1. Boek. LXIX. Hoofdft. 
male comparat horum pomorum odorem cum illo flo- 
ris Leucoji lutei, Arabica lingua Keyri vocati: Horum 
autem fructuum fuccum feu mucum vidit ufurpari con- 
tra aphthas, orisque inflammationem, toftum autem 
, 5 i 
fructum contra Dyfenteriam & Choleram. 
Primam feu majorem fpeciem , quum maxime ab hac 
differat, fequenti defcribere volui Capite. Tertia au- 
tem fpecies , Madja PilJang dicta, non fingulari indiget 
defcriptione, dum nullius fere fit ufus, & plurimum 
in Java fit nota, nomenque obtinuit ab oblonga forma 
inftar Mufz Piffangh dicte. 
In Rumpbii Autuario additum eft: 
 Bilacus Teloor ex Macaffara delatus , inque arbore. 
fructus maturefactus , nullum fpirat odorem , unde fe- 
mi-maturus decerpendus eft, ventoque ficcandus , ac 
dein occlufis fervandus locis. 
Tabula OGogefima. Prima 
Ramum. exhibet. Bilaci , feu Cydonie foliis ternatis, ubi 
Litt. A. fructum Ailaci Taurini , {eu Maximi , feu Bilaci Carbon, 
B. Fru&um Bilaci ovalis, feu Bilaci Teloor. 
C. Fruêtum Bilaci minimi , feu Bilaci. Kitsjil denotat. 
D. Ramum fpinofum fiftit. 
OBSERVATILO, 
Hec eft Cucurbitifera trifolia Indica , fru&us pulpa Cy- 
donii emula, Ray. Hifl. pl. pag. 1665. & Plukn, Almag. pag. 
125. & Phyt. Tab. 170. Cas que Covalam feu Cydonia 
exotica in. H. Malab.. &-a. Cap, Bauh., ins Pinace vocatur „ 
unde & Cydonia exotica, que Marmelos arbor ab:Herm.:in 
Muf. Zeyl. pags, 60. dicitur , & in Par, Bat. Pr. pag. 330) 
Cydonia Malus Indica, fpinofa;, trifolia , putamine. offeo.du- 
riffimo, pulpa Mefpili. Atque Mefpilus Indica , fpinofa, tri- 
folia putamine offeo , duro , ibidem. (eu. ..Mefpilus Indica, 
trifolia , fpinofa — odore rofeo , fru&u Mali magnitudine , 
cortice duro obtetto , Marmelos vocata in Muf. Zeyl. pag. 46. 
reliqua vide in Thef. nofiro Zeylanico pag. 84. & H. Malab. 
tom, 3. Tab. & pag. 37. ` 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK, 
* 
199 
via woonagtig Slymappels zyn genaamt geweeft ;.by ver- 
gelykt niet qualyk den reuk dezer appelen met de geele 
Muer-bloemen, in "t Arabis Keyri genaamt. Den zap of 
Dm heeft by zien gebruiken tegens de fprouw en ont/tee- 
king des monts , maar de gebradene vrugt tegens den rooden- 
loop en bet bort. 
De eerfte of groote zoorte, alzo die merkelyk van de bo- 
venftaande verjcbilt , beb ik in: "t volgende Capittel willen’ 
befchryven. De derde zoorte „ genaamt Madja Piffang , be- 
hoeft mede geen byzondere befchryving , dewylze van weynig 
gebruik, en meefl op Fava bekent is, bebbende den naam 
gekregen van de lankwerpige gedaante als een Piffang. 
In bet. Au&tuarium van Rumphius wert dit "er bygedaan : 
- De Bilac. Teloor zelfs van Macaffar gebragt, en aan 
de Boom ryp geworden beeft geen reuk, dies men deszelfs 
balf rype moet-afplukken , eer fé wind-droog maken, en dan 
in geftoote plaatzen bewaren. . 
De Een- en Tachtigfte Plaat : 
Vertoont een Tak van de Bilac of vreemde Quee-boom met. drie: 
blaaden, alwaar 
Lett. A, -aanwyf? 
- Carbou. ` 
de vrugt van de grootfte Bilac , ofte Bilac 
. B. De vrugt wan de ovale Bilac, ofte de Bilac Teloor. 
C. De vrugt van de kleinfte Bilac 
D. Wyft aan de Tak met doornen. 
AANMERKING. 
Dit is de Ooftindif Kiche Kaausertdragende Boom , met een 
merg des vrugts als Van de Queen van Ray in zyn Hift. pl. pag. 
1665. en van Plukn. in zyn Almag. pag. 125, en de Phyt, Tab. 
170, Fig. 5. avelke-is de Covalam van de Hortus Malab, en de 
uitlandfche Queen. ‘van Cafp. Bauh: in zyn Pinax’, waarom ze 
ook uitland|cbe - ofte: de Marmeles- Boom. genaamt wert van 
Herman in zyn Muf. Zeyl. pag. 60. en in de Par. Dat. Pr. p. 
330. en Ooflindifche pel met doornen en drie bladen, met 
. een barde fleenagtigefcheele ; en Ooftindifche Mefpel met drie bladen 
en doornen, met een vrugt in de groötte van een appel , en een reuk 
als Roozen, Marmelos genaamt ‚in bet Muf. Zeyl. pag. 46. bet 
overige zie in de Thef. Zeyl. p. 84. en in bet derde deel van de 
Hortus Malab. Tab. en pag. 37. 
; ofte de Bilac Kitsjil, — 
` 
CAPUT SEXAGESIMUM NONUM. 
Bilacus Taurinus , BilaeCarhaw,LemonGoela. ` 
+ 
Agna Bilaci fpecies in-hifce 
* nibus filveftris habetur', ne 
we 
D 
tuberculofi, 
magnitudine Limonis Papede, quidam majores, qui- 
Fructus ex rotundo funt obliqui & 
dam minores inftar Limonellorum dulcium , umbili- 
cati, ac folitarii ex craffo & brevi ope pedun- 
culo, externe ex viridi flavefcentes, fub tenui, fed li- 
gnofo putamine nil nifi mucofa caro feu medulla re- 
conditur, que matura flavefcit, ac faporis eft dulcis 
faccharini, fed non admodum grata pro cibo ob len- 
torem feu tenacitatem. In centro quatuor vel quinque 
locantur officula, a fefe invicem remota, lanofa icu 
pilofa inftar feminum Goflypii. : 
Nomen. Latine Bilacus Taurinus , juxta Malaicenfe 
Bilac feu Madja Carbou, h. e. vaccinus vel bubalinus 
Bilacus, quamvis , uti di&um fuit, filveftris harum 
Orientalium. infularum Bilacus quodammodo differat 
a Bilaco Javanico Carbau dicto. Hic in Amboina qui- 
dam illum vocant Limonem Goela, eum quafi ad Li- 
monum genus referentes , noftra autem natio Slym- 
appel illum nominant. Locus 
LXIX. HOOFDSTUK. 
c ot 
" E 
» Vit KS 
» = tt 
- De vrugten zyn uit. den ronden fcbeef en bultig , in de 
„grootte van Lemoen Papeda , zommige grooter , zommige 
inder als zoete Lemoentjes , van voren met een kuyltje, 
hangen enkelt aaneen dik kort voetje , van buiten geel-groen, 
onder een dunne dog boutagtige GE > vint men niets dan 
een dik flymagtig vlees of merg, in de rypbeit geelagtig en 
van fmaak zo zoet als zuiker; dog niet zeer aangenaam tot 
eeten wegens zyne taayigbeit , in de midden vint men vier 
a vyf korrels verftrooyt van malkander > wolagtig of baay- 
rig gelyk de zaaden van Katoen. 
Naam. In’t Latyn Bilacus Taurinus, na 't Maleytze 
Bilac ofte Madja Carbou , dat is, koe of buffels Bilac, 
hoewel, als- gezegt , de wilde Bilac van deze Oofterze ge- 
aveften een weinig verfchilt van de Favaanze Bilac Car- 
bau. Hier in Amboina noemenze zommige Lemoen Goela, 
willende quanswys een zoorte van Lemoenen daar van 
maaken, onze natie noemenze Slymappels. b 
aats. 
