t 







II. BoeL I. Hod/0. 



AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



cognitione horum fruttuum ; licet enim aromata haec 



by de agt bonder d Jaaren geleden, in onze weereld gefiragt 

 zyn * zoo ziet men nog beeden by onze tyden , datter veel 

 mimerftanden en o?iwaarbeden van de Garioffel-Ncgelerk 

 verhaald en geloofd werden , ja zelfs by die geene , die 's 



- .. ,. 3 . ,. r . .-.,'/. «• * Edeles Compagnies Factor yen allange in deze Landenwaar- 



gotiis aliquamdiu hiice m regiombus functi fuerunt , genomen bebben , docb die evemvel niet zekerlyk zouden 



quique pro certo narrare nee dicere poiFent, quinam konnen verbatim 9 welke de regte en eigentlyke vraet dJt 



veri ac genuini Caryophylli arboris lint fruttus , quan- Nagelbooms zy , vuanneer, en ivaar bet bloeizel voortkomt : 



tlo , & ubinam ejus flores progerminent : Duae infuper Daar zyn nogtans twee andere gejlagten van den Nagel- 



fecul 



mundum , noftris tamen temporibus multae falfae nar- 

 rationes, atque errores de Caryophyllis difperguntur , 



ab iis . qui Societatis 



ac creduntur , immo 



qui 



ne- 



aliae Caryophylli arboris iunt fpecies , quarum una po- 



boom y ivaar van bet eene meeft te houden zy voor een mis- 



tiflimum habenda eft tamquam abortus , feu naturae lu- gewas, en uitfporigbeid , dan een ordinarifebe zoorte , dewel- 



)pbylli 



diverfa 



tpbyll 



b 



Nomen. Hodierni Grasci & Latini fi 

 yopbyllum vocaverunt ; a Carolo Clufii 

 ap. 16. Can 

 venit, 



Malus de arbore dicitur , Malum 



ke bier na onder den naam van Konings-Nagelen be- 

 autem Silveftre febreven zal vuorden : Het under is de Wilde Nagel , 



van de opregte zeer veel verfcbillende , en voelke ivy mede 

 in de volgende Kapittelen bej'cbryven zullen. 



Namen,. De bedendaagfebe Grieken en Latynen bebben 

 dezelfrugt Caryophyllum genoemt , Carol. Clufius , lib. 

 1. Exotic, cap. 16. noemtze Caryophyllus, 't welkbe- 



autem de ter op den Boom pajl , gelyk men zegt Mai us van den Boo,n 9 



fruttu, rite autem diftinguendus eft a Caryophyllo a en Malum van de vrugt ,docb men nioetzewel onder Jchei- 



Plinio defcripto libr. 12. cap. 7. qui longe alius eft den van bet Caryophyllum door Plinius lib. 12. cap. 7, 



fruftus, & ex Scaligeri fententia exercit. 14.6. Cubebe befchreeven,'t welk een gants andere vrugt is ,ennaSca.- 



Caryophyll 



ligers meining e -, Exercit. 14O". de bedendaagze Cubebe 



T\ t. 1 TIT 1 • T%1 • *• . t * ■»-»"»- r% 



poribus Occidental! mundi parti nondum innotuerunt: Daarentegen de Nagelen zyn in Plinius tyden de Wefler- 



JEgine 

 mentionem , qui Caryopbyllon vocat , Scfeptimofi 

 ita de hoc fcribit: Caryopbillon (tanquam die 

 Nucis folium ) neutiauam fubftantiam habet 



wereld noch onbekend geweefl: Den Griekfen Arts, Pau- 

 lus ^Egineta , maakt het eerfte gewag daar van , dieze Ca- 

 ryophillon noemt, en in zyn 7. Boek aldusdaar vanfebryft ; 

 Caryopbillon (ah of men zeide Noote-btad^beeftgeenzins 

 er nomen deiiotatur 5 fed flores funt Hgnofi & nigri^ ar- de fubjlantie, die bet met zyn naam vertoont > maar bet zyn 

 oris cujusdam ex India delati , digiti circiter (trans- fiokagtigeenfwarte bloemen, van een boom uit India ge4 



quae 



rantes, acres, parumamari, calidi 5 & ficci usque in 



Car 



Karumpfel 



bragt , in de lengte bykans van een vinger, (over dwars ge- 

 nomen) welriekent, Jcberp, een wemig bitter > beet en 

 tertium fere gra'dum, gui multum habent ufum aeque droog, Jcbier tot in den derden graad, dewelke veelderlei 



" ■■--■ - ** - T /•--j- gebruik bebben ,zoo in dekojials medicament en: Het woort 



Caryophillon beeft by buiten twyffel gefatfoeneert uit.de 

 oiule Arabifcbe namen Karumpfel, of y gelyk Garcias wil 9 

 lib. 1. Arom. cap. 21. Calafur en Caraful , met welke na- 

 men zy web by de Per/en , Arabiers^ en Turhen bekend 

 zyn. 

 Van Caryophyllum tynde andere verdorve Europifcbe 



vel uti Garcias putat libr. 1. arem. cap. 21. Calaf 

 Caraful , quibus nominibus in hunc ufque diem 



Perfas , Arabes, & Turcas nominantur, atque i 

 tefcunt 



A Caryophyllo feliquae dep 

 minationes fuum habent ortui 



offeli 



European deno-. 



uti apud Italos Gi- namen gekomen y als by de Italianen GirofFeli, by de Ne~ 



der landers Ganoffelen &c. , de Portngeefen noemenfe Cra- 

 vos , dat is fpykers ofte nagelen , gelyk wy ze in 't duits me- 

 de noemen , en dat niet onbillyk van baare gedaante , de* 

 inproprie ex eorum forma , quum parvum referant welke wel na een kleinfpykertje gelykt, als bet bovenfie 



cant Cravos h. e. clavos leu ungues , uti Belgico idio- 

 mate Nagelen nunc quoque dicimus , atque hoc non 



clavum , fi (upremum capitulum fuerit 

 (ic quoque Chinenfes illos vocant Tbeng 

 vos odoriferoSi Hodiernum nomen M 

 Tfjancp & TJjenCke , quod Portugalli fcribunt Cham- 



bolleken daar afgevallen is : Insgelyks noemenfe de Chinee^ 

 fen Thenghio , dat is welriekenae Nagels : De bedendaagf* 



eft Maleitfcbe naam is Tsjancke > en Tsjencke , 't welk de 



Tbengh 



tern Malaicenfes 



Bongulawan: In Amboina haften 



wan & Bugulawan : In Ternata i 



In Tidora Gomode. Maturi Gary 



Latinis (incertum quanam ex caufla) Antbopbylli 



Portageefen fchryven Chamka en Chamque , zynde eg* 

 icum cit , ac ter een Javaanfcbe naam 9 en miffebien van 't voorfebre- 

 Antiquas atu- ven Sineefe Thenghio afkomflig: Want de oude Maleit- 



fcbe namen zyn Bugulawan , en Bongulawan : In Am- 



boina heeten zy noch Buhulawan , en Bugulawan : In Ter- 

 mten Boholawa,^n Boalawa: In Tidore Gomode :De 

 Moer nagels werden by de Latynen y (onzeeker uit wat oor- 

 zaafc) Anthophylii , in 't duits Antoifelen , maar meefl 

 Antoffelen dlcuntur, plurimum vero ' Moerna- Moernagelen genaamt, de Maleyers betenfe Polong, en 

 : Malaicenfes hos vocant Polong & Ibu Tfjenke: Ibu Tsjenkeiw^fo Maleitfcbe en Amboinjcbe namen , als 

 Malaicenfes & Amboinenfes denominationes, uti * « - * /» » ^ <* *-* ^ ' 



Carafful , & Bonga Lawan mihi indicant, 

 vfiter^s Credidifle , frudkum hunc effe florem arborum: 

 In omnibus enim iftis Indicis vocabulis floris fignifica- 

 tio invenienda eft, nee mirum eft ,, veteres tarn pa- 

 xum hofce cognovifle , quum Javani ac Sinenfes nos 

 tantum fru&us incolis feptentfionales mundi par- 



mede bet bovenflaande Carafful, en Bonga Lawan , my 

 doen giffen , dat de oudengelooft bebben , aeze vrugt te zyn 

 bloemen van boomen : Want meefl in alle de bovenflaande 

 Indiaanfcbe namen kan men de beteekeninge van een bloe* 

 me vinden ,en bet is geen wonder , dat de ouden zoo kleine 

 kennijfe daar van gcbad bebben , vermits de Javanen eri 

 Sine yen deze vrugten alleen aan de Inwoonders der wejler- 



tes inhabitantibuS vendebant , nee ullum admit- lykedeelendeswerelts verbandelden 9 en lieten niemand koo~ 



tebant m ignotis mlulis Archipelagi hujus Unentalis, 

 aliis perfuadentes fruftu$ effe in fua tantum patria 



crefcentes, uti& 



perfuafe 



mam Caryophyllorum partem occupantia 

 bus Cabeletten & Gapaletten vocantur , ac 

 Caryophylli infident , Fufli , Fjujl 



Capitula 



men in de onbekend e Eilanden van dezen Ooflerfcben Ar- 

 chipelagus , baar wy smakende , dat bet vrugten war en iri 

 baar land groeyende , gelykfe noch aan die van de eerflt 



Portugallis Baft 



Aft 



lis 



Prima Caryophyll 



Portugeefe en Nederlandfche Scbeepvaarden gedaan beb- 

 ben: De knoppen, die boven op de Nagels zitten ywordert 

 van de Kooplieden Cabeletten, ^.Gapaletten genaamt, 

 en de Steelen , daar de Nagelkens opftaan , Fufti , Fjufti , 

 en Fuftons , by de Portugeefen Bafton , dewelke in Spece- 

 ryagtigbeid de Nagelen naaft kdmen : De eerfti uit/prui- 



\ 



Malaicenfibus Gagcmg dicuntur , quo nomi- tzelen en knopjens der Nagelen worden by de Malleyeri 



&e feftucas iftas quoque denotant. 



Gagang genaamt , met welken naam zy oak de voorfebre 

 ven fteeltjes beduiden. 



Locus. Nobilis hie frudhls primis temporibus fedem . Plaatzen. Deze Edele vrugt bad in voorige tyden baar 



eenige ftdndplaats in de Moluxe Eflanden , principalyk op 

 Mackian , t welk met regt voor de moeder van de Nage- 



fuam fixerat in infulis tantum Moluccis , ac praecipue 

 in Mackian, qnx jure Caryophyllorum genetrix habe- 



tur, & locus eft fub ardente aequatore, & aliis extre- lengebouden wert, een plaats onder de brandende bitte 

 mis Orientalis Oceani plagis fitus , cujus nomen vix des evenaars, en aan de uiterfte deelen des Ooflerfcben 



vicinis populis notum erat^ ita ut fama nobilis hujus 



Tom. II. fruc 



Oceaans gelegen a voietv naam ttr naauwer nood 00k aafk 





A 2 



4$ 











\ 



« 



1 





