1. Bock. LXVI. Hoofdft. 
rius vero cinerea inftar Salicum. Petioli autem folia 
fuftinentes femi-purpurafcentes ac femi-virides funt, at- 
que ex eorum alis ad ramos progerminant flores ra- 
cemofi , qui fatis ampli funt , crateriformes , vel Narciffi 
flores referentes , fquallidé albentis coloris, viridibus 
contenti calicibus ; quilibet autem flos ex quinque ob- 
longis. petalis, in fundo conjunctis , inftar cochlea- 
ris, vel Rofarum petalorum excavatis conftat, exter- 
ne albicantibus & inftar ferici fplendentibus, interne 
vero flavefcentibus; In calicis centro quinque appa- 
rent longiufcula ftamina cum antheris luteis, in quo- 
rum medio ftilus apparet fimplex. 
Sereno -ac pacato coelo ante meridiem hi flo- 
res aperti funt , aliis vero temporibus femi-occlufi 
& quafi emarcidi ; Flos arcte jungitur & immediate 
uafi viridi infidet caliculo, ille autem facile deci- 
dic: totus cum iftis internis ftaminibus integer pro- 
labens, que ipfi quoque adcrefcunt, ita ut ftilus tan- 
tum in calice folus remaneat. Anthere iítz formam 
habent femi-lunularum binarum ternarumve fibi in- 
vicem intricatarum, que amplas gerunt oras, atque 
fzpe bina etiam confpiciuntur ftamina fibi adcreta: 
Ex dictis racemis fructus quoque excrefcunt, ac plu- 
` res racematim ex brevibus dependent pedunculis. 
Sunt autem hi filique rotundz , oblonge , Cucumeri- 
formes, fed ab utraque parte acuminate, femi-pedem 
longe , duos craffze digitos, primo virides éz molles, 
dein obfcure cinerez feu nigricantes, ac rugofz, ficco 
& molli putamine feu cortice obduête. Mature vero 
ab inferiore parte prope petiolum, ubi anguftiffima 
funt , dehifcunt, atque in quinque fexve fefe aperiunt 
partes, que ita in terram prolabuntur, ni jufto decer- 
pantur tempore. Contra naturam fere reliquorum fru- 
ctuum eft, quod hz filiquz inferiore dehifcant parte, 
uum ceteri maturi fructus fuperius fefe aperiant. 
lle autem interne replete funt denfa, molli ac te- 
nuiffima lana feu goffypio, in parvos quafi globulos 
- diftindio & convoluto, quz lana tenuior eft vero 
go io, fed non ita albicat, at magis flavefcit in- 
arferici. Singulus autem hujus lanz globulus unum 
obtegit femen, pifi magnitudinis , fed non Ap. rotun- 
dum, fed magis pyriforme ,.. usque acutus fem- 
per oblique fitus eft, coloris fpadicei vel nigricantis. 
. Semina autem hee lane ifti non funt nexa , fed pa- 
rum conquaffata fola decidunt. Lana hzc parum ex- 
licata ita intumefcit , atque in tantam .exfurgit mo- 
em ut fingula filiqua duos prebeat iftius manipulos. 
Arboris ean eft album , molle , atque fragile , pte- 
petant, queque facilius furari poffunt, quum arbor 
tum temporis, quum fructus maturefcunt , plurima 
fua demittat folia , & iis fere penitus fit orbata. 
` Hujüs arboris radices funt craffe & magum mollis , 
fed tamen haud profunde in terram fefe infinuant, 
+ 3 
ita ut fortiori vénto facillime disjiciatur arbor: Li- 
gnum eft adéo vivax & vegetabile, ut fami, ubi 
modo terre committantür , brevi progerminent, unde 
aptiffimi funt ad fepes hortorum exftruendos, quam- 
vis ex feminibus facile quoque propullulent arbores. 
Anni tempus. Non certum obfervat anni tempus , 
multis enim in locis bis in.anno fructus producit: At- 
que in Amboina vidi florentes fub initium pluviofo- 
rum menfium, uti quoque in Augufto, Sptembri, & 
O&obri, fructus vero communiter maturefcuntin me- 
dio ficcorum menfium, feu in Januario. … 
Nomen. Latine Eriopboros favana: Malaice & Javanice | 
Capock: Ternatice Caylupa: Amboinice Abamabu, h. e. 
Goffypium Javanicum: & Macaffarice Cawo Cawo. 
Locus. Nufquam frequentior vel copiofior crefcit 
quam in Java, tam in filvis quam in areis circa æ- 
des; uti & in Baleya, Bima, & Celebe; ex Java 
autem" primum in Moluccas , hasque in infulas O- 
rientales videtur delata: In Banda & juxta plateas 
plantatur fpecies nempe, quz ramorum forma atque 
coma denfiore parum ab Amboinenfi differt; quam- 
vis he arbores non lubenter circa edes locentur, 
quum facile disjiciantur ,- atque ob la a As 
repi- 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
. alzo de vrugten van afflaan 
195 
zynde de gem. blad-dragende fleelen half paars , en half groens 
en uit den /choot derzeive aan de takken, bangentrosgewy- 
ze, by malkanderen bloemen , die redelyk groot Zyn; en wel 
na een bekertje, of de Narciffen gelyken; voorts vuil-wit 
van coleur, en flaande of zittende in groene kelkjes; be- 
ftaande jeder bloeme uit vyf lange blaadjes , die op den gront 
aan malkanderen vafl , en als lepeltjes , of gelyk de rooxe- 
bladeren, wat bol zyn: van buiten vuil-wit , en glimmen- 
de, of glinfterende als Satyn, dog van binnen war geelder , 
of waal; In dit kelkje vind men vyf lankagtige draaden 
met geele knoppen , bebbende in baar midden noe een ander 
regt pylaartje zonder knop. > 
By klaar [Lil weder „en des voormiddaags , laan deze bloe. 
men Wyt geopent , dog op andere tyden half geflooten „en als 
verwelkt; Het groene kelkje leit of zit digt tegen aan de 
bloemen , en evenwel valt dezelve zeer ligt af ‚als geheel 
aan malkander bangende met de voorn. binnenfte vyf draat- 
Jes, en dewelke ook daar aan vaft zyn, xo dut bet middels 
Jte pylaartje in bet kelkje maar alleen ftaan biyft: De gem: 
knoppen gelyken wel na Lopes of drie halve maantjes y zyn- 
de met breede boorden door malkander verwert , en zomtyds 
ziel men ook wel twee draaden , die aan malkander gewal: 
Jeben zjn: Aan de bovengenoemde troffen waffchen ook 
de vrugten aan korte fleeltjes , veele by malkander : zynde 
ronde bouwen „van gedaante als de Comcommers , dog agter 
en voor fpits, een halve voet lank, en twee vingers dik; 
eerft groen en week, daarna donker-graauw of rookagtig , 
en wat rimpelig, met een drooge en weeke bolfter bedekt : 
De rype fplyten agter by bun fieel , daarze op't /malftezyn, 
in vyf à zes deelen open „en vallen alsdan zo op de aarde, 
wanneer menze niet by tyds afplukt: xynde tegens dena- 
tuur aan andere vrugten, dewelke ryp zynde niet agter 
maar van vooren komen open te (laten ` Wan binnen zyne 
ze digt. opgevult , of bezet met een kortdraadige zagte wolle, 
in kleine klontertjes onderfcheiden, en als t’zamengerolt: 
Jynder dan bet Cattoen, dog zo wit niet, maar wat na’ 
den geelen trekkende, en glimmende als Syde. En ieder 
Ga van deze bs bedekteen Zaad:korrel, van grootte 
als een erwete, niet zo ront, maar Wat-peersgewys „ 
ftaande-de fpitfe boek altyd Jcbeef , voorts s. silio oe 
ker-graauw, en als zwartagtig. i 
En deze korrels zyn aan de wolle niet vaft maar vállen; 
wat gefchut. wordende, los daar wit: Deze wolle geplui 
zynde, ryji zo veel op, of wort zo lugtig:en bol, dat men: 
wit ieder bouw wel ongeveer een paar handen vol bekomen’ 
kan: Het bout is wit, week „en bros , inzonderheid de tak: 
ken , dewelke zo ligt afbreeken, datze kwalykieen Jongen: 
konnen dragen, en daarom bind men aan den boom eenige: 
lange latten of touwen , -als fporten „daar men op ftaan , en 
zo ( kan: want men moet dezelve 
niet zo lange laaten bangen, tot datze van zelfs afvallen, 
om dat anders de vledermuizen met de meefte-part zouden: 
doorgaan, als zynde dat gefpuis en ongedierte na de korrels 
van deze vrugten zeer graag , en daarze dan ook nog te ge: 
makkelyker kunnen bykomen, om dat den boom zyn meefte 
bladeren afwerpt yen kaal wert „wanneer de bouwen begin- 
nen ryp te worden. ti 
. . De wortelen van dezen boom zyn wel dik en onbexuift , 
dog en fchieten niet diep in de aarde , zo datze door een r^s 
ken wind zeer ligt werden omverregeworpen: Het bout is 
20 levendig en groeizaam, dat de takken, waarze maar in 
de aarde gefteeken werden, in korten tyd uit- en opfchie- 
ten, en dienvolgende zeer bekwaam om tbuin-[laaken van 
te maken, boewel ook van de korrel ligt een boom voortkomt. 
Sayzoen. Hy en boud geen beflemden tyd , nog vaft Say- 
zoen ; want op veele plaatzen vind men bem twWeemaal dra- 
gende in een Faar: En in Amboina heb ik "er zien bloeyen 
in bet Reegen-moul[Jon , als mede in Auguftus, September , en 
October, dog ordinair worden de vrugten Typ in ‘bet mid: 
den van de Drooge-mou[Jon of in Fanuary. "es ` 
Naam. Jn ’t Latyn Eriophoros Javana: Maleyts en 
Favaans Capock: , Ternaats Caylupa: Amboins Ahama- 
“hu; dat is, Favaanfche Cattoen : en Maca[Jers Cawo Cawo. 
Plaats. Hy wafcht nergens meer , of overvloediger , dan 
op Fava, zoin’t wilt, als by de Negoryen, als mede op 
aley, Bima , en Celebes ; dog van Fava [cbynt by eerft in 
de Moluccos, en deze Oofterfche eylanden overgebragt te 
zyn: In Banda wert by in en langs de firaaten geplant, 
zynde, als gezegt, een zoort , die in gedaante van takken, 
en dikbeid van loof „een weinig van de Amboinfche komt te 
werfchillen; boewel men anders deze boomen niet gaarne 
digt by de buizen zet, zo om datze zeer ligt omgeworpen 
Bb 2 Wor- 
