\ 















\ 



CAPUT 



HERBARII AMBOINENSIS Liber II. cap. V. 



QU 



Nux Myriftici 



T 



Pah 



M 



V. 



HOOFTSTUK. 



Noote-MuJJchaten. 



Ti fummo Creatori * ut homines continuo in la- 

 bore & exercitio occupatos teneret * placuit, 

 rutilantes gemmas , fulvum metallum j aliaque 

 cimelia in ipfis terras vifceribus celare, fimili quoque 

 modo bina pretiofa aromata , Caryophyllos nempe, 

 atque Nucem Mofchatam in paucis parvifque planta- 

 vit infulis, illafque in extremo veluti Orientalis 

 Oceani angulo fimul abfcondifc. 



Quo modo Caryophylli antea in infulis tantum Mo- 

 luccas & hodie in Amboinas folummodo imperio in- 

 veniantur , fupra memoratum fuit : Nunc itaque tranfi- 

 bimus ad alterius aromatic^ arboris defcri^tionem , 

 Nucis nempe Myrifticae arborii 



Elyk bet din Alderboogften Scbepper , om de men- 

 fcben geduurig in arbeidt en moeite bezig tebouden, 

 bebaagt beeft 9 't glinjlerende gefleente, y t roode 

 >taal 5 en andere kleinodien in de diepe ingewdnden des 

 rdtYyks te verbergen , op gelyke rnanier beeft by ook de 

 )ee koflelyke fpeceryen > namentlyk Nagelen > en Noote L 

 iffcbaten in of op weinige en Heine Eiianden geplant , 



dezelve in den alder uitterjien boek des Oofterjcben O- 

 ;aans te zaamen als verborgen. 

 Hoe de Nagelen voor dezen alleen ih de Moluxe Ei- 



vonden 



4 



3 



fefe 



j 



• * 



Verse Nucis Myriftici , femirtse quoque di&ae, arbor 

 formam gerit ac magnitudinem vulgaris Pyri , aua^dam 

 etiam funt altiores. Ejus vertex rotundior eft quam 

 Caryophylli , nihilominus tamen bene ordinatam for- 

 jnat Pyramidem , fed ; 



% 



etiam 



Ambonfc 

 o . Nuzullenwyvoot 

 v oar en , en treden tot de Bejcbryving van de tweedefp 

 eery-boom, te weten van de Noote-mujfcbaten , dewel 

 dusdaanig isi ' 



Den Boom van de oprecbte Noote-Muffcbaten , dewel 

 men ook Wyfkens noemt, beeft degedaante en grootte 

 een Peere-boom , en zommige zyn ook wel booger : Zyn 

 is ronder dan die van den Nagel-boom > en des niet te 

 formeert by een wel gefebikte Pyramidale kruin , do 



tgefpreyt dan de Nagel-boom: Hy Jbb 



top 



duplici & triplici: Rami plurimum ad latefa exten- meeflendeel op met eenrecbtenji 



duntur. nee ita in alrum erieruntur ac Carvoohvlli: met twee en drie : de takken Itor 



eriguntur ac Cary 



Jpreyden baar meefi 



:untur 



ere&i forent fuftes 5 quique in fummo 

 quando etiam formant comas inftar junk 



takken 



ridi 



bfc 



Arbor 



Jiokken 



ip als die van den Naget 



nzoonu en dan we< 

 )pfvbieten als of bei 



tos gerit craflbsque ramos,hi autem luxuriantesfunt, 

 in tenues longosque divifi ramulos , qui intricati de- 

 pendent , & fruttus gravitate deorfum inclinant. 



boompje: Den bajl van den boom is effen en 



groen gemengt , van binnen root en 



zappig: Den boom beeft weinige dikke takken 



we 



* - 



Folia funt inftar Pyri, fed pauld adUtiora, longio- 



nedefWaarts zetrokken worden 



de fwaarte 



Ta, integra, & acuminata, fuperius obfeure virentia, /pit 



wat 



inferius parum cinerea , qui chara&er eft omnium nu- 

 cum generum , quod inferior nempe folii pars fit ma- 

 gis incana, quam ejus fuperior, Cceterum funt glabra 

 inftar Caryophylli foliorum 5 led multo tenuiora , & 

 magis icqualia , fuperius parum fplendentia > inferius 

 neutiquam > lateralesque gerunt paucas coftas : In bi- 

 nos plurimum locantur ordineSinramis 5 fedalternata; 

 In ore manducata diftindle aromaticum prabent fa- 



grysacbtig , 

 gejlacbten 9 



fpitze , boven op boog groen , en onder <wat 



*t voelk is een merktelen van pile Noote- 



te weten dot de onderjle zyde gryzer of 



vaalder moet zyn dan de bovenfie , anders zynze ook 



' Na§el'bladeren,docbveelweeker>enejfener y 



oven een weinig glimmende , rhaar onder geenzints > 



n bebben ter zyden ook maar weinig ribbekens : Zyftaan 



$ in twee ryen aan de'takjes, doc b niet regt tegenmaU 



porem: Sin arbor incidatur, vel ejus ramus abrum- kander over: hi de mont gekaauwt 



patur, fuccus exftillat lasviter rubens,& glutinofus, 

 tere inftar tenuioris fanguinis 5 qui mox ruber peni- 

 tus concrefcit & exficcatur , arborem emaciat 5 & pan- 

 nos tali modo commaculat 5 ut nunquam expungi pof- 

 ilnt macular Juniora autem folia non rubent , uti Ca j 

 ryophylli folia, fed incana funt &. l»te viridia. 



eem fpeceryacbtige fi 



Als 



den 



kapt , ofte een tak daat van afbreekt , zoo loopt daar 

 *t roode en kleverige zap nit , bynaa als dun bloet y 

 ke Jlraks boog root bejlerft , den boom zeer uitmergelt, 

 bet witte linnen zoodanm vlakken maakt + dat men- 



Prima fruttus rudimenta parva funt albicantia vel 

 flava capitula, quas fcfe in albos explicant flofculos, 

 acfi calices forent, oris anguftis, fuperius in tria fefe 

 dividentes fegmenta acuminata , optime referentes 

 Lilii Convallii flores , qui in centro continent parvum, 

 oblongum, rufrum piftillum,quod in fruftum excrefcit. 

 Flofculi nullum fpirant odorem, ex petiolis incur* 

 vis plurimum deorfum inclinatis dependent bini tref- 

 te nmul aliquando , hiquc iterum ex alio oriuntur pe- 

 tiolo , qui ex foliorum alis ortum fuum ducit , in 



root , 

 en lie 



uitavafft 



Nagel 



e jonge bladeren zyn niet 

 boomen 3 maar vuitacbtig 



excrefcit 



cl:us,aHique flofculi decidunt: Raro etiam bini trefve 

 fimul junfti apparent fruclus, quos omnes arbor pro- 

 ducere non pofTet. Contentum piftillum excrefcens 

 flores aperit, poftquam antea in fpadiceum mutatum 

 fitcolorem: Nono autem poft flores menfe fruftus 

 maturefcit, nihilominus tamen ter in anno decerpi- 



De eerjie beginzelen van de vrucbt zyn Heine witte, of- 

 licbt-geele knopjes , isoaar uit voortkomen witte bloemp- 

 r als kelkjes , met een naawwen mont , boven in drie /pit* 

 n gedeelt , zeer gelykende na de Lilium Convallium , 

 y t duits Mey-bloemen 9 of Lelyen van den daale : daar 

 en ziet men een klein lankvoerpig ros knopje, vuaar van 

 rucbt groeit. De bloempjes bebben geen reuk , zy ban- 

 gen aan kromme Jieeltjes meefi nedervoaafts gebogen i twee 

 en drie by malkander, en die bangen voedef aan een ander 

 fteeltje , 't welk voortkomt uit den oorjbrorik der bladeren 

 aan de rystens , docb daar komt meefiendeels maar eene 



bloempjes vallen af: Men ziet 



i 



de 



by 



want den boom 



zoude anders alle dezelve niet dragen konnen : Het binnen- 

 fte knopj e grooter werdende, doet de bloeme berften, naa 



dat bet al vooren Ka 



tur 



fruclusq 



Quod fit , quia mcceffiv 





Qui ex longis dependent pedunculis , f 

 :re omnes ramulos deorfum infleftunt ; 

 mi formamque habent mali Perfici , fed 

 cuminatus eft fruftus inftar Pvri . & ab 



gende maant na 't bfoeyen wert de vrucbt ryp , 

 wertzy driemaal in een jaar afgeplukt , gelyk bier 

 gezegt werderi : t welk byhmt , om dat de vrucb 

 malkaar bloeyen , en rypen. 

 De vrucbt bangt aan lange fleelen , en trekt met 



In de ne- 



culo per 



malum Perficum ab uno 

 fuperius ornatus. 



ambitum 



nfig 



magnitudi- fwaarte alle de ryskens nederwaarts 



inferius a- te en gedaante van een Perfick, docb"acbter wat'Toege- 



plo Dedun- fpitfi gelyk een Peere , van den fieel af in de lengte rond- 



"" " kloove in tween gedeylt, gelyk de Perficken 



aan bun eene zyde bebben , met een week fpitsj 



■ 



Pel 



V 



• 1 



D, 









/ 



i 





I 









, » 





• 



/ 



\ 



i 





\ 



