I 







N 



* 













II. Bock. IV. Hooftfi. 



vero Anthophyllo, fed multo majuj 

 notatum, in bina divifum Tegmenta. 



AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



• 



& linea incurva 



- 



Anthophylli 



ficcati non fufcum 



bentem induunt colorem , uti vcri , fed 



funt 





bent , vel vim aroraaticam * 1 



gratus , filveftris , & aufterus. 



Arboris hujus lignum eft di 



masis cinereum , quam 



fapor eft 



rave , & 





dam colore mixtum , non quidem elegans , fed varios 

 tamen in ufus mechanicos utile , terram autem tange- 

 re non debet, alio quin facile corrumpitur : Fru&us flo- 

 rent , & maturefcunt eodem fere cum domefticae tern* 



* " ' Deeembri nempe vel Janua- 



Arbor hoec fponte in (ilveftribus 





pore 



bus , atque propagatur ibi Anthophyll 



Latine Caryophyllum Stiveflre . Mateice 



Nome 11 



Wabbal. Hito 



Lawan Abbal 



quia 







haec arbor, uti diclum fuit, tantam habet affinitatent 

 cum Cajoe Mera , feu Aycou , de quo libro 4 plura di- 



centur* 



Locus. In omnibus infulis Moluccis occurrit , & ta- 

 libus quo que in locis,ubi nunquamveri obfervati fue- 

 re Caryophylli : Quidam Hitoenfis mibi narrabat fefe 

 ibi verum ptantaviife Caryophyllum , quod tempore 

 in Silveftre degeneravit ; idem quoque expertus fu 



Pi 



neque 



in arbore , quam certus cram in general^ Caryophyl 

 lorum verorum ' " " "" 



Ufus. Quum 

 neque colligitUL ,.- , . . . . 



linquitur ; raro etiam fit , fallaces -mcolas juniores de- 

 cipere mercatores , hos filveftres Caryophyllos cum 

 venditione ac traditione veris mifcentes, ut pondus ag« 



quod ipfis alias facile foret inftituCndum , 



" " hoc 



eravent , , 4 . 



quum eodem fere tempore maturefcant , 



fique 



deteseretur, multtarentur illi, qui autem attendere 

 ad id accurate velit , facile dignofcere filveftres po- 

 teft quum multo fmt majores veris Caryophyllis * 

 pallidiores , & fordidi coloris , uti fupra indicavimus , 

 tales quoque efle , qui ex veris fponte decidunt , & fine 

 fuffocatione in fole exficcantur : Silveftres autem funt 



majores 



fipidi 



■ 



Hujus afboris lig 



diftumfuit, adhibetur 



fa sedificatorium opus ,aeque ad poltes, quam ad traoes, 

 poftibus autem non ita conducit , quum ad terram fa- 

 cile putrefcat , alioquin indurefcit inftar ferri , ita ut vix 

 clavis transfigi point , praefertim in Amboinenfium ae- 

 dibus, quae plurimum fumo repletss funt* unde hoc 



durabile 



dratae 



rotundus, fed 



Inter Silveftria quoque Cary 



tantum in fruticis for 



mam excrefcens , quae tamen nimis a Caryophyllo 



quamque 



zuurte gemengt: Daar binnen legt een langwerpige korrel, 

 even als in de oprecbte, docbvrygrooter,en met een brom- 

 ine linie , in tween deelbaar. 

 Deeze Nagelen gedroogt zynde \ werden met bruin of 



donker-root 



opf 



maar 



en wei'den rimpelig ; daar is ook ganfcbg 



onlieflyk 

 jtringerende fmaak 



boom is batty dicbt, ft 



rfcbeide 



zon 



nnte gemengty 



b evenvoel tot 



maar 't moet 



de aarde niet raaken , anders bederft bet zeer licbt : De 



Nagelen, of 



ryp 



en January : ook groeyt den boom van zelfs in 't wild 

 bergte , en plant zicb zelven voort door zyne Moerna { 

 Naamen: Latyn Caryophyllum Silveftre , Mai 

 Tsjencke utan : Ambons Bahu Lawan Abbal , en 



Wabbal : Hitoees 



bet Cajoe Mera or Aycou, waar 



ynfcbap beeft 



zal gezegt word em 



. Plaats : men vint bem in alle Moluxe Eilanden , 



ook ter plaatze , daar nooit regte Nagelen geweeft zyni 



)precbt 



■ w " ' ^^ " ■ — ' mi ^ •/ 



Nagelboompje geplant badde, 9 t welk metter 

 wilde veraart was. En bet zelffie beb ik m 

 vonden aan een anderen boom , welke men wifie eenige tyt 

 le vooren 3 in een generate aanplanting , aldaargezet te zynl 

 Gebruik : Dewyl daar geen fpeceryacbtigbeid in dezt 

 vrucbt is, zoo wertze niet verzamelt ,en ook niet gebruikt, 

 maar de Vogelen tot een fpyze gelaaten 9 eh zelden gebeurt 

 bet ook,dat zommige Jlimme Iruanders de nieuweKoopl 

 den bedriegen , dezt w 

 de oprecbte mengende , 



ryp 



Nagelen 

 om y t gewicht te verineerderen 9 't 

 te doen is 9 dewylze omtrent op een 

 als bet uitkomt* itiordenze daar 



iftraft ; en die y er wel opletten wil , kanze 



nen 



Nagelen, als 

 mede bleek eii ongezien van koleur , gelyk wy ook gezegl 

 bebben , die gene te zyn , die van de oprecbte van zelf 

 afvallen, en zonder Jmooren flegts in de Sonne gedroogi 

 werden : t)ocb de wilde Nagelen zyn nocb vry wa 



ter , en _ 



. Het bout van dezen boom is , als gezegt is 5 nocb ge 



brmkelyk tot den buisbouw , zoo tot ftylen , als balken , 



gants onfmakelyk 



ligt vergaat 



Jlylen zoo bekvoaam 



men daar qmlyk een fpyker kan infli 

 derbeidt in de Jjuizen der Amboineezen 5 die meeft 



bart als yzer. 



tnzon* 



n, enfcboondit bout zoo bart en durabelwert,menkan 

 )ter geen vierkante balken daar van maaken 9 om dat 

 yi Jlam zelden ront 9 maar boeHg , en <wa?ijlallig is. 

 Onder de wilde Nagelen wert ook gereekent een ander, 

 inboompje, meeft eenjlruikbl 

 n den NageUaart verfcbillende 



t 



wilde boomen. met den na&m 



feu 



Caryopbyllaftri Silvef Caryophyllafter terreftris 9 of alter * lib. 5. befcbryv, 



U1U „„veftris Caryophylli lignum ad poftes ac 

 re velimus , primum fumo exponendum, eft , 

 diutius turn durat : Ufurpatuf quoque ad fecuriu: 

 nubria, & Oryzae tudiculas , politum vero ejus li 

 foli non eft exponendum , quum inde facile fin< 

 denique recens lignum nunquam ad talia adh 

 onera . auibus fiflura nocet , fed femper ficcumi 



zullen 



Als men '/ 

 gebruiken wil 



Nagelbout tot Jlyl 



pagg> 



ifl gefcbiet , zoo moet men '£ eerjl 



Men gebruikt bet ook 

 tot fteelen van byten en- rysjlampers , maar bet gefcbaafde 

 bloote bout moet men niet in de Sonne leggen , om dat bet 

 daar van ligt fcbeurt : In fomma bet verfcbe bout wert 

 tot gene werken gebruikt, daar 't niet fcbeuten magi 

 maar dltydt bet gedroogde. 





T 



o 





TabuU Terti*. 

 Qu« exhibet ratmim Caryophylli filvefiri 



incolis di6H# 



w 



Van de derde Plaat. 



<• 



G 



gnitudinem & formam 



VAT 



Arbor haec Silveftris a Phkneth in Almag 



O 



o 





mm langueftente vi aromaticus 



folio 6-fhnTu majore , 8c in Thytogr. Tab. i" 



videtur 



Ma- 



Caryophylli Silveftri 



epift. zyfag. 449< 



> 



Ambona defcript t _.„. , 



: non in Valent. Mvfieo Mvfeorum 



CAPUT 



Verbceldende een Tai van de Wilde Krindt-UageUom , by 



de Inlanders Tsjsnkb Oetan genaamt 

 a Vertoont de Vrucht in de natuurlyke grootte en gedaantei 



AANMERKINGE. 



Deze Boom fchynt van Vluhtei in zyn Almag. p. 88. gee 

 naamt te werden CARVOPHYttus languefcente vi aromaticus + 

 Malabar icui f foH» & JrucTu majore , en in zyn Vhytogr. Tab. 

 174 afgebeelt s en van Valewtyn in Ambons befckryvmg. pag. 

 196. onder de naam van wilde Nagelboom befchreven, als 

 mcde van Vakntyn in Mttfieum Mnpemm. epifi. » 5 . p. 449.' 





» 











