

t 











\ 



I 



t 



t 











H Boek. Ill lfc»M 



AMBOINSCHE KRUYDBOEK, 



ii 



bus nempe horis diftans a priori prope pagum Gnof- 

 fagiam eadem in infiila , ita ut nemo putet , hanc ex 

 prioris radice vel fru&u progermihaviite ; haec enim 

 arbor nullos gerit Anthophyllos vel femen, quo propa- 

 garipoflet. 



• 



- 





. f 





Fruftus autem hujus pofterioris arboris, quxMan 



bykans als de Genever-bladeren , en van koleur fwarter 

 als de gemene: In J t' voornoemde jaar is d'ezen Boom uit- 

 gegaan , en kwam doen weder een ander voor den dag T 

 te voeten wei drie uuren gaans van den voorfchreve eet- 

 ft en by bet Dorp Gnoffagia , op 't zelve Eylandt , zulks 

 niemilnt en moet meynen , dat by uit de wortel of vrucbt 

 des voorgaanden gejprooten of voortgekomen is , want de- 

 %en Boom draagt geen Moernagels of Zaat , <waar mede 

 men bemzoude kqnnen voortplanten\ 

 De vrucbten van deze laatJle P dewelke*uoy Mandarfahas- 



darfc 



furrt formse, quam 

 Hamzds Carvoph 





i . 



quum ex fimplicibus videantur cdnftrufti api&bus, 

 qui plerumque in quatuor difpofiti flint ordines , 

 ac fuperius acuminati quoque font , coloris laevi- 

 fufci , qui ficcati 



fep 



peculia- boom noemen , zyn veel zeltzaamer vanfatzoen dan de voor- 

 jores , & gaande , als mede grooter , en met de voorgaande HamzSs- 

 iiiebant, jVagelen weinig gelykeniffe bebbende , als fcbynende meejl 



van enkelde fpitzen gemaakt,dewelkegemeenlyk in vier ryen 

 ftaan, en boven /pits tvelopen, van koleur licbt-ros ,kon- 

 nende , als 2:7 out zyn , uii nialkancfer genomen voerde?u 



4 is & a 



iubfeq 



ter 

 ftucis 

 liar v 



tici : 



bus annis circumcifa & exftir 



Caryophyllorum arbores in ini 



yentum exftirpandae eflfent , ( 



fam ab aliis dignofcere non poterant, quum eo^ 



pore 



uterque fe- beide wajfcb'en ty op baare fteeten , en in kruijjen aan boar 



kroontjes , gelyk de gemene , en . zyn ook ahoq fcberp en 



Mackian 



Jpeceryacbtig van fmaak : dan dezen laatjlen BoQm is door 

 onvoorzigtigbeidt in de volgendejaaren omgekapt , als men 



ilandt Mackian , volgens con- 

 vermits de Uitroeyers hem 



alle de Nagelboonten op 9 t 



fnoejie uitroeye;i 9 



con- - traft; 



\ ip- . van ander e niet konden onderfcbeiden , en by op die tyt 



tern- gene vrucbten droeg , zynde een byzonder verlies van dit 



jium wonderfak Jluk der natuure voor de Liefbebbers , vermits 



eft amatoribus mirabilis hujus naturae lulus, quiim ta- diergelyken in de werelt niet meer te vinden if: Het zy 



les in mundo non amplius ocurrant* Nifi 

 arbor anno 1688 hie in Hative 



Mackianam arborem fupplere pofle 



dan 3 dat zeekere boom Ao. 1688 albier op Hative gevon- 

 den j den. voornoemden Mackidatifdieh boom vervangen 

 wilde : want deze draagt by <uoylen vrucbten , die naa 



dliquarido fru&us edit Caryophyllos regios referentes, Konings- Nagelen febynen te oar den , inzonderbeit naar die 

 ~. . .Mt, tt.„_. i^-^—^ry i_l.ii- ^ U p e- ^anHamzS^ zynde kleine naageltjes , boven toegefpitft, 



Hamzds^qui parvi funt Caryophyll 

 ls acuminati, ad lateraurium duos v^ apices gerenj 

 Ternatenfes hoc Caryophyllorum genus voc 



Tsjencke R 

 ob caulTas. 



yll 



lorum 

 gnoirhen Papua 



Pap 



Cary 



1 



popu 



Hativenfi. 



en bebben een of twee /pit sjes ter zyden. 



De Ternatanen noemen dit glflacbt van Naagelen 

 Tsjencke Radja,ifa£ is Konings-Na^elen^om voorjebre- 

 ve reden: De Amboinezen noemen aUe Konirigs-wagelen 

 Tsjencke Papua , x na de gekrulde bayren van die rolke- 



ren , want zy gewoon zyn alle gekrulde dingen den toe- 



no 1678 tales produxit Caryophyllos, qui ex acumi- 



«nm rmmp.rn tv forma omnino (lmileserantillisHa/w- 



zds 



682 eadem in regione Hatives 

 r ehiebantur arbores fimiles vn 



nabfm van Papua te geveti: Den voornoemde boom van 

 Hative beeft in y t jaar 1678 nocb al zoodanige vrucbifn 

 edraagen, die aan veelbeidt vanfpitzen en fatzoen^ge- 

 )eel en al gelyk waren die van de voornoemde Hamz&s boom 9 

 maar zy bebben tot nocb toe nooit Moernagels willen wer- 

 den, en Ao. 1682 wierden op 't zelfde Landt van oudt 



frudtus 



Amboina 



centes Caryophyllos: Uti quoque aliquot annis an- Hative nocb twee zulke boomen gevonden , diergelyke Na- 



tea circa pagum Toleboe in Amboinae plaga vulturnea gelen dragende: zelykook eenige jaaren u vooren omtrent 



iitum talis obfervata fuit arbtfr, fimiles Tsjencke Papua bet Dorp Tolehbe aan Ambons N. Ooftboek gelegen 9 



)$ fint ar- mede een boom is gevonden , diergelyken Tsjencke Papua 



iores vul- dragende. Zoo datter nu in Amboina drie boomen gevon- 



lecerpunt, denwerden, en bare vrucbten zyn gemeihlyk fcherper dan 



aliquando de gemene Nagelen : De Inlanders plukkenze , en lever en* 



te onder malkander met de gemene $ zoo dat menze ook in 



bores , quarum frudtus plerumque funt aci 

 •ibus (Jaryophyllis. Incolae illos quoque 

 lulque cum vulgaribus vendunt, ita ut 

 Europa aliis mixtos reperiant quosdam. 



r 



Poftquam riatura ab anno 16$ i iiullam ampliu 



produxerat arborem cum 



Caryophyll 



regiis 



Europa bier en daar onder dezelve vinden zal. 



Na dat de ndtuur ztdert Hjadr 1651 geen boomvovrt- 

 gebracbt beeft met de originele Konings-Nagelen , zoo is 



en bet diftritt van Kayetetto voor den dag gekomen , dra- 



convenientem , anno demum 1692 unica arbor ad eindelyk Ao.j.691 een eenigeboom op dekujt vanHitoe, 



Hltoe oram in Kayetetto regione progerminavit , raros ------ -- - - 



producens Caryophyllos regios ex folis apicibus con- gende die rare Konings-Nagelen uit enkclde fpitzen be- 



itruftos, qui in quatuor ordiries difpofiti funt, fingu- Jlaande, die in vier ryenftaan , en ieder rye uit 5 a 6 



lus autem ordo ex quirique fexve acuminibus conftat, fpitzen , deivelke met de oprecbte oude Ternataanfcbe Ko- 



ernatenfibus Cary 



figu 



produxit fruftus 



brymbi 



-. — -j -j — 



Caryophyllorum 

 obfervata, 3700' Babaran 



Babaar 550 ponderibus Hollandicis 



quivalet. Caryophylli ifti fegii follicite affervantur 

 tanquam mirum & rartlm nature artificium^ quum 



nings- Nagelen over een komen , Waar van in de Figuur 

 een Takje veit'oont wert. Dezelfde boom beeft Ao. 1694 

 644 fimiles wel wedetom dezelfde vrucbten gegeven , docb de kroortr 

 s erant illo- tjes waten veel magerder dan die van f t voornoemde j oar, 



wanneer Amboina de grootjie Nagel-Mouffon gebat beeft , 

 waar van men nooit geboort beeft , te weten omtrent 3700 

 Baharan, ieder Bahaar van 550 pont bollants, de voor- 

 noemde rare Konings-Nagelen worden dan zorgvuldig be- 

 waart als eenfeltzaam Konft-Jluk van de natuur.dewyl 

 men niet verzekert is f dat dien eenigen boom veele jaren 



nos fuperftitem fore. 



per an- ftaan , of in J t leeven blyven zal. 



V 





A T 



O 



* \ 



A N W 



N G 



TabftU SecuncU 



Fan de Tweede Plaat 9 



Exhibentis rafHum Caryophylli Regit Amboinenps ,Tsjenke Radja Vcrbecldcnde een Tate van de gemeene Amhomfche Komngt* 



Nagelen Tsjbnki Radja genaamt A. 

 B. De jonge Tematerde Konings -Nagelen. 

 C De efcrlte of oudfie Konings-Nagelen uit Mackian. 



D. De oude Ternatenfe Kornngf-Nagelen , ten tyde van Koning 

 Hamza vcrgadert 



E. Oprcgte Konings-Nagelen van Kotmtg MoTtdarafchah. , 

 tecenttnesCrtyophy^ &i^94. F. NiovweAmhomfcbe Konn^s-Nagelen,VtXi § ijsar 1691^169^ 



- ditti A. 



B. Caryophylli Regii Ternatenfts junloris* 



C. Primi & adalti funt Caryophylli Regit ex Mackian. 



D. Sunt Caryophylli Regii Ternatenfes adults , tempo!* Regis 

 Hamza collect. 



£• Veri Caryophylli Rem , regis Mandarafchah 





Tom. II. 



OB 



B 2 



A A N- 



» 





