185 
Acofta libr. arom. cap. 35. Moringa vocatur, Arabice 
autem & Turcice Morian, Perfice Tame, & Guzarat- 
tice Turiaa: Fru&tusque hujus Moringe arboris a Ma- 
laicenfibus peculiariter Colendang vocatur. Nomen 
autem Kellor derivari poffet vel ab Arabico Chodrat, 
quod Æthiopes Indi legunt Cholrat h.e. olus, cui hujus 
arboris folia , que cocta etiam viridem fervant colorem, 
proprie inferviunt, vel a Perfico Chollar, quod idem 
eft cum Arabico Cbolban, quod aliquando arborem 
denotat, quum hec arbor Piforum quafi feu Fabarum 
fpeciem. producat , quod refpectu nature arborum 
alienum videtur, unde ipfi haud inproprie nomen tri- 
bui poffet arboris Fabifere. | 
Quod autem ego hoc nomen exArabica &Perfica dedu- 
cam lingua , potiffimum fit, quod primitivi feu veri Ma- 
laicenfes, uti faepius dictum eft, antea fuerint mixti A- 
rabicis , Perficis , aliisque Indicis mercatoribus , unde & 
lingua Malaicentis innumera habet vocabula, ex utris- 
que, Arabica nempe & Perfica, linguis derivata. 
Locus. Arbores hz per totam fere Indiam funt no- 
tæ, atque ubique haud longe ab hominum edibus feu 
confortio occurrunt. Scriptores Portugallici teitan- 
tur , copiofe admodum crefcere juxta oras fluvii ingen- 
tis Mangate , prope urbem Cochin. In Amboina autem 
atque Moluccis nullus eft pagus tam exiguus aut vilis , 
quin arbores hz ibi circa ædes fint plantate , frugifera 
vero in Amboina raro occurrit , in feud autem, ac Ban- 
da frequentior eft. ? 
Ufus. Folia primo inferviunt, aptaque funt oleri; 
quod plurimum fervorum & plebis cibus eft, que prius 
in aqua parum coquuntur , adjecta cochlearis quantitate 
calcis, ut mitefcant , fimulque crudam hinc amittant 
acerbitatem , quamvis amarities fit parva: Aqua hac 
effufa, foliisque expreflis olus fit edule five rapfato 
Calappi nucleo fuperjeéto , vel denuo folia coquuntur 
cum Calappi lympha , additis Zingibere , Lanquas, 
& Capfico Indico. Olusque hoc falubre habetur , dm 
adpetitum excitet , ipfique fanguinis depurandi vis 
adícribitur , quamvis a delicatis hominibus vix gufte- 
tür, atque omnino fpernatur: Quum itaque hec folia 
tanti & quotidiani fint ufus, hujus arboris rami fepif- 
fime amputantur, atque plantantur, ut continuo te- 
nera ac mollis foliatura ufui inferviat, truncusque diu 
ramis orbus confpicitur, uti apud nos Salicum trunci, 
arbores autem- Ma radice? fatis tra&antur, quum in- 
cole folia tantüm avellant, femique confrattos & 
vulneratos relinquant ramos, cunctas autem hafce in- 
jurias fuftinet arbor, ac lete fatis viget, immo fepe 
truncus confpicitur, omnibus denudatus ramis , magna 
in copia flores proferre , antequam unicum regerminet 
folium, hi autem flores eque ac reliqui non coquun- 
tur, vel in cibum expetuntur. 
Memorata autem folia a quibufdam alio ac fupra in- 
dicato preparantur modo, olerique inferviunt, folia 
nempe viridia adhibentur, qualia ex arbore funt de- 
cerpta, nec lota , ac non diu illa coquunt , fine calce, 
fed ejüsloco fale addito, hancque effundunt aquam , 
nec folia dente coquuntur, quum compertum fue- 
rit, Kellor folia dura ac mucofa effe, fi bis vel ni- 
mium coquantur. Keen autem hoc olus falubre 
putetur , tamen prohibent iftis, qui Gonorrhea labo- 
rant, ut & feminis, quz fluori albo obnoxiz fünt , di- 
citurque continuo foliorum horum ufu capillos. de- 
fluere. ; ` 
Ex di&is filiquis, quz proprie hujus arboris funt 
fructus, multo delicatior-praparatur cibus , harum fe- 
mi-mature fere fumuntur, atque in frufta digitum 
longa confciflze , quz juri carnium incoquuntur, vel cum 
Calappi -lympha , quum circumje&ta, vel potius inter- 
. media cato vel medulla exfugitur , refiduumque durum 
lignofum atque inedile abjicitur, 
Recents hujus arboris radix, que, uti fupra dictum 
fuit, fapore cum Raphano rufticano convenit, usque 
ad lignofam partem raditur , fuperque carnem pifcesve 
eoctos fpargitur, fi autem rafura hzc in condimento 
aliquo 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber 1. Caput LXIII, 
ftoph. à Cofta, lib. arom. cap. 35. wert by genaamt 
Moringa, op t Arabifch en Turks, Morian: Perfiaans 
Tame, en Guzarattijch Turiaa: ook wert de vrugt van 
dezen Kellor-boom ; door de Maleyers in ’t byzonder , Co- 
lendang genaamt: En men zoude bet woort Kellor kon- 
nen afleiden ; of van "t Arabifcbe Chodrat, °t welk de In- 
diaan/che Dooren leezen Cholrat , dat is , Moeskruid , waar ` 
toe deze bladeren (dewelke al gekookt zynde, baare groente 
nog bebouden) are ook Daten: sf úu "t Perfiaanfche 
Chollar; bet welk bet zelfde is met bet Arabi/che Chol- 
ban, dat zomtyds een boone komt te beduiden, om dat de- 
ze boom een zoort van boontjes of erreten voortbrengt , en’t 
welk ten opzigte van de natuur der boomen , al wat vreemt 
Jehynt te wezen, waarom men bem ook, niet oneigentlyk , 
de naam zoude konnen geven van Boonen-boom: 
En dat ik dit nu uit bet Arabifch en Perfiaan/ch af- 
leide, gefcbied voornamentlyk, om dat de origineele Ma- 
leyers, gelyk meermaals is gezegt , voor dezen zyn geweeft 
een mengelmoes van Perfianen, Arabiers, en allerhande 
Jndifche Kooplieden, en de Maleytfe taal ontelbare woor- 
den beeft , dewelke uit de beide taalen af&om[lig zyn: 
Plaats, Deze boomen zyn meeft door gebeel Ooftindien 
bekent , en overal , niet verre van de woningen , of buiten 
bet gezelfchap der menfchen: De Portugeefe ended zeg- 
gen ook, datze byzonder weelderig , en overvloedig gevon- 
den werden langs den oever van de groote rivier Mangata, 
by de fadt Cochin: En in Amboina, als mede de Moluccos, 
vind men geen Dorpje xo klein nog flegt, of bet beeft deze 
boomen rondom baare buizen ftaan, dog de vrugt-dragende 
vint men in Amboina zeer weinig , maar in Banda , en op 
Fava veel meer. 
Gebruik. De bladeren zyn vooreerft dienftig en be- 
kwaam tot brede, of moeskruit, dog meeft voor dei en 
gemeene lieden, xy werden eer[l een weinig in water opge- 
kookt, en men doet daar ook een lepel vol kalk by, op datze 
mals zouden worden, en met een verliezenze bunne raauwe 
hitterbeit, boewel -dezelve klein of weinig is: Dit water 
dan afgegooten, en de bladeren uitgedouwt zynde, zo kan 
men dezelve eeten ,'t xy dan met gerafpt pa nup daar 
over geftrooit , of nog eens opgekookt met Calappus-melk y 
daar dan ook wat gember, lanquas , en ritsjeswert bygedaan: 
En dit moes boud men voor gezont , als maakende een graa- 
ge mage, en men fcbryft bet ook toe de kragt van bet bloet 
te zuiveren , boewel bet van delicate monden niet gebruikt, 
en wiem veragt wert: En dewyle nu deze bladeren 
zulk een groot en dagelyks gebruik bebben, zo werden de 
takken van den boom al dikwils afgekapt , om geftadig jonk 
en. mals loof daar van te konnen bebben; en de {tam blyft 
dan een Gd Long bloot Doan, evengelyk by ons de koppen 
vin de willigen: dog werden deze boomen nog al vry wat 
rouwer gebandelt , want de Inlanders rukken de bladeren 
daar maar af „en laten de balf-gebrookene of gekneufde tak- 
ken zo bangen, dog tegens alle welke injurien bet febynt, 
dat dezen boom nog te beter aangroeit , ja xomtyds ziet men 
ook den flam, na dat by aldus van-zyn takken berooft is , 
een menigte van bloemen voortbrengen; en dat eer by nog 
een eenig bad krygt , dog deze bloemen zo wel als de ande- 
re, en werden niet gekookt, nog tot /pyze gebruikt. 
De bovengem. bladeren werden by zommige nog op. een 
andere manier , als bier boven gezedt is, toebereit , en als 
een moeskruit gebruikt, te weten, zy nemen de groene bla- 
“deren , zo alsze van den boom komen , zonder dezelve eerft 
afte fpoelen , en kokenze , dog niet lange , zonder kalk, maar 
in plaatze van dien, met wat zout „en dat water [mytenze 
dan «veg , zonder die bladeren te berkoken want men be- 
vint dat de Kellor taay of fl k wert „ als menze twee- 
maal of te veel kookt : En alboewel dit in ’t gemeen voor een. 
gezont moeskruit wert gehouden , zo verbiedenze’ nog- 
tans de gene , die aan de Gonorrhea «afl zyn5 als mede de 
vrouwen, die de witte vloet bebben; en men ‘00k, dat 
door bet dagelyks ge dezer bladeren „zeer ligt bet bair 
komt uit te gailen, ` XU 
. Van de bovengenoemde bouwen , z;ynde eigentlyk de wrug- 
ten dezes booms, wert nog een veel [makelyker koft of fpy- 
ze toebereid, te weten „men neemt de gene , dieomtrent half 
ryp zyn , fnytze in fiukken van een vinger lang , en kookt- 
ze, of flooftze in goet vleefch-fop, of ook wel in. Calappus- 
melk ‚als wanneer men bet-ombangende, of liever van bin- 
nen-zittende vleefch of merg, daar kan uit- en afzuigen, 
weg-/mytende bet gene te ftokkig, bart, en oneetbaar is. 
` De werfche wortel van dezen boom ,- dewelke, als boven 
is gezegt, in finaak met de mieredik byna- overeegkomt , 
kan men tot op bet bout toe fchraapen , enover gekobkt vleefch 
of vilfeben ftrooyen „ maar als men dit fehraapzel ineenige 
Sauze 
` 
