynaam van bofch of wilt; 
en op Macaffer wertze Culan genaamt,  - … 
Plaats. Hy waft in de Moluccos over al, als mede op 
Amboina , Ceram , en de Zuyt-oofter Eylanden. 
Gebruik. Deze vrugten werden zelden tot koft of [pyze + 
gebruikt, konnende evenwel , daarze veel vallen , genuttigt 
garden, maar moeten dan op de volgende manier werden 
toebereit : alffe een roode coleur beginnen te krygen , dan wor- 
denze in water opgekookt „in een korfje gedaan , en met een 
Bok zo lang en flerk omgeroert of tegen malkanderen gere- 
wen, (geduurig water daar opgietende) tot dat al bet bairi, 
= ad TOP GH 
