184 
modo, (qui lignofo adhue teguntur putamine inftar 
domeftice , fed non ita ftriati , at inftar enucleate 
glandis, & ab utraque parte rotundi) fumo exponun- 
tur vel in fartagine torrentur, quum putamen tenue 
dehifcat, ejusque nuclei molles albidi vel flavefcen- 
tes eduntur. Hujus arboris cortex majorem pr&bet 
hominibus ufum, quam domeftica, quum filis necten- 
dis fit aptior & lentior, tenuoiribusque conftet fibris , 
es trunci & ramorum funt quoque longiofa, 
omeftice vero cortex longe crafliores gerit fibras, 
fragilior eft, & breviora habet genicula, quod ulti- 
mum prefertim cauffatur continua amputatione ac 
confractione ramulorum , ut arbor eo copiofiorem 
praeberet ac teneram foliaturam: Dictus itaque cor- 
tex jufte contufus in tenuia, albicantia, & optime Can- 
habis fila referentia finditur , quz Incol& hi in lina tor- 
quent , variaque retium genera ex his nere aflolent , que 
in aqua falfa feu marina multo durabiliora funt illis, 
uz ex Arracan filis conficiuntur , queque meliora 
unt, fi ruffo inbuantur colore , quod fit , fi cum quibus- 
dám arborum corticibus adftringentibus in aqua ebul- 
liantur, donec ruffum adquirant colorem, qui proprie 
Tanyt vocatur ; ac Latine a Julio Scaligero Exercit. 325. 
fett. 13: Hifpanicus , Beticus, Mutinenfis vocatur. 
Duz alie Gnemonis Silveftris occurrunt fpecies , fed 
non fünt arbores he ere&z , fed ie inftar far- 
mentorum , quzque proinde infra libr. 7. cap. 6. & 7. 
defcribentur. Memorate he’ arbores Gnemones nus- 
quam frequentiores funt quam in provincia Manado, 
ubi ruftici illarum cortices in forum venales adducunt, 
in mägnas confciflos partes, duas ulnas longas, & fpi- 
' thamam latas , parum contufas , quarum fexaginta , fep- 
tuaginta, immo centum uno in fafciculo connexz funt, 
quas ita fimul vendunt vel permutant cum ulna lintei 
vel aliis minutiis. Folia ASA s cibis, eque ac 
domeftice, que vocantur Suka. VS QE 
$ 
Tabula Septuagefima Tertia : 
Ramum exhibet Gnemonis Silveftris. 
OBSERVATIO. 
Gnemon Silveftris ‘a Valent. p. 174 ‘defcribitar ; & in Tab. 
fub no. XXII. exhibetur, videturque fpecies effe Mail-Kombi, 
quz in Hort. Malab. tom. 5. Tab. 26, delineata eft, que eft 
Baccifera Indica, ramofa, fructu umbilicato, rotundo, mo- 
nopyreno. Ray. Hift. pl. p. 15960. 
HERBARII AMBOINENSIS 
| Liber I. Caput GXIN. 
vleefcb en de fteekelen daar van afgefpoelt zyn, en deze zo 
gezuiverde korrels (Zynde nog met eem boutagtige febaal 
omvangen gelyk de tamme, dog zodanig niet geftreept , maar 
ais een gejcbelde eykel, en aan beide de kanten ront) legt 
men als dan in de rook, of rooftze in een pan, als wanneer 
zig de buitenfte dunne febaal daar laat afbreeken, en men 
de binnenfte korrels ; dewelke /moddig , wit, en geel zyn, 
kan eeten: van den baft dezer wilde boomen beeft men meer 
der gebruik dan van de tamme, als zynde tot bet gaaren- 
Jbinnen tayer , fyndradiger , en dien volgende veel bequaa- 
mer „ook zyn de leden aan den ftam en takken vry wat lan- 
ger: zynde de baft van de tamme veel grofdradiger ,brojfer 
en ook de leden korter „welk laatfte inzonderbeit veroorzaakt 
wert, door bet menigmaal afkappen of afbreeken der kleine 
ryskens , op dat den boom des te eerder jong loof zoude voort- 
brengen. De voorn. baft dan; ceri beboorlyk geklopt zynde 
wert tot dunne, witte „en zeer wel na bet kennip gelykende 
draaden ge/pleeten,’t welk deze Inlanders tot ganren weten 
te drayen, en daar van te breyen verfcheide zoorten van net- 
ten ‚dewelke in bet zoute water ook veel durabelder syn als 
de gene, die van Arracans gaaren werden gemaakt ; en nog te 
beter, alffe beboorlyk worden getaant ,’t welk gefchiet , als 
menze met eenige adftringerende haften van. boomen in wa. 
ter opkookt , tot date een donker-rofje coleur krygen , die men 
Sec Tanyt noemt: int Latyn , by Julius Scaliger 
xercit. 325. fect. 12. Hifpanicus, Boëticus, Mutinentis, 
Men vint nog twee andere wilde zoorten van Gnemon, dog 
bet en zyn geen ftaande boomen , maar ranken of als kruipende 
touwen ; en zullen dierbalven befchreven worden lib. 7. Ca- 
pittel. 6. en 7. de bier voor be/chrevene wilde Gnemon-boo- 
men, vint men nergens overvloediger danin de Provintie van 
Manado, alwaar ook de boeren zelve de baft te markt brengen 
te weten gefneden zijnde in groote ftúkken van twee ellen 
lank , en een [pan breet , een weinig geklopt , en xeftig , ze- 
ventig , ja bondert in een bos gebonden , en dieze dan zot’za- 
men verkopen of verruilen voor een vaam linnen, of eeni 
andere klenigheden van weinig waardye: de bladeren ge- 
. bruikenze in baar koft, EN 20. wel als die van de 
tamme Koðrt , dekelve no 
E De Drie- en-Scoentigfte Plaat: = 
Vertoont een Tak van de Wilde Gnómon-Boàs. s. Sr : 
AANMERKING, 
` De wildeGnemon-Boom wert by Valent p. 17 rever 
wilde Gnemon- Valent p. 174. befchreve 
en op de plaat onder no XXII. verbeeldt, welk een zoort Be » 
zyn van den MER in de Hortus Malab. vyfde deet Tab. 
er Pa emerge y enis de trosaptige besdragende Ooftin- 
dife om, een ronde , ige , en eenbollige vrugt 
in zyn Hiftor. der plant. eem : s: za N 
p 
CAP. SEXAGESIMUM TERTIUM. 
| Morunga: Kellor. 
` "A. Rbor hzc truncum gerit gracilem & erectum, 
A qui in patcos , fed femper erectos dividitur ra- 
JL A mos: Quorum cortex eft cinereus, glaber, in 
. trunco dutem fcaber,& quafi verrucis obfitus: Rami 
“autem in minores fimplices dividuntur & erectos , qui 
in transverfales iterum dividuntur, & inftar alarum éx- 
tenduntur , qui denuo in pinnas iterum diftinguuntur, 
ex quibus folia progerminant: Tota autem ramorum. 
pinna ita eft conftructa, & , ut ita dicam , proportio- 
nata, ut inferiores transverfales pinnz femper Jon. 
giores fint, que hinc etiam fenfim decrefcunt, eoque 
magis ad. fummum minores funt: hincque fingula pin- 
ha formam przbet minoris ale , omnesque fimul ma- 
jorem referunt alàm. : sség dn : 
Majores pinnæ funt fimplices, fed regulari ordine 
radatim fupra fe invicem locantur majori rachidinexe, 
ue altiffime excrefcit , longamque refert haftami; 
- folia, que tenuiffimis ex petiolis dependent, funt mi- 
" nima, nec majora ungue digiti, quzdam rotunda, 
alia vero oblonga, & inferius angufte definentia, 
nunc folitaria, nunc bina, fzpe & terna fimul uni pe- 
tiolo juncta; uti quoque quzdam ex majoribus & in- 
ferioribus foliis unum vel bina minora foliola fibi ha- 
bent jun&a uno in petiolo : Cun&a porro foliola ple- 
rumque parum fumt complicata, tenerrima, lete vi- 
rentia, 
J LXIL HOOFDSTUK. 
portioneert , dat de agt 
ayn zeer klein, en niet grooter dan een nagel van 
ger, zomm | | 
[mal toelopende , zomtyts enkelt, zomtyts dobbelt „en ook wel * 
| De Kellor- Boom. 
Tw Een yiip beeft geen dikken , maar YA regten ftam 
D dewelke zig vére; in weinige > dog EM issus 
A eynde [laande ‚takken: de fcbor[Je is graauw, aande 
takken éffen , maar aan den flam «vat ruig „en als met vrat- 
ten bezet 5 aan de takken ftaan de Pls regt en enkelt , en 
rondom dezelve over dwers wederom andere ryskens, regt 
tegens over malkander „als vleugels witgefpreit „ en ten laat- 
Sten aan dezelve nog dunder ryskens „of kleine fteeltjés , daar 
de blaatjes aanbangen : zynde bet gebeele rys zodanig gepro- 
portione de agterfte dwers-ryskens altyt een 
vervolgens na vooren toe allenskens korter vallen; en zo 
maakt of vertoont yder klein rysken de gedaante van een 
vleugeltjes en al te zamen die van een groote vleugel. 
“Degroote ryskens flaan mede enkelt , dog in gefchi, 
dre traps gewyze, e malkander hoa “de m 
dewelke zeer boog op/chieten , en wel na lange pieken komen” 
te gelyken. De bladeren, die aan fubtile fleeltjes bangen, 
een. vin- 
ige ront , dog andere wat lankwerpig , en agter 
drié by malkander op eenen feel; gelyk mede ER van. 
agterfle en grootjie bladeren nog wel een a tavee.kleinder by 
haar hebben, en dat aan dezelfde Beef ; voorts-zyn:alle, 
gem. bladertjes doorgaans een weinig t’zamen geboogen, zeer 
teer , 
