I. Boek, LXIII. Hofäll. 
aliquo ‘calefiat, faporem amittit Raphanicum, preci- 
puumque odorem: Hujus radicis cortex , qui tervidif- 
fima ac vehementiffima totius arboris pars eft, cum 
cortice radicis Papaje contritus fucceilu illinitur illo= 
rum artubus , qui oedemate, paralyfi feu Beriberi labo- 
rant, cOnfortat enim illos , naturalemque refufcicat 
calorem, fed idem quóque cortex interne. quotidie 
cum cibis aflumendus eft, ejusque decocto artus fo- 
véhdr ac lavandi, fique dictum linimentum fortius re- 
quiratur, addendi funt bini aromatici cortices Coelit 
Lawan & Maffoy, cum pauca Caryophyllorum quan- 
titate: Hujus Morunge radicis decoctum propinatum 
menftrua quoque movet. atque tam vehementer ex- 
pellit, ut conceptum etiam diflolvat, & abortum provo- 
cet, ita ut inpregnate fibi ab hujus corticis ufu ca- 
veant: Vulgus hinc etiam putat, 1i femina fupergre- 
diatur virides Kellor ramos foliis inftructos, vel folas 
tantum radices , ipfi caufare ardorem urine , & dolori- 
ficam mictionem: Nuper itidem compertum eft , mafti- 
catione ac. efu paucz Kellor crude quantitatis Chole- 
ram effe fublatam, atque prohibitam : Recentia folia 
cum pauca. calcis quantitate manibus contrita ex vi- 
ridi flavum ac fpiflum praebent fuccum , qui illinitur 
& adhibetur. ad Curap feu Herpetem miliarem , ad 
eam exttinguendam; Hzc. autem cura non bene-fuc- 
cedit nifi in pueris, & quum Herpes eft recens, inve- 
terata enim non fiftitur , fed pulvere pyrio vel ejus 
: ingredientibus propellenda eft. Succus ex recenti- 
bus expreflus foliis alius defectu ad pigmentum viride 
adhiberi poteft, hocque chartis infcribere, delineare 
vel depingere poffumus. ` 3. 
Ms 
p pus memoratus Chriftoph. à Cofta, Portugallus 
huic Morunge radici eandem adferibit virtutem & qua- 
litatem, ac Lapidi Bezoardico, circä curationem vul- 
nerum vel morfuum venenatorum animalium , tam id- 
terne quam externe , fi illiniatur vel affumatur , diëit- 
que a Malabaris eam æque ac vulgarem Theriacam adhi- 
.beri, item depurare corpus ab omnibus aduftis me- 
lancholicisque humoribus , ac proinde compertum 
fuiffe , fummopere conducere iis, qui videban tur labo- 
rare Elephantiafi feu Lepra. . Hocce remedium . hic 
in Amboina fzpius tentavimus in Europeo, qui nota- 
bilia hujus morbi habebat Symptomata, hacque radi- 
MESI 
ce in quotidiano ejus cibo ac potü utebatur , fed nul- 
hujus decocti, mane nuana Eyi um ægro, qui in 
fudores provocandos , hocque 
omines non ita quidem occultant pre invidia, quam 
quod Amboinenfium vulgaris fit opinio, fi nempe ar- 
cana fua alicui revelent, remedia fua acmedicamenta 
tum inutilia fore, nec amplius folatium adlatura effe, 
` ` Tabula Septuagefima Quarta 
Ramum exbibet Morunge maris ubi Litt. 
A. Ejus flores, ; 
B. Vero fruétus feu filiquas denotat. 
Tabula 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
187 
Sauze warm maakt > 20 verlieft bet zyn radysagtigen firaak, 
en befte geur ; De fcborfJe van deze wortel y als zynde bet 
kragtig fte en beetfbe van den gebeelen boom, t’zamen ge- 
vreven met de fc. or Je van Papazen-wortel , wert met voor 
deel ge/meert op de leden van de gene , die eenige koude zugt, 
lammigbeit, of Beriberi bebbenz want bet "verfterkt de- 
zelve, em wekt de levendige wartite wederom 0p , Maar dan. 
moet men dezelfde Jcbor[]e ook dagelyks in de koft gebru;- ' 
ken, en ook met ber afkookzel van dezelve de leeden wafe 
Jeben; en wanneer men bet voorn. gevreven Jincerzel nog” 
wat kragtiger en flerker wil bebben, dan moet men daar 
bydoen de beide aromatique baften van Coelit Lawan, en 
Malloy, met een weinig girofel-nagelen: Het afkookzel 
van deze Morunga-wortel gedronken , verwekt mede de 
vrouwen baare maanı-flonden, en dryft zo geweldig, dat 
bet ook de ontfankenifJe afzet , zo dat de bevrugte vrouwen 
deze wortel niet gebruiken , maar baar daar voor wel wag + 
ten moeten: zynde bet gemeene volkvan gevoelen, dat war. 
neer een Vrouwsperzoon komt te flappen’ over de groene Kel- 
lor-takken „daar "t loof nog aan is, of ook wel. over de hloote 
wortelen „ dat bet baar de brant-pis , en een pynelyk waters 
maken, zal veroorzaaken: Ook is bet nog onlangs gepro- 
beert , dat door bei knaauwen en inzawelgen van een weinig 
raauwe Kellor „ bet Bord of de Cholera wierde tegengebou- 
den, en geftut: De groéne bladeren, wanncerze met een 
weinig Kalk in de banden gevreven worden, geven cen groen, 
geel, en dik zap, "t welk men ook fineert en gebruikt op bet 
Curap, of Herpes miliaris’, om dezelve te dooden, en te 
verdryven;dog deze cure gaat niet wel aan, dan alleen om 
trent kinderen, en als den Herpes nog verjch is, want de 
verouderde en Wil daar voor niet wyken „maar moet met bus- 
bruit , of deszelfs ingredienten worden aangetajt: Het zap 
wit de verfche bläderen gedrukt., kan men ook by gebrek van 
iets anders, als een groene verve gebruiken, en daar mede 
op papier fchryven, tékenen , of [cbilderen. 
Den meergem. ` Portugee/th, Chriftop. a Cofta ‚febryft 
deze Kellor ‚of Morunga-wortel toe „de kragt en eigerifcbap 
van den Befoar-fteen , omtrent bet geneexen van alderbande 
Becken, of beeten van venynige dieten „beide zo uitwendig , 
als inwendig’, opgefmeert , en ingenomen wordende ; en kept 
ook 5 datze by de Malabaren „als ven gemeene Theriaca wert. 
gebrüikt; als mede ; datze ook bet lichaam zuivert van alle 
verbrande en melancholyke bumeuren , en dierbalven beton- 
den was „groote bulpe toe te brengen de gene, waar aan men. 
bemerkt of gewaar wort ten beginzel van de Lazary: Wy 
bebben deze remedie albier th Amboina wel geprobeert aan 
een Europiaan ‚die al merkelyke tekenen van die ziekte bad- 
de, en deze wortel in zyn dagelyk/the koft en drank gebruik- 
te, dog daag van geen ander succes gezien , als dat die ziekte 
zo Daag bleef, en niet verder uitfloeg , en den patient kwam 
onder de cure te flerven: Maar een zekerder beproeving 
bebben wy aan zeevarende Perzoneh, die deze wortel in baar 
` koft en dřank kwamen te gebruiken, en daar door of bevryt 
bléven ; of wederom genazen van de [cheurbuik,, en dierge- 
lyke verrotte bumeuren, die men op lange Zee-reizen komt 
te vergaderen , en onderbevig wort: De Duiven eeten ook. 
zeer gaarne de bloemen van dezen boom , zo dat men dezelve 
omtrent baare buizen of woningen wel planten en doortzet- 
LT War. 70s er 
Zekeren Empiricus van Hattive , gebruikt deze Morun- 
ga of Kellor-bladeren tot de geneézing van een empyema y 
of inwendige apofteem des buiks , eri bet wert by bem ook ge- 
bouden voor een byzonder gebeim : Hy kookt dan de gem. groe- 
` neen verfche bladeren met groene Catjang „en geeft van dat 
afzietzel den patient alle dagen , des morgens , een goet kopje 
vol te drinken : die daar op dan wat moet gaan leggen zavee- 
ten, en dit doet niet alleen bet apofleem rypen , én opbreekens 
maar zet ook door de ordinaris uitgangen der natuur , deet- 
terige materie af, °t welk by aan ver/chéide VR UR 
de geprobeert , dog bielt zulks zo geheim , dat ik bet niet als 
met groote moeiten van bem beb konnen leeren: en welke 
konften of wetenfchappen deze lieden niet zo Zeer bedekken 
en verbergen uit afgunft , of nydigheit „als wel, om dat bet 
een gemeen gevoelen by de Ambotnecfen is , wanneerze bare 
gebeimen aan iemant openbarén , dat bare middelen of medi- 
camenten als dan onnut worden, en niet meer belpén zullen. 
De Vier- en Setentigfte Plaat ` 
Vertoont een Tak van de Morunga, bet Mannetje genaamt, al- 
avarr Lett. 3 
A. Het Bloempje, 
B. De vrugten aanwy/t. 
Ana, | De 
