







• 



I 



HERBAR1I AMBOINENSI 



Libei 



ter alias frugifcras arbores, uti inter Canarium, Ga- 

 j angam , Calap^um &c. quas fi exftirpantur, Caryophyl- 

 Jorum arbor ienfim marcefcit,& languet, pauciores- 

 queproducitfru&us.Attendendum autem eft, ne ta- 

 les frugifera. arbores umbra fua opprimant Caryo- 

 phyllum, fed Temper ita diftent,ne icfe invicem tan- 

 gant: Obfervatum itidem eft,Caryophyllumplantatum, 

 vel terra commifliim in altioribus incultis Silvis , ar- 





II 



en 



Vrugtboomen , als Canaris , Gajang , Calappus &rY. 

 n men deze daar uitkapt > dot den Nage'lboom mer- 

 : zal beginnen te treuren , en minder te dragen : DocL 

 ■ eelet , dot zoodaniee Vrustboomen de Napelen met 



baare J'cbadwwe niet moeten onderdrukken 



ftaan, datje malkanderen niet en raaken : Insgelyk 



borem hanc fatis excrefcere in altum, magnaque produ- febiet 



bojjcben 



Nagel geplant , of gezaait <wert 



cere folia , paucos autem gerere fruttus , immo totam 

 degenerare in alteram fpeciem , qua; Silvcftres Caryo- t 

 phylli dicuntur , nee aromaticam habent vim, quod fp 



parum 



draagU Jaa gebeel en al veraert in een under gejlacbte 



** " ~"'W« Nagelboomen noemt, die gantfeb niet 



i , docb 't njoelk ecbter zelden gebeurt , en 



daarom txeinig 



Si Caryophylli incipiant rubefcere vel florere, in- Als de Nagelen bee 





falubre habetur diu in talibus ambulare Silvis , quum 

 Cephalalgiam cauffant ; .hoc tamen magis ferventi- 

 bus meniibus Oclobri & Novembri adferibendum eft. 

 Arbores, qua. ex Anthophyllis progerminant , al- 

 tiflime,ac vegete crefcunt, plurimseque fimplici ere- 

 clo trunco, quum autem ha. difficillima; fint adfeeri- 

 fui , ac plura producant folia , quam fruclus , hinc in- 

 colse illas contemnunt , unde plurimum tranfplantantur 

 arbores , licet enim harum arbufcularum tranfplan- 

 tatio fit laboriofa,atque incerta , donee hominis alti- 

 tudinem acquifiverint,ramis tamen latius {e(b extent 

 dunt, facilioremque praebent adfeenfum , melioresque 

 dant frucius,& copiofiores: Non funt plantandae in 

 folo fabulofo , vel duro argillofo , vel ubi carex cre- 

 icit , fed in nigro lsete crefcunt folo , fub quo pei 



oot te werden, en te bloeyen, 



agt men bet voor ongezont, lang in die bojjcben 



datfe booftpy 



November toe tej 



De Boomen, die van Moernagels opkoomen ,jcbieten zeer 

 nveeldrig en boog op , meejl met een recbtejlam , maar per- 

 mits deze zeer moeilyk zyn om te beklimmen , ook meer 

 bladeren dan vrugten dragen , zoo baaten de Inlanders de- 

 zelve , wesbalven bet meejle deei verplant inert , want al 

 is bet verplanien dezer boompjes veel moeite en zorgen on- 

 derworpen , tot datfe de boogte van een Man krygen , zoo 



)omen met de takken veel ivv- 



Palma. latitudinem obfeure flava in venitur terra, hinc 

 inde majoribus mixta lapillis, & uti dictum fuit lo- 

 cus ifte arbufculis obumbratus fit, quales funt agreftes 

 arbores,fub qui bus herba Ruttu Ruttu (certa Mufci ter- 

 reftris fpecies) copiofe crefcit. Quas porro incolaj cau- 

 telas fpecificas circa plantationem harum arbufcula- 

 rum obfervent , ut rite has teneras colant Caryophvl- 

 Jeas arbores , non utile erit omnia ilia enarrare. 



In irifulis Moluccis juniores arbufcute feptimo vel 

 oftavo anno frudus producere folebant,in Amboina 

 vero decimo vel duodecimo cetatis anno , tumque u- 



tile fnref . nrin.™ life, fru^ fponte pro labi , quum 



______ --.---- -— .-« hujus mcremento. Anteaom- 



ni triennio m Amboina, nunc autem plurimum omni 



ll 1 f I __^ 1^ 1"% % __f^ _A/\t\1 _f\I *% __T^ § » l* __p^ _________ ________ _T^. _T^ A I 



verbreiden zig ecbter deze 



der uit , zyn gemakkelyker te beklimmen , en draagen ook 

 beter vrucbten : Zy moeten in geen zariige nocb bards 

 kleygront geplant <werden , nocb daar bet lange fnygras 

 Jtaat , maar komen beji voort op fwarte gront , daar een 

 band diep onder brume en donkere geele aarde begint , bier 

 en daar vermengt met groote fteenen , en , als gezeet : de 

 plMU moet met eenige laage boompjes befebadwuot 



J D _ ' " ten, onder welke he 



Ruttu C zynde een zoort van aart-mos ) 







ijl. Wat naaukeut 



iplanten van de Nagelboompj 



de Inlanders verders 



j ~..~ v.ww^., fn./. ±J\MJUL\ 



jliptelyk op te baalen 



op te brengen* zal 



Molucce Eilanden plagten de jonge boompjes op 



ijle of agtjle jaar vrucbten te drag 



maar in 



multum 



frudluum 



Immo in Hitoese ora copiofa ilia feges in fextum vel 

 leptimum fepe extenditur annum, cujus caufla eft 

 quod mcolae arbores hafce inclementer, acruditertra- 

 t_cnt,quum colligant fruftus , tot tantosque faepe a- 

 vellentes ramos, ut longum requiratur tempus, an- 

 tequam acceptum refarcire valeant damnum! Mino- 

 res intervenientes fruges Moejfon Salattam h. e. Ze- 

 phyrea. tempeftates vocantur , quum continui Zephyri 



mu tas n_.f_.ranf nlnvinc A.;»;^«« _*._. r ix J 11 



Amboina moetenze al i o a 1 1 jaar en out zyn, en dan wajb 



v r u raat f aam >datmende eerjle vrugten , van zelj\ 

 liet afvallen , naa dien bet tot de tvasdom van dit boomp- 

 je veel zoude belpen. Voor dezen plagt die [drie jar en. 

 %n Amboina een groot Gewas te zyn , maar bet is nu meefi op 

 bet vierde jaar gekomen* 



Jaa op de Kufi van Hitoe verfcbillen de groote Moe£ 

 lonnen zomtyts <wel zes en zeven jaaren van malkander, 

 nvaar van de oorzaak is , dat de Inlanders deze boomen zeer 

 ongenadelyk bandelen , by bet in-oegflen zoo veel takken 

 Jcbeurende , en breekende , datfe een langen tyt rufi verey- 

 Jcben, om dt geledene fchaade wederom te verzetten : De 

 tujjcbenkomende kleine Sayfoenen beet men Moeflbn Salat- 



\ 



iv,r • germinum. . v „_, 



Major autem lfta feges, feu uberior ifta 



Zuid-fayft 



■oats van de eerjle Scbepzelen of G 



veroorzaaken 



pi 



Ret groote Moeftbn valt niet op 



naa 



Het in-oegflen der Nagelen gefchiet aldas : Als de 



Nagelen maar aan de kroontjes beg 



& 



peftas non in omnibus locis aequalis eft , feu fimul eo- 

 demincidit tempore, ita ut una terra, plaga optimam 

 producat frugem , altera autem ipfi vicina^fere nihiL 



& °- rUm C ° I, ^ , ° [ C ^ Lien " P era 5 itur "^odo. S 



?nU?Ht y " H 3 cor y mbls . ru bn appareant,loresque hinc 

 inde Rfc prodant , proximaque corymbo folia plurima 

 decidant , turn omni ope collecfio fruftuum^ horum 

 eft mftituenda. Pnmum fub arboribus terra depu- 

 ratur,qu_eJcop_sverntur,dein quidam arborem con- n>™,r, A nn " z.;- " » v " v "&» ulc " K " ™ 



ties met boar banden of, de verdere takken moetenfe met 



tZiT 671 1 A m J b » aken J™&onden zyn , naa baar tot 

 trekken, en de trosjes afbreeken , diefe dan in boar korf- 

 jesjteeken, of meejlendeel om laag laaten vallen: Ande- 



en bet bloeizel bem bier en daar vertoont , 

 bladeren aan bet kroontje meejl afgevallen 

 men de infameling met alle magt fpoeden 



>fl 



boomen , en veest die met 



manibus diffrintrunt 



rcsque ramos baculis hamatis adducunt, iterumque 



rnrvmhm (iPrnmnnt _^»i*-_r> « rt -u:i •„ i - 



s 



difcerp 



Al 



arbor 



antequam vires fuas recuperet. Ma 



die beneden Jl 

 oor dit rukken 



periores 



gis ruditer autem illi agunty 



&Goemut filis confers fL t ^^ l%0O jailIU5 Vi accra . 

 him leu longioribus baculis ramos decutiunt, quo, 

 ht, ut aTboresquam maximc l_edantur, qui autem ar- 



^Z^ ^l° ri 5? 1 !!? PSW ■ hunc S» inftituent 



aaren daar na ruft 



*U 



jlroppen 



rouwer 



zyn 



en Goemut-towwengemaakt , 



decern 



fummos 

 avuffi Caryophylli quibusd 



fertim in Larique , primum aqme fervidae 



tur, dem amplis obteguntur foliis. tiVilli 



ponun- 



bovenjle takken metgewelt naa baar trekken , oj mec m 

 ijtohes de takjes qfflaan, <waar door de boomen zeer ge 



JnZf^ 61 i ee *?f <Werden » maar die *^«« boomen ii 

 ZZfa bout .\ zal d ™ ^mier niet gebruyken, en by be 

 m-oegflen met meer als effen de trosjes afbreeken. 



De afgepluktegroene Nagelen voerden op eenige plaat- 

 ~en , inzonderbeid op Larique , eerft in bet kvatergedoopt 

 daarna met breede bladeren toegedeki, op f pane in denim 



. 



ge 



I 



s 











\ 







