







jT 



HERBARII AMBOINENSIS 



I 



2 



contra naturam aliarum arborum , quam primum enim 

 hinc inderubedoaliqua Caryophylli appareat; feu flos 

 fefe aperiat , turn fruclus hi maturi & completi funt 

 in humanos ufus , fed neutiquam naturae ; homines 

 enim non nififemimaturum requirunt fruclum aroma- 

 tico ufui aptum , natura autem perfe&o indiget fru- 

 ctu propagationi infervientc. 



Si Caryophylli fint rubri , ac flores demiferint , in 

 fuprema parte planum ac quadratum apparet capitulum 

 cum circulo quodam , atque in hoc parvum ac molle 

 acumen , tumque omni ope ac feftinatione fruftus funt 

 colligendi , fi enim per duas tresve feptimanas diutius 

 ' 9 - r ~ -- turn fruttus hie Caryophyl- 



leus amplum acquirit ventrem , ac quatuor ifti in ca- 

 pitulo anguli fefe contrahunt , viridemque iterum 

 mduit colorem , &in majorem excrefcit, ac an tea , 

 molem, pollicis articulum craffus, ac demum obfeu- 

 re fufcus eft , intusque continet nucleum durum, feu 



ftarL~"" r ~" X1 "~ — J *" 1: ~ 



Liber II 



ijjt 



van andere boomen 



nog onrype vrugten 9 regt tegens de natuur 



pent 



aan de Nagel , of 



maar yZ 



ryp en volwajft 



tot V 



menjeben gebruik , maar niet voor de natuur , want de 



djje tot de Sp 



half 





n volwaffen vrugt, die tot de voortplanting dient: 

 Als nu de Nagelen rood gevcor den zyn, en bet bloeizel afg 

 orpen bebben , zoo vertoonen ze boven op een plat vierkai 



, 6 boofdeken > met een kringetje of 



'kjpitsken , en als dan moet men 



mitsgaders 



allefpoed inoogji 



w 



_ Jlaan, zoo begint bet Nageltje een dikke bulk te 

 krygen , de vier boeken des boofts trekken haar Vzaamen , 

 bet <werd wederom groen , veel grooter als te voor en , een 

 lit van een duim lang , ten laatften donker-bruin , en 

 krygt van binnen een barde korrel gelyk Baakelaren , en 



officulum inftarLauri fruftus, quod arcuata linea in die bem met een bogtige linie in tweeh verdeelt, van ver- 

 binadividiturfegmenta , coloris obfeure lutei feu flavi we rookagtig-geel , ofte vaal als Amber, bet welk bet op- 



inftar Ambrae, auod verum hujus arboris femen eft, 

 hincque Caryophylli matres dicuntur tales fru&us, 

 qui obdutti iunt carne obfeure fufca o _ 



cultrum craffi, atque aromaticam fuam vim omnem 



oaf i;an d^zen jtf oow w , en <werden daarom Moer 

 nagels genaamt , zy zyn als dan omkleed met een donker- 



[>f fuoartagtig 



de dikte van een mes 



fere amiferunt, & fapore proxime conveniunt cum infmaak 

 lilveflribus Jambofis , cum qua arbore, uti & cum alia als 



Speceryagtigbeid meefi verlooren beeft 



amboefen naafl y ( met 





* j __ , — — — ... — 



Cajurmera didta , haec noftra Caryophyllorum arbor 

 jnagnam itidem habet convenientiam , caro autem ifta 

 cruda^quoque edulis eft, 



Caryophylli hi frudus brevibus innaenc petioiis , 

 quorum tres fimul aliis fuftinentur brevioribus petio- 

 iis, hique fempcr oppofiti funt, & cum fubfequenti 



pari crucem perfedtam eflbrmant 5 fingulus autem ma- 

 jor petiolus, uti diftum eft, in tres alios minores di- 

 vifus eft , inque iis fingulis tres Caryophylli 5 ita ut 

 totus corymbus ad minimum novem fit ornatus fru- 

 #ibus, communiter autem quindecim & novendecim, 

 & in majori racemo viginti unum vel viginti quinque 



Caryophylli 5 quum prater ordinarium 



mede met nog een 



Nagelboom 



raauw 



ifchap beeft ) wdk vleis 



an. 





De Nagelen Jlaan opkortejl 



op een ander Jleeltj 



ifivolgende paar 



jlaan 



hooftjleeltje 



gezegt , m drie andere , en doer op drie Nagel 



ijlen negen en elf 



numerum ternanum , alii folitarii ad latus 

 fi-uclus: Caryophyll 



decerpendi , qui licet rari , arbori inhserent usque ad 

 maturitatem , matrices vocati , ac delapfi fub arbore , 

 terram attineentes, radiculas aeunt. novasaue nrodu- 



ejien ofte Nagelen , maar gemeenelyk vyft 

 m , en in een groot moeffon eenentvointig en vyf 

 I Nageltjes , om datter dan nog boven bet ordinal 



Befien ter zyden uitwaffen: De Na 



die aan de bovenfie takjes Jlaan , 

 nee werden (die maar weinig zyn} 



geplukt kunnen 



aan 



werden tot voorfebreeven Moernagelen 

 rypgeworden zynde afvallen, en onder den Boom, 

 aarde raken 9 wortelkens febieten 



mater duos lupra terram elevat o r 



Arboris lignum eft durum & grave , fed non ele- 

 coloris, cinereum enim habet cum luteo mix- 



gantis 



Caryophyllus , feu lila voortbrengen , daar aan men bet gefpleetene Moernaeeltie 

 i digitos apparet. • nog wel twee vimers boven de aarde verbeven zien kan. 



Het bout is <wei ban en fwaar , dog van geen mooye ko- 



lew , graauwagtig met geel gemengt , ongefien en oncier- 



* - * Scbrynwerken , de wortelen zyn zeer diep ende rest 



n/].rt.C CtnnmAo in An nnnrAn .a** J ~ ~~ . Q 



Ra 



profundiflTime ac rediffime deorfum in terram nederwaarts gaande in de aarde 



infiguntur, uuut m jumuiuni aromcuiurum cranspian- 



tatione cavendum eft, ne confringatur media ac major 



-■ I r^ M*-t t\ « % r «r*i * -m a i *--»-. •-*. ■ill.. -*, 1 « «*. fc J. • — — ^_M « /i_ _ * 



ilia radix, 



Ipe 



tionis, nifialtior ac major fit arbor, qua? transplanta- 

 tur , quum non ita noceat, licet major ilia laedatur radix. 

 Parum difcriminis eft inter Caryophyllos hie inAm- 

 •boina crefcentes, quum omnes fere eandem habeant 

 formam, plurimique rubefcant, fi fuerint maturi, qui 

 autem accurate ad illos attendunt , tres obfervare pos- 

 funt fpecies, primo vulgaris parum rubet maturus, al- 

 ter paulo minor eft, ac ianguinei magis coloris, hinc- 



ex rubro 



"planten van de Jonge Boompjes dezelve zeer was:- 

 len , want zoo men de regte boofd- of bart-wortel breekt 

 ts 'er geenboope dot bet Boompje opkomen zal , of ze moe*- 

 ten redelyk boog zyn, als men ze verplant , wanneer bet oft 

 ae onderjte fpitze bart-wortel niet aankomt. 

 , Daar is weimg onderfebeid tujfcben de Nagelen bier in 

 Amboina waff ende , want zy bebben febier 



rjl de gemene 



)pl 



?jl alle rood, aljje ryp worden , dog 



Bujrulawan Kin , 



Araboineniibus Kiri ditti 



maar 



uitvinden 

 rypen 



\ 



hicque 



de Amboneejen Bugulawan Kiri 



Hitoe ora prope pagum AJJi 



hujus 



hlo , uti quoque in rarioribus Leytimorce locis , 

 foeciei arbufculae latius extenfae funt , ac copionores 

 dant Caryophyllos, quam vulgaris : Tertia fpecies , qua? 

 femmadicitur,albos gerit fru«aus,& parum rubentes , 

 funt autem majores reliquis , quales funt , qui in La- 

 rique inveniuntur plaga , omnes vero hx tres fpecies , 

 feu varietates sque bonae & aromaticae funt , ultima 

 autem aptiflima eft ad oleum exurendum. Quidam 

 —~-~ : — niuntur Cary L "" " " 



ornati 



fexve 



bendi, quum inter reliquos crefcant Caryophyllos, 

 «f>r ph M - ^ftare debet alicui, yuodAvicenna libr.i. cap. 



" ' n & feminam, 



is , craflbsque 



3" 



verwe van den vogel Lorn, op Ambons Kiri genaamt \ 

 deze vallen meejl op de Kujl van Hitoe by bet Dorp AfTa! 

 loelo , als made opeenige weinige plaatzen van Leytimor* 

 de Boompjes van deze zoorte zyn breeder uitgebreid , en 

 dragen meer Nagelen als de gemeene : Ret dfrde gdJl 

 twelkmen t wyfken noemt , blyftwit, enwerd^r 

 een weimg rood , dog de vrugt is grooter als de andeTe: 

 Diergelyken zyn die van Larique , en zyn alle deze drie 



ZnZ7 mg % d : T ^"yagtig, dog de (aatjle bekwaamfb 

 om okedaaruit tebranden; men beeft ook eenige Nagelen 

 IZ / °f™Spt™nof boeken , dog die moet meTvZ 

 geen byzondere zoorte bouden , want ty groejen onder an- 



t 6 fflZ> ± en ^« ™» *» &L nfe e tTo. 



urn dividat 



lgares vocans Caryophy 



matres, feuAnthophyllos vulgo dittos 

 res, auum 



rum fruftu 



yfke 



Caryophy. 

 noemende de gemeene 



rre|ulariLate forms, ac magnitudinis ho- 



, credens 



fruttus duarum diverfarum efle arborum , nee quis- 

 quam mjran debet , doftum hunc Arabicum fcrip- 



torcm haJlucmatum fuiffe ; nee melius verfatum m 



cogni- 



Nagels wyfkens , en de dikke Moernagels mannekms 

 ten ; nadten by , door de ongelykheidvangedaante, ensn 



ren, 



moet 



twee diverfebe Boomen wa- 



Jjrabier in de kenniffe dezer vrngten 



geabufeert is geweeft ; want , alboewel deze Sp 



\ 







1 





