

' 



I 







HERBARII AMBOINENSIS 



autem ficcitate ipfum Piper, hinc patet , fervidum hunc 

 fruttum in hifce calidis regionibus nonitautilemefle, 



Liber II. cap. II. 



JIUVLU1I1 *" »**»^r^ ^MAl^lL/ X WV^XW*XXl^W t ^ RVWV^W^.^ y "J" 



quam in frigidiori &Boreali climate. Indi hofce adhi- dienftig __ , 



bent tantum , & in parva modo quantitate ad quaedam De Indiaanen gebruikenfe 



treffende zelfs de Peper in bitte , maar niet in droogte* 

 zoo blykt 5 dat deze beete vrugt in deeze beete Landen zo 



vel 



anguenta , quae componunt ad corpora fua fricanda 

 fi calefacere ilia velint: In cibo iis non utuntur* vt. 

 taro,& parva quantitate, Tabaco autem mifcent pro 

 fuffimigio. Javani & Malaicenfes , qui antea Amboi- 

 fiam folebant frequentare admercaturamexercendam, 

 hos emebant CarvoDhvllos cum Anthouhvllis & feftu- 



len : 

 gen, 



fommige zalven, die zy r 

 r mede te Jtryken, als zy bet vert 

 kojl gebruikenfe die gants niet , of 



dieft 



Tabak men- 



poftrema in liios fervabant 



Cary 



lis, nihilominus tamen vim fatis habent aromaticam, 

 Caryophyllos vero ipfos peregrinis vendebant merca- 

 toribus : Credere quis pof!et,illos feligere Anthophyllos 

 ad propagationem , fed quum compertum fatis habue- 



runt 



otto decemve dies in aedibus fuerint depofiti , quum 



de Javanen en Maleyers, die voor dezen in Am 

 boina plagten te komen bandelen , kocbten de Nagelen met 

 de Moernagels en fteelen , en bielden de twee laatjle voor 

 boar zelven tot Medicyne , als verfcbillende wel eengraat 

 in bitte van de regte Nagelen, docb niet te min nocbge- 

 noegfaam fpeceryacbtig zynde ; maar de Nagelen verkog- 

 tenfe aan de vreemde Koopluiden: men zoude meenen, 

 datze de Moernagels zogten om te'verplanten , maar ver- 



y bebben , dat men die niet verplan- 



Iffe maar 



caro exterior flatim exficcetur, hinc a vero alienum dan bet buitenfl 



hoc videtur. 



fang 



Caryophyllis antea Magiftratus 



aeftimabatur , & non parum differebat ab illo, quod daar men 



febynlyk 



Uit de Nagelen wierd voor dezen , zomtyds door lafl 

 van'de Overigbeid , een dunne en bloet-roode olye gebr ant, 



m ratna leu tioliandia genuma Fharmacopaeorum ar 

 te praeparatur : Quum autem in hifce terris deftillatio 

 per aeneos fiat alembicos , nee re&ificetur hocce o- 

 leum , hinc faporem habet aduftum , atque fimilem o- 

 dorem, caeterum adeo fubtile & penetrans eft,ut fo- 

 lum externe adhiberi nequeat , quum cutim exurat, 

 atque inflammet. Si vero cum aliis oleis , uti Calappi, 

 Rofarum , Olivarumvc fit mixtum , Optimo cum fuc- 

 ceflu adhibeturin Indicaparalyfi, Beriberi didta, tumque 

 hocce inunguntur partes paralytica? , & quali emor- 

 tuae. Beriberi autem five Paralyfis hasc , vulgaris 

 eft morbus nautarum ac militum , qui caftra fe- 



quentes 



qui 

 frigoris, aliaque incom- 



moda: Subfequens vero tempus edocuit, ilium mor- 

 bum fine Caryophyllorum oleo curari quoque pofle , 

 fi modo balneum praeparetur , in quo Caryophylli, feu 

 arboris folia cum Lagondi foliis fuerunt incodta , vel 

 fi ipfi Caryophylli in quodam iftorum Oleorum inco- 

 quantur, hoCque inungantur artus. Iftius quoque olei 

 feptem vel novem guttulae cum cerevifia, vel alio quo- 

 vis potu propinantur contra dolorem Colicum ex flati- 

 bus ortum > qui vero calidi ac biliofi funt temperamenti, 

 ab illo abftineant, quum nimis fanguinem inflammet. 

 • Oleum hocce in omnibus liquoribus fundum pe- 

 tit, cum quibus mifcetur. Quidam etiam Areca? po- 

 tui addunt Caryophyllos , vel cum illo exurunt hos , 

 fed noxium dat potum ; ingentem enim capitis excitat 

 dolorem feu Cephalaeam , exurit cerebrum , & tene- 

 bncoium efficit vifum,quod 1111 quoque fentiunt.qui 

 quotidie Caryophyllos Tabaco mifcent, & adhibent pro 

 fuffimigio. Congeftorum Caryophyllorum odor adeo 

 eft nocivus,ut,fi per unam tantum noftem in camera 

 quis dormiat, in vel fub qua magna horum copia eft 



occlufa , 



ufq 



anxius quam maxime fit, atque ingentem capitis dolo- 



rem 



cfle fubordinatum , ut bina excellentia ilia aromata, 

 Caryophylli nempe , & nuces Myriftica; , quod & de 

 ceteris quoque credendum eft, paucifiime in India 

 ulurpentur , fed tanto majorem habent ufum atque u- 



rerum 



homines conftringere voluit ad mutuam familiaritatem, 

 & neceffitudinem inter Me exercendam. 



Ex recentibus Caryophyllis , fi rubefcant, faccha- 

 rum & conditum fit, fi conterantur, vel Anthophylli 

 modo hndantur , ofliculumque eximatur. Portugalli 

 ex hilce quoque aquam Cordialem folebant deftillare, 

 quae extra ufum jam eft, quum noftra natio illarum 

 rerum non fit cupida , nee amans. 



Anthophylli a longo jam tempore apud Chinenfes , 

 Baleyenfes , Javanos , & Malaicenfes in ufu fuere me- 

 dico, in Java prazfertim magno in pretio fuere ab an- 

 no 1675 , cariiiimeque tuere divenditi : Ncc bene di- 



E?!SK PO f Ult ' qLlcm in finem J avani » & Malaicenfes 

 11s utebantur, qui tanti illos emebant, quidam autem 



mulos ambagibus quardam nobis revelarunt, quae in 

 fequentibus confiftunt H 



praparandum 



&fuperftitiofas 



quo 



rfcbilt 



e 



Vaderlandt 



door de oprecbte Apotbeekers konft gemaakt wert : Want 

 vermits bet bier te Lande , in 't difiilleren , door koopere 

 Jlangen getrokken , en niet gereftificeert inert , zo beeftze 

 een brandige reuk en fmaak , anderfints zoo fubtyl en door- 

 dringend zynde , dat menfe alleen van buiten niet ge~ 

 bruiken kan , aangezien ze zeer op 



naamt 



Calappus, Roozen , of Olyv 



Indifcbe beroertbeid, B< 



fmeeren op de verdoofde party 



werden : Welke Beriberi een gemene plaage onder de Ma- 

 troozen en Soldaten is , die in 't Leger fwervende , koude 

 en ongemak moeten uitjlaan: Docb de volgende tyd beeft 

 geleert , dat men de gemelde ziekte 00k zonder Nagel-olye 

 kan genezen , als men Jlegts een bat-water maakt , daar 

 in de Nagelen of baare bladeren met die van Lagondi ge- 

 *~ ' * zyn , of als men de Naeelen zelfs in een van de voor- 

 de olyen kookt , en de ieden daar mede Jlrykt : Men 

 t 00k van de voorfebreve olye 7 en 9 droppelen , met 

 )/ andere drank in , tegens buikpyn , die uit winde~ 



tflaat , maar beete en galacbtige menfeben mogeti 



\ 





gebruiken 





t 



J bioeat te geWi 



Deze olye zinkt in alle vocbtigbeden , daar menfe < 

 dermengt , te gront : Sommige doen 00k Nagelen in a 

 Arak , of brandenfe we I met den Arak , maar zulx is t 

 fcbadelyke drank, want- by veroorzaakt groote booftpy 



berffenen, en maakt 



■ 



Nagelen 



der bet Tabak drinken gebruiken : De reuk van de verga- 

 derde Nagelen is zoo febadelyk , dat, als men een nacbt in 

 de Kamer Jlaapt , daar een party in of onder leyt , men 

 daar van tot braakens toe quahk en henaut nnnrt . tnits- 

 gaders groote booftpyn krygt : 



Waar uit blykt . dat 



Scbepp 



die beide treffelyke fpeceryen, Nagelen, en Nooten-muffcba- 

 ten , gelyk van de anderen 00k te geloven is , zeer wei- 

 nig in India gebruikt werden , maar bebben zoo veel te 



Heere 



gen 



menfeben tot onderlinge gemeinfebap beeft willen 



1 1 



*^ 





■> 



- Uit de groene Nagelen , alffe beginnen te rooden % 

 wert 00k een Suiker en Conferf gemaakt , dezelve in fluk- 

 kenvryvende, of alsze Moernagels beginnen te werden . 

 flegts open fplytende , en den kern daar mtnenumd* 



branden, y twelk nu buiten 

 onze Natie tot dienrplvhe J>. 



De 



W W"~ OTTV * w » 



Cbineeft 



avanen , en Maleyers in groot gebruik geweefi 

 edicine : maar inzonderbeid zynze van 't jaar 



1 iff b% * n ^ T °° te agUng S ekomen -> en Mr duur 



gelt daar 



Javanen , en Ma 



ommige bebben ons door veel 



ommewegen eemge opening daar van gegeven , '* welk 

 * "• a/ "-~ 'J- bejtaat. 



'ft 



en Juperftitieufe konften, om te maaken 



tot baar duivelfcbe 



L 



\ 



» 



\ 





i 







\ 



