/ 





* 





ERBARII AMBOINENSIS 



10 



Carvophylli graviores eflent, fi vendantur, fi hoc 

 autem dicant de mercatoribus Indicis vel mdigenis , 

 ui illos vendunt , magnam ipfis adferunt injunam : 

 aupra enim diftum frit, CaryophyHos, cum traduntur, 

 tarn ab incolis , mercatoribus , quam ab his , nautis ita 

 ficcos efle oportere , ut abradi unguibus poflint. U tri- 

 que autem fatis conftat, poenam fore capitalem us, 

 qui tales inftituerent fraudes : Haud taraen diffiten 

 volo , Caryophyllos seque in promptuariis , ac pnefer- 

 tim in navibus omne liquidum , quod ipfis vicinum 

 eft, attrahere, hincque in navibus Temper intume- 

 fcere , ita ut nunquam tarn ficci tradi poffint , quam 



Libei 



cap. II. 



ren > dog, indienze dit 



A*v 



Koopluiden in ln- 



zoo doe?ize 



zegt , dot 

 Inlanders , 



Want bier boven is g 



igekn by de lever antie , zoo <wel 



rpluiden 





elve aande 



Scbippers , zoo droog moeten zyn , dot menze kan afknip 

 pen: Ook weten die beide voel , dat bet een jlraf boar wer 



Nagelei 

 t Scbeep 



befi 



Ik ivil ecb- 



aan 



pen altyt ontlaaten 



zoo datze nooit zoo droog konnenge- 



\ 



fuerunt accepti. An autem h<ecarsAromatariisEuropseis levert werden^lszeontfangen zyn: maar of deze konfl 

 tflTsZlfc'^ Art aim non tanta.ouanta in repo- de Kruideniers m Europa met beter bekent zy (dieze met 



Hxc 



eft, copia vendunt) 



defcriptionem cum fequenti Verficulo 



hanc 





Caftilice reges ditat Peruana potofis - 

 Aurea, So f alee fertur arena Togo, 



..... qhandelen) 



jfit is bet gene ivy van de gebeele gelegeTitbei'dt dezes 

 voorgeftelden Booms , en zyn vrucbt betreffende , tot nocb 

 toe bebben konnen leeren,en ondervinden ,zullende dier- 

 balven deze Befcbryving eindigen , en Jluiten met dit vol- 

 gende Rympje of Versje : 



Caftilise reges ditat Peruana potofis 



Aurea , 



Tago 



Omnibus bis venis prceferrem Caryopbyllum 

 Quern liber Domini munere Belga tenet. 



* 



Supra Memoratum Caryophyllum in magna Mada 



Omnibus his venis praeferrem Ca 

 Quern liber Domini munere Belga tenet. 



Dat is : 



De Cafliliaanfcbe Kroon , roemt Per us ryke bergen* 

 * De Portugaalfcbe pocbt op bet Soffaalfcbe Zant : 

 D'Ambonfcben Nagelboom kan alle mynen tergen , 

 Die God den Scbepper geeft aan *t vrye Nederlandt* 



Den bier boven gemelde Nagelboom , die op bet groote 



eafcare infula crefcens ab Y)J Dappero fequenti de- Eilandt Madagascar zoudegroeyen, inert van O. Dapper 



cribitur modo: Ravenfara (dicit) ingens & alta eft aldus befcbreven, Ravenfara (zeidt by) is een groote en 



arbor inftar Lauri , foliisque ipfi fimilibus, fed mi- booge Boom, gelyk een Laurier, met bladen die van den 



noribus. Frudhis, Voarvenfara dittus , eft inftar Ju- l^xmor gelyk, doch kleinder : de Vrucbt, Voarvenfara 



glandis, fapor eft tarn corticis , quam interioris fubftan* gebeten, is gelyk een groene Walnoot 3 van fmaak, zoo 



tiae Caryophyllo fimilis , eundem quoque faporem voel de fchors als bet binnenfle , den Kruitnagel gelyk > 



habent ejus folia: Flores formam habent Caryophyl- en van een zelvefmaak zyn ook de bladeren: bet bloeyzel 



li 5 uti quoque ipforum eft fapor , odor , & virtus. Arbor beeft de gedaante van een Giroffel-nagel , desgelyks de 



nullos dat fruaus nifi tertio quovis anno ; quum in- fmaak , reuk en kracht : De Boom krygt gene vrucbten y 



colae hofce frudhis, ac folia , quae cum Zingibere, & Ah dan om J t derde jaar > wanneer de Lvwoonders deze vruch* 



liis pifcibus incoquunt, defiderant, non ipfam con- ten en blaaden, die zy met Gember,en Look by Vijcb 



fcendunt arborem, fed ipfam ad radicem circumci- koken, willen bebben, klimmen zy niet by den Boom op % 



dunt: In altis crefcit montibus, cujus mas & femina- maar bakken bem by de voortel af: by <voajl op boge ber* 



invemtur. 



gen 3 daar is een Mannetje en Jvyfje. 



\ 



CAPUT TERTIUM. 



- 



III. HOOFDSTUK. 



- 



rv 



Caryopbyllum Regium. Tsjenke Papua^ Konings Nagel-Boom. Tsjenke Papua 



feu Radja. 



of Radja. 



* 





s 



Uondam in Ternata 



& 



Caryophyll 



varietas inveniebatur , qua? tamen non diverfa 

 erat fpecies , quandoquidem hsec unica tantum in 

 o erat arbor , quae fimiles producebat Caryo- 

 M . quum iuxta PnilofoDhiam nullum individuum 



M 



In beeft voor dezen in Ternaten een wonderlyke 

 en raare zoorte van Nagelboomen gebat • welke 



byzonder ge/lacbt 



vermits 



een 



diergelyke Nagelen 



conftituat fpeciem : Atque ifti Carvophylli regii di- Natuurkundigen , Nullum individuum conftituit 



— ~ v ..« www uw wvt»t^ 'IVUJ 5 



en dat naa den regel Her 



cebantur , quum credebatur , fingulo Cum Ternaten 

 fium rege peculiarem provenire* & etiam cum^eo inter- 

 ire arborem : Quod tamen compertum eft , non cer- 

 tain obfervare periodum; arbor enim, quae reciHam- 



Mandarfdcb per feptem jam 

 |i.«. tv. «.«...,«-. .w 6 vj hanc lemper arborem rel : "" 

 ervarunt , Caryophyllosque potiflimum in fuos 



fe 



ondeelbaar ding kan een geflacbt op 

 ven maken : en wimlen de voorfcbreve Nagelen Konin 

 nagelen genaaml , naadien men geloofde , " 

 Ternataans Koning ook een byzonder e 

 fcbyn kwam , en ook met denzelven weder uitging . « w 

 't welk echter niet altyt bevonden ivierd vaji te gaan 

 want de Boom, die den Koning Hamza by zynen tvtixa'f 



te voor 



buerunt ufus , amicisque fuis tamquam aliquid parti- nvanneer Mandarkh 



toegeeygent, beef t nocb Vrucbten gedrage 



loy 



ferunt; In infula folurpmodo Mi 



r, quumque duo diverfi fruclus in binis occur- 

 arboribus , dividi poteft in Hamzds & Alandar- 



fubas arborem. Utraque autem quoad truncum , foliaq 



._.„_.. Caryophyll orura arbori fimilis w» , 

 nullos gcrebant 'frudus , ab ifta non dianofc^.^^ . 

 Hamzas arbor Caryophvllos gerebat multo minores 

 yulgaribus , fupra non latbs,fed acuminatos,quiquead 

 Jacera unum duofve gerebant apices elevatos , fere in- 

 ftar extremitatum foliorum Juniperi , coloris autem 



nigncantis, quam vul^arium : Arbor haec ifto 



no intcriit x tumque altera lterum propullulabat 



bus 



Koningen bebben dezen Boom altydt zeer zorgvuldig 

 nvaart , de Nagelen meeji voor boar zelven gebouden , ei 

 die aan boar Vrienden tot rariteyten gezonden : by wier 

 alleen op 't Eilandt Mackian gevonden , en dennyl dat 

 ter fweederley Vrucbten op twee verfcbeide Boomen wier 

 den gezien , zoo kan by verdeelt werden in Hamzas et 

 Mandarfahas Boom : beide waarenze aan ftam en blade 

 ten de gemeene Nagelboomen gelyk , en , alszegene vrucb 

 ten en droegen, van dezelve niet te onderfcbeiden : Ham 

 TAs-boom droeg Nagelen , die veel kleinder waaren dai 

 de gemeene , boven niet breet , maar toegefpitft , bebben 



de aan de zyden em d- tweefpitzen naar boven geket 



i 







