T. Boek, LXVIII. Hoofdt. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 197 
Tabula O&ogefima 
Ramum exhibet Eriopbori, que Xylon hodie vocatur. 
A. Ejus fru&um per maturitatem dehifcentem reprafentat , in 
qua fitus feminum naturalis confpicitur. 
B. Ejus officula feminalia naturali denotat magnitudine. 
OBSERVATIO. 
Arbor hac ab Herm. in Cat. H. Lugd. Bat. vocatur Goffi- ~ 
pium arboreum Orientale foliis falicis digitatis, latioribus; 
& Goflypium feu Xylon arbor Orientalis , digitatis foliis le- 
vibus, fru&u quinque- capfulari , alba & nitente lanugine 
far&o. Plukn. Phyt. Tab. 188. Fig. 4. Goflipium Indicum , 
Salicis folio, fructu quinque-capfulari Ray. Hift. pl. p. 1899. 
& Goffipium Javanenfe Salicis folio. C. B. Pin. pag: 430. & 
arbor lanigera peregrina Cluf. in Exot. pag. 12. & J. Bak, 
fom. Y. libr, 3. pag. 347. vide Hort. Malab. tom. 3. Tab. 49, 
‚50,51. & 52. quod genus Xylon a Linneo vocatur, cujus 
notas dedit charaêteriftcas in Cbar. pl. gen. no. 152. voca- 
turque Xylon caule inermi, & caule aculeato. in Hort. Cliff. 
p. 75. ubi vide reliqua, & eft Ceiba, Plum. nov. pl. gen. pag. 
pen ubi Ceiba Viticis folio, caudice glabro, & caudice acu- 
cato. za 
"CAPUT SEXAGES. OCTAVUM. 
— Bilacus. Bilack. 
He arbor in Amboina eft exotica, quum vero 
hic coli incipiat , noftro in Herbario locum - 
fimul obtinere debet: Tres hujus inveniuntur 
fpecies; primo Bilacus Carbau , 2: Bilacus Tellor. 3. Bi- 
lacus Piffang ; Lp mediam tamquam optimam , ma- 
gisque notam hoc in Capite defcribam juxta quarun- 
arborum formam, qu& hic in Amboina proger- 
minarünt. |= -.-. ee e oui 
Bilacus Tellor itaque optima őz v 
cies, atque altitudinem habet Limonii arboris , trun- 
. «us autem ejus vix ulnam altus eft, hominis craffi- 
tici , tuberculofus , foveisque notatus , incurvus & 
inregularis, angulofüs, & fcaber inftar quarundum Li: 
monum arborum, duro cinereo & equali cortice, dein 
hic dividitur in binos tresve majores ramos nodofos 
& angulofos, qu plures gerunt minores ramulos am- 
le extenfos. In his longe & acute apparent {pine 
inftar Limonum, bine fimul junête ad angulum acu- 
tum , qua efficiunt , ut adfcendi nec tractari poflit, 
quamvis.in rectis ramis nulla: confpiciantur fpinz. In 
hoc angulo acuto inter binas fpinas longus proger- 
jninat petiolus terna gerens fimul folia, cumque iis 
parum reflexus , uti plurima quoque foliorum pars 
magis retrorfüm quam antrorfum vergit: Bina infe- 
riora formam habent Bonga Raja, duos & duos cum 
dimidio-pollices longa , binos digitos lata; inferius 
rotunda, füperius fenfim acuminata, ad oras leviter 
ferrata, inferius ardte fibi per breves petiolos jundta. 
Medium vero folium magis extenditur ab utraque a- 
cuminatum parte, ad oras magis ferratum quam bina 
inferiora , quinque fexve. pollices longum, duos la- 
tum, faporis Raphani: Flores me-haêtenus latent. 
Hujus fpeciei fru&us duplicem jo formam , vul- 
Lgs autem funt Oviformes, Bilac Tellor proprie 
i&i, magnitudine Ovi Anferini „externe flavefcentes 
cinereo intermixto colore , atque obducti ligneo, fic- 
co, & fragili putamine ; inftar Calabaffe Utan , fub hoc 
reconditur caro flava, mucofa , & fibrofa , edulis, cu- 
im interior pars dividitur in decem vel duodecim cel- ` 
ulas inftar Mali Aurantii, queque replentur ofliculis 
brevioribus éz craffioribus quam Mali Aurantii, arête 
fibi junctis, interpofita fimili mucofa carne. Altera 
fpecies fru&us gerit parvos, rotundos, vel ex ro- 
tundo compreflos & planos, Aurantiis malis omnino 
fimiles, externe atque interne ejusdem cum Ovifor- 
mibus fubftantie: Ambo hi fructus fere maturi gravem 
fpirant odorem, fere inftar petalorum alborum floris 
Pandangb , haud ingratum , liliaceum: Sapor ovifor- 
mis, fructus ex dulci acer eft cum vinofo mixtus fapo- 
re, fed fi edatur, inftar pafte adhzret. Minor autem 
fpecies debilior eft, dulcior, ac proinde gratior , quam- 
vis ambo hi fruêtus raro crudi edantur, fed ge 
u 
De Tachtigfte Plaat 
Vertoont een Tak van de Eriophorus , bet geen Xylon bedendaags 
genaamt wert, 
A. Vertoont deszelfs vrugt door rypbeit openberflende , waar in dert. 
zelfs zaatkorreis in bun natuurlyke plaatzing gezien werden. 
B. Vertoont dezelve in bun grootte. 
AANMERKING. 
Deze Boom wert van Herman in de Catal. van de Leidfe tuyn 
genaamt Orientaalje Katoen-Boom , met gevingerde breedere blas» 
den der willigen, en Xylon-arbor afte Katoen-Boom met gladde ge- 
vingerde bladen, met een vyfbollige vrugt met wit en glinfterend 
Katoen vervult by Plukn. in zyn Phytogr. Tab. 188. Fig. 4. en 
Ooftindifch Katoen met bet Mad van de willige, en een vyfbolli- 
ge vrugt van Ray in zyn Hift. der plant. p. 1899. en Javaan- 
Jebe Katoen met willige bladeren van Cafp. Bauh. Pin. P. 430% 
en uitlandfcbe Woldragende-Boom van Clut. in zyn Exot. pag. 12. 
en van J. Bauh. tom. 1. libr. 3. pag 347. ziet verders de Hortus 
Malab. derde deel Tab. 49. 50. §1.en52. Dit geflagt wert Xy+ 
lon genaamt van Linnzus in de Char. plant. no. 152. en is de 
Ceiba van Plumier pag. 42. alwaarze Ceiba met bet blad van de 
Vitex met een gladde en doornagtige firuik genaamt wert. 
LXVIII. HOOFDSTUK. 
De Bilak-Boom. 
i Ezen boom is in Amhoina uitlandifcb , dog dewyl by 
‘bier nu begint aangeplant te werden, moet by in 
ons Kruydboek mede plaats vinden: men beeft daar 
van drie zoorten, als 1. Bilac.Carbau , 2. Bilac Telloof, 
3 Bilac Piffang , «vaar ‚van ikvde middelfie als befte „en 
meeft bekende in dit Capittel befcbryoen. zal , na de gedaan: 
te van eenige boomen , dewelke bier in Amboina opgekomen 
Bilac Telloor dan is de: béfle en: gemeenfte zorte „en 
wert zo hoog -als een Lemoen-booms dog van stam qualyk 
een) vaders! hoogs! een man dik: vol. knoeften en, kuilen; 
Jebeef en onge/chikt, daar by: hoekig en ‘als zommige Le: 
moen boomen met een harde lipt=roffe en offene fchorffe , daar 
na verdeelt by zig in twee of drie: booft-takken mede knoes- 
tig en bogtig , vol ryskens en zig Wyt uitbreydende. Aan de 
ryskens ziet men lange en feberpe: doornen gelyk: Lemoen: 
doornen, "t effens twee en tavee by malkander flaande in een 
winkel-baak , dewelke maaken dat by niet te beklimmen nog 
te bandelen is , boewel men aan de regte takken geene ziet, 
In die winkel-baak tuffchen twee doornen fiaat een langag- 
tige Deel telkens drie bladeren dragende , en met dezelve een 
weinig naar agteren gebogen; gelyk ook bet meefte deel der 
bladeren:meer naar agteren dan naar voren ziet. De twee 
agterfte gelyken die van Bonga Raja twee en twee en een 
balye duimen lang, twee vingers breet „agter ront en allens- 
kens "ed , aan de kanten ook een weinig gezaagt , en 
met. de billen digt tegens malkander {taan de mn Het 
middelfte blat loopt wat verder uit , agter zo wel als voren 
toege/pitft , aan de kanten merkelyker gezaagt dan de twee 
agterjie, vyf en zes duimen lang , twee breet oa fmaak 
Radysagtig. Het bloeyzel is my nog onbekent. 
De vrugt van deze zoorte is van tweederley gedaante , 
want de gemeen[le zyn eyformig , en eigentlyk Bilac Tel- 
loor genaamt „in de grootte van een ganze-ey „van buiten 
geelagtig met graauw- gemengt „en bekleet met een boutag- 
tige drooge bro[fe fchaal , gelyk wilde Kowwoerden „daar on- 
der leyt een ligt-geel, fmeerig , en wat batragtig vleefch ,’t 
welk men eet , en na binnen iffe verdeelt in thien a twaalf 
fneetjes gelyk de Orange-appels „en de zelwe zjn vol korrels, 
korter en dikker dan Orange-korrels,en digt op malkander 
gepakt met diergelyke- /meerig vleefch. De kleine zyn ron- 
de of uit den ronden platte appels , de Orange-appels gantfch 
elyk buiten en binnen van de zelfde fubftantie met de ey- 
Suguer: beide ten naaften by ryp, bebben een flerken reuk 
Jcbier als de witte bladeren van de bloeme Pandangh , niet 
onlieflyk, maar bloemagtig. De fmaak van de eyvormige is 
uit den zoeten fcherp met iens je beit gemengt , maar 
deegagtig in "t eeten. De kleine is de. zoeter „en dierbal- 
ven aangenaamer , boewel menze beide niet veel rauw eet, 
maar meeft onder de affche gebraden; men moetze aan den 
boom zo Cu niet laten bangen ‚tot datze over ryp werden, 
3 en 
