192 
eat, ac illius majorem babeat experientiam , fciunt- 
que hec. folia cum pingui carnium jure ita fricare, 
ut pro vera Braflica quilibet hec ederet atque ha- 
beret, tum autem prius ebullienda funt , eorumque 
aqua abjicienda eft, quem in finem non eliguntur 
folia viridia, fed ca tantum , quz flava vel albida 
funt: Baleyenfes rariffime ad cibos hec adhibent fo- 
lia, tantumque teneriora eligunt , quz aliis mifcent 
oleribus, Tolentque foliis iftis porcos faginare, quem 
in finém etiam circa edes hancce plantant arborem ; in 
cujus £runco plerumque increfcit net is > que plan- 
ta parafitica elt aliis femper in arboribus, ac prefer- 
tim in hac lete germinans. 
Folia.adignem parum calefacta, pedibusque oedema- 
tofis inpofita oedema repellunt , intumefcentemque 
deprimunt. carnem, fique lympha in pedibus predo- 
minetur, hanc expellunt: Candidiffima hujus arboris 
folia cum pauxillo Calappi lactis calefacta , apertis 
apoftematibus ac tumoribus inponuntur , ut depuren- 
tur, reftansque pus emittatur, unde plerumque defi- 
derata fubfequitur curatio. 
* 
Hec.arbor facile ab aliis diftinguitur arboribus co- 
ma fua eleganti ac late flavefcente, per totum enim 
annum folia ejufdem gerit coloris, vetufta autem qui- 
dem pallide virefcunt, fed ita tamen , ut e longinquo 
appareant inftar extenforum flavorum florum. In Ma- 
nado & Moluccis infulis frequens fatis eft , fedincole 
raro ibi hac utuntur ad cibos preparandos, forte quum 
jauperes atque egentes Æthiopes raro carnibus ve- 
cantur , earumque jura , uti fupra indicatum fuit, hifce 
foliis optimum dent faporem: Truncos vero hi adhi- 
bent pro vallis ad clauftra lignea, licetque bi in mon- 
tibus projedi fint, folia tamen flava progerminant, 
quod e longinquo elegans prebet fpectaculum: Has- 
que arbores illi in filvis excidunt , unde concludere 
debeo , quod fponte ibi in filvis crefcant, primo qui- 
dem viridia gerentes folia , fed quod dein flava ad. 
quirant vel per amputationem , vel per tranfplantatio- 
nem ; de qua re in fubfequenti capite porro scala no- 
tabitur, 
"Tabula Septuagefima OGava 
Ramum exhibet arboris, que Olus album, feu Sajor-Poeti 
vocatur. 
OBSERVATIO, 
Puto hanc effe Bem-Moenja H. Malab. part. s. Tab. 58. 
cujus folia cum hujus arboris foliis penitus conveniunt, 
queque in Malabara nullos itidem , faltem quantum notum 
eft. gerit flores fru&usve.: Hecque a Ray. m Haft.: pl. pag. 
1687. vocatur Arbor Indica, foliis alatis fiore & fructu vidua, 
Bem-Moenja dicta. di? 
^ ` i à 
CAPUT 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Gaput LXV. 
varen zynde , en konnen deze bladeren in een vet vleefth- 
zop zodanig JLooven , dat menze voor opregte kool zoude ee: ` 
ten „en aanzien: maar dan moet menze eerfl wat opkooken, 
en bet water weg-/myten, midsgaders daartoe nemen geen 
groene bladeren , maar alleen de gene , die ligt-geel of wit 
zyn: De Baliers gebruikenze in bun koft zeer weinig , ne- 
mende maar alleen de jonge blaatjes om die onder andere 
moeskruyden te vermengen; dog zy zyn gewoon haare ver- 
kens daar mede te meften, en daarom-planten zy bem ook 
omtrent baare buizen: Aan of op derzelver jtammen, ge- 
meenelyk zittende bet Angrec, zynde een plante, die al: 
yd op andere boomen ftaan , en op dezen weelderig groeyen 
wil. 
Zyne bladeren werden ook tegen bet vuur een weinig 
warm gemaakt, en ző over opgezwollene beenen gelegt , na- 
dienze de zugt doen verdwynen, en bet gezwollen vleefch 
wederom dun werden: En zo’er-ook water in de beenen is, 
dat konnenze mede t’eenemaal daar doen uitloopen ; De wit- 
fte bladeren , met een weinig Calappus-melk warm gemaakt; 
legt men op de openingen van geborften apofteemen en ge- 
zwellen, om die wonden te zuiveren , en alle de refteeren- 
de etter „tot bet oog toe, of dat menze zien kan , daar wit te 
trekken, en daar op volgt dan gemeenelyk een goede genee- 
zing. 
Aan zyn fraaye en ligt-geele kruin, is dezen boom van 
andere ligt te onderfcheiden , want by ftaat bet gebeele Faar 
door beladen met de bladeren van die zelve coleur ; zynde de 
oude wel ligt-groen , maar weinig , of de minfte, zo dat by 
daarom niet nalaat zig van verre te vertoonen. als eemgeele 
bloem: Op Manado en in de Moluk/che eylanden sis by wel 
zeer overvloedig, maar de inwoonders bedienen bun daar van 
evenwel zeer weinig , om fpyze- mede toe te bereiden: mif- 
Jchien em dat aldaar: by. de febraale en beboeftige Mooren 
weinig vleefch gegeeten wert : daar nogtans deszelfs.fop , als 
boven is gezegt „aan deze bladeren een goede [maak komt me=s 
de te bal maar de flammen gebruiken zy veel. tot Pallif- 
Jaden. aan baare boute Fortrej)en, fchoon datze ook in ’t 
gebergte leggen; en al«vaar deze, Palliffaden:xodanig met 
een geel loof witflaan, dat bet van verre een fraay eier 
kel of befchouwen geeft: En deeze-boomen vinden xy daar 
toe in de bof[chen; waar uit ik dan moet oordelen ; datze van 
zelve aldaar in °t wilde komen optegroeyen , eer ft: wel met 
groene bladeren, dog datze daarna geele bekomen, te we- 
ten, door afkapping en verplanting; waar van in ^t eol 
. gende. Capitiel mede nog iets zal worden aangebaalt. | 
* 
“De Acht- en Seventigfte Plaat * 
T e ^ 4 AR aT Ee 4 
Vertoont een Tak van de Witte Moes Boom, of Sajor-Poeti. 
AANMERKING” 
Het komt my voor, dat deeze Boom is de Bem-Moenja, Van 
de Hortus Malab. in bet vyfde deel befcbreeven , en Tab. 58. 
verbeeldt, de blaaden komen ten minften zeer met elkander over~ 
een, en van deze «vert mede getuigt, datze gedh bloemen ofte 
vrugten, zo. veel bekent is, op de Malabaarfcbe kuf? geeft, welke 
van Ray om sm Hift. der planten, pag. 1687. genaamt wert, 
Ooftindifche Boom, met gevleugelde blaaden, zonder bloem ofte 
vrugt, Bem-Moenja genaamt. in 
E 
