4. Boek, LXIV. Hoofdft.  AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 189 
que plantarum foliis , que longos gerunt ordines dewelke lange rygen van kleine en tegens malkander ftaan- 
parvorum conjunctorumque & oppofitorum foliorum, de bladeren hebben; want "s middaags ziet menze volflagen 
que meridionali tempore penitus funt explicata, ve- witgebreit, en des avonts fluitenze baar fcbuins na voor- 
fpertino autem tempore fefe claudunt oblique an- waarts weder toe , en wanneer de zon is ondergegaan , zo 
trorfum fub rachide; queque per totam noctem ita buigen baar deze geflooten bladeren allenskens nederwaarts 
complicata, & quafi claufa manent ufque ad matuti- tot onder den fteel, blyvende voorts den geheelen nagt zo 
num tempus, quum iterum fefe erigunt , fed non. geflooten , tot tegen bet aanbreeken van den dag , als wan- 
multum explicantur, donec fol ortus atque fupra ho- neerze baar wederom opwaarts keeren , dog niet eer openen, 
rizontem fit elevatus; fique hujus arboris ramulus avel- voor dat de zon gereezen en boven de kimmen gekomen is : en 
latur , ejus folia quidem clauduntur, fed nunquam ite- als men van dezen boom een takjen afbreekt , zo fluit bet zy- 
rum explicantur: Inveniuntur quoque Turiæ arbores, ne bladeren mede wel toe, maar dezelve en gaan daar na 
que rubre dicuntur, quum earum flores penitus funt nooyt weder open: men vint ook Turi-boomen , die men de 
rubri , atque preter hoc nullo modo differunt, nifi naam van roode geeft om dat baare bloemen ganftb root zyn, 
quod folia itidem paulo fint minora, & quoque lete en buiten dien verfchillenze maar alleen daar in van de ans 
viridia: aliaque præterea Turiæ fpecies eft, quæ ar- dere, dat baare bladeren een baartje kleinder en ook blyde 
bufcula femper eft denfa coma, brevibusque foliorum 
rachidibus. Ejus folia quoque dimidio minora & bre- van Turi, ’s welk een klein boompje blyft; hebbende korte 
viora funt ac præcedentis , & obfcure viridia; Flores ryskens, en een digte kruin ; de bladeren zyn ook maar balf zo 
formam referunt violarum ,fed funt majores, magis- groot en lank als de voorgaande, midsgaders donker-groen. 
que excavati, coloris pallide albicantis , atque d eni De bioemen bebben de gedaante van vioolen , dog zyn wat 
ter ftriati parvis purpurafcentibus, & obícuris (ris grooter en bolder , van verwe bleek -avit , en zeer aardi 
& venulis. Ver irm en bruine linien of adertjes door en door geteikent. 
` Nomen. Latine Turia: Malaice , Ternatice , Amboi- 
nice Turi: Bandaice Kallar: Macaffarice Cadju-Fawa: Ambeins Turi: op Bandaas Kallar: op Macaffars Cadju- 
Malabarice Abatj, & in Horto Malabarico Tom. 1. Fig. ‘Tawa: op Malabaars Abatj, en in Horto Malab. Tom. 
51. Agatj: Bracmanis Agafto. - — 1. Fig. 51. Agatj: en op bet Braminees Agafto. 
Locus. In Amboina hec arbor raro occurrit, atque Plaats. In Amboina.wert dezen boom weinig gevonden, 
hinc inde tantum una alterave prope ædes planta- en men ziet'er bier en daar maar een by de buizen geplant, 
ta Occurrit, diciturque primum huc tranflata fuiffe ook wert gezegt dat by eerft berwaarts overgebragt zoude 
ex Java, ubi copiofe crefcunt he arborés, uti quo-. wezen van Fava y daarze overvloedig groeyen, als mede o 
que in Celebe, aliisque in infalis Occidentalibus. Bi- Celebes, en andere welterlykeeylanden : de twee andere laat ft 
ne alie ultimo memoratz fpecies rubra nempe nána; befchrevene roode en kleine zoorten , zyn ook in Amboina niet 
in Amboina non multum funt note, ac raro extra hortos veel bekent , en men vintze zelden buiten de hooven , daarze 
mum cum Calappi lympha tamquam olus coquuntur, den meeft met Calappus-melk als een moes gekookt , en zo ge~ 
Ggs : geten, dog bet beeft een laf-zoete verd jonge bladeren 
Tenera & juniora folia adhibent Javani, & Macafla- gebruike ‚wel tot Sajor als 
renfes que ad Sajor ac illa Mouringe , quæ vel fola, die van de Mar elve of met 4va- 
vel cum Calappi lympha coquufitur‘, - i : clk boewelze een viezen reuk 
tum gerant odorem , ac mucofum dent cibum, unde bebbem een; ekoft gewens en: daarom ook 
& a multis, uti hic in Amboina ; non eftimantut: Jú- gely werden; dë 
niores filique foete feminibus in outer met d d en ge- 
uti Chinenfium fabe coquuritur vel fricantur. Folia: im fneeden; en als:Chineze A gekooktof geftooft t Debla- 
aqua tepida contrita 'infervire quoque ‘poffur mede: dienen in 
fapone , qua omne. linteorum genus: mundari’ ac la- plaats van Zeep, om alderbande linnen:daar mide té wafu 
oten of ges 
fol- fluykte leden, alwaarze:dan.al ‘bet ne 
tis membris, in quibus fanguinem grumatum refol- /tuykte leden, alwaarze aan al ‘bet geronnen bloet verdee- 
vunt, & an Fre dolores mitigant , majoraque len, gelukkig de pyn ftillen , en de toevallen-beletzen, za 
nptom deren infervire poffine datze mede konnen dienen voor een defen/yf-pleyfter , gelyk 
jen 
illorum remedium adeo fit in promptu atque ad ma- tegens zó gereet bout: dezelve bladeren worden mede met 
elt, adhibentur & goet fucces gebruikt „op de naagelen van vingers of toonen, 
ne tonfille tumide , faucesque inflammate BEE de gene , a met gefwollene Amandelen en zeere keelen pas 
kN ` X a 3 7 1 
