



/ 







II Boek. II Hooftft. 



Caryophyllis , Plinium vero Cabelettas pro vero ha- 

 buifle fru&u, quae re vera Piperis granum referunt, 

 ipfofque Caryophyllos pro feftucis habuifle, uti & 



AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



docb dot Plinius de Cabeletten voor de 

 aangezien > de welke in d\ 



i 



Pep 



fteelen,gehk by op 



eft 



Plinius alio in loco Corallia rubra , quae filo trajiciun- der plants de rood e Cor aalen, die men aan dejnoeren 



tur amenti gratia , pro Corallii arboris fruclibus ha- voor de vrugten van den 



Cary 



boom aangezien beeft 



en daar en boven zyn Caryopbyllum een goeden reuk toe- 

 M- fcbryft. Dies zouden de Nagelen al lang voor Paulas 

 nod JEgineta aan de Wejler werelt bekent zyn geweejl , 't welk 



ltatem includit , dum apud nullum antiquiorcm 

 Auclorcm horum fiat mentio. 



ren gewag daar van vint. 



beeft , detvyl men by geen 



> 











t * 



I 



« 



v. 



AT 



O 



A 



W 



G 



Tabula Prima, 



Van de Eerfte Plaat , 



Exhibentis ramum Caryophylli floribus ac fru&ibus onuftum ; 

 Malaicenfibus Tsjenke didti. 



Vcrbeeldende cen tak van den Nagelboom met zyn bloem ca 

 vrugten , by de Maleyers Tsjenke genaamt. 



mg 



]J. Caryophylli completi. 



C. Caryophylli florentes. 



D. Caryophylli matrices • 1 



Anti 



Internum 



F. 



rem perforat. 



ifficulum. 

 Caryophyllafum 



G. 



verms 



A. Gagangy of de eerfte Scbepfelen der Nagelen. 



B. De volnvajfe Nagelen. 



C. Bloeiende Nagelen* 



D. De Mo er nagelen . ' * 



E. De Bhznenfle korrel van de Moernagelen. 



F. Een Rupje y die op fommige jaaren den Nagelbom door* 



byt. 



G. Een langiuerpige Worm* die de takken, en ryskens in ds 



dinem a b depafcit. 



lengte a b doorknaagt. 



o 



• 



r 



v 



T 



O 



A A N M 



G E. 



Caryophyllum a variis denominatum eft, fed a nullis De Nagelboom is van verfcheide Schryvers benaamt; 



fcriptum au&oribus , quale a noftro Rumphio. Denominator dog van niemant zoo wel befchreven , als van onzen Rum 



tern zPluknet. in Abnag Pag. 88 Caryophyllus aro- ft' * **' * ^ ' Jtr "" 



mcus India Orient alts , ftu&u clavato Monopyreno. & in C 



ytogr. Tab. 155. Fig. 1 exhibetur. a Cajp. Baub. in Pinace p. tc 



fruau oblongo, & a Breyn. v; 



Editionis. Tournef. Infi 



Monopyr 

 n Cajp. . 



Almag 



:us India Orient alts yfruftu 



u a 



Dalecbampio in Hijior.Lugd 



tici,& a jfoib. J5^. /»^r^. i« /^f. 4x3. Caryophylli In 

 dici. a C/^y?o in £x^. p. 16, &cAcofi. p. 167. ^Pi/one in -M*# 

 //7/i ^r(ww. ^. 177. Tschink a. Vide pbrro Hortum Cliffort. p 



Secund 



jrutiu 



PHYLH INDICI. 



J. Baub. Hijl 



Dalecbatnp in zyn Hijl or. Lugd. 



207 



Samuel: Bale Pbarmac 



Clujl Exot. p. 16. 'en Acoft. van Chtfl 



i 5 ac virtutes Medicas. Ut & Weinmann 

 tanthoz. P. 6z. Tab. 314. lift. a. & Bumpbii Obfervat. 



p. i6j. van Pijo in zyn Mantijfa 



de Hor/us Clijfort. p. 207. en Samuel Dale in zyn 





Pharmacol 



50 <&£♦ x 



£## 



Natura, Curio J. 



Weiitmami 



Mufdeum Mupeor.Ubr. %. Se&, V. Cap. VII. ^. 449 



7J^ 



z, ac 



ming^en Befchryving der planten/>*g. 76. Tab. ^14. lett.a, en 



XXXI. & Black well. H?r^ 



Amboina defcript. p. 144. Ntf. Bumpbii Objervat. 21. *. 50. ^fer. 1. **& 



als mede Valentin. Mufieum Mufieor. Libr, 

 440. 7i£. i. en Pr.Valentyn Befchry 

 No. 31. en Blackwel Herbal. Tab 



van Ambon, p. 144* 



1 









CAPUT SECUNDUM. 



IL HOOFDSTUK. 



Cuhura 



5 



J>/^?> 



3 



6? f^irttites Caryo- Aanqaeking , O^y? 5 ^» kracbten van da 



pbyllorum. 



Nagelen. 



* ~ 



D 



Um, uti di£him eft, Caryophylli in Amboinam 

 aliis ex locis fuerunt tranllati, hinc majori cu- 

 ra hie funt colendi , & traftandi , quam in natu- 



D 



Ewyl y als gezegt is , de Nagelen in Amboina van el- 

 ders overgebragt zyn , zoo moet men ze aldaar met 

 <wat meerder moeyte bavenen, dan in boar natuur,- 



rali ipforum patria Mackian &c. ubi clima fponte lyk Vaderlandt Mackian £rV. daar ze dien Landaart van 



illos producit , atque fine ullo hi labore progermi- zelve liet opvoajfen , zonder eenige moeyte daar aan ti 



nant : E contra hie in Amboina ab incolis diligenter doen : daar en tegen bier in Amboina moet en ze door de 



excolendi funt, atque ubi defiderantur , etiam plan- Inlanders zorgvtudielyk waargenwnen , en daar men ze 



tandi : Arbufculae autem juniores umbram aliarum bebben voil , aangeplant ixiorden : de jonge boompjes inil- 



arborum,fed non opacam amant ,adultiores autem (i len voel onder defcbadwwe van eenig dun geboomtefiaan t 



fuerint , reliquae Silveftres arbores lunt exftirpandae, maar groot geworden zynde , moet men al bet wilde ge- 



ut fertiliores fint , atque ab una alterave parte fru- boomte daar tujfcben uytroeyen , op dat ze te vrugtbaar- 



gifera tantum relinquenda arbor eft , ita ut filva ex der werden, latende Jlegts bier en daar een vrugtboom 



Caryophyllis arboribus confita fit jucundi adfpe&us, Jlaan , zoo dat een regt Nagelbos zeer playzierig is om 



ambulationibusque apta * quum nulla; filveftres , aan te zien , en gemakkelyk te doorwandelen , vermits men 



vel majores plantae ibi relifiquantur , quae caufla qui- geen gtoote ruygte daar onder laat opkomen , <welke oor- 



bufdam incognita quum fueriticriptoribus,hiputarunt, zaak eenige Scbryvers onbekent zynde, zoo bebben zy ge- 



& indicaverunt, Caryophyllos tarn calidae eue naturae, meent en voorgegeven , dat de Nagelen van een zoo beeten 



ut nullae fub hac arbore crefcere pofTent herbae , quod natuur voaaren , datter gants geen groente onder dien boom 



autem potifllmum continuo hominum labore impedi- wajfeben konde , docb 't voelk veel meet door jaarlykzen 



tur : vSi enim Caryophyllorum arbores non depuren- arbeid der menfeben gefebiet : want indien men de NageU 



tur , filveftres heroae aaeo arcr.e & copiofe ipfis accre- boomen niet zuivert en bavent , dan groeid de vuilde ruig- 



fcunt, ut pereant, vel filveftrem induant naturam. te zoo digt daar tegen op, datze verflikken en verwilae- 



Immo Caryophylla non ita ar&e locanda funt, ut fe- ren: Jazelfs mogen de Nagelen niet zoo digt Jlaan, daU 



fe invicem tangant , tales enim arbores inftar Laricum ze malkanderen raaken , want dezulke febteten zoo boog 



altiflime crefcunt , nee multos dant fru&us; Com- op als Sparren, en draagen niet wel: men beeft ook er- 



pertum quoque fuk 3 Caryopbyllum laete crefcere in- vaaren,dat den Nagelboom zeer wel Jlaan wil tujfcben an 



ter 



A3 





dtr$ 



► 



> 



