



\ 





-* 









UBoek. N.Hooftfi. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



Pellicula ejus exterior eft glabra , primum laste vi* 

 rens , quum maturefcit fruftus , in gilvum tendit in- 

 ftar Perfici maturi , tumque intermedins fulcus fefc 



aperit, nucleumque exhibet, eleganti Kermefino co- 

 lore intermedio apparcnte,ita ut, fi fractus per duos 

 trefve dies ex arbore dependeat , uucleiis decidat , fi- 

 que in terra procumbat, vermes facile contrahit, at- 

 que corrumpitur pre nimia nucis pinguedine, quod 



exterior in ar- 

 craflbfq 



De buitenfle febel is efen , eerfi 

 ryp zyn , na bet vaak tre'ikende , a 





opent baar de middelji 



oen, en alsze 



rype Perfick* 

 vertoont de 



feben 



fraaye KarmoZyn roode koleur daar tuj 

 o dat, als de vrncbt nocb twee a drie 

 % blyft bangen, de korrelvanzelfdaar 

 un van, en zoo by op de aarde leggen blyft, krvgtze zeer 

 licbUlyk women, en bederft wegens de groote vettigbeid, 

 die in de noot is, docb bet voelk gemeyjielykbyregenacbtig 

 weergefebiet, jade buitenfle fcbelle 



Herat vermes , qui macim comedunt; Exterius pu- bangendb, krygt ook korte dikke voormen , die de Foelie op 



tamen eandem habet craflitiem ac malum Perficum , 

 fed durioris eft fubftantias, interne albicans , fuccoque 

 tenui ferofo repletum , fapore autem auftero & ad- 

 ftringente , unde non edule eft. In hoc putamine nu- 

 cleus feu vera continetur nux, in qua primum appa- 

 ret Kermefina mads, retiformiter nigrum ambiens nil* 



buitenfle fcbelle of bolfler . beeft 

 Perfl ' 



/* 



van binnen vuitachtig , vol van dun <weyacbtig 



wrang, fzamentrekkende , en daar om 



fubflanl 

 btig zap 



, en 

 van 



cis corticem,ita tamen, ut hinc inde di&us cortex" ap^ fchaale 



pare at 



alba eft . fu 



eft 



fcbelle leyt de korrel of recbte Noote, waar aan 



flelyk ziet de Karmozyn-roode Foelie , de fvoarte 



netsgewys* engelvk als' met riemkes omvangende, 



voornoemde fcbaal daar 



funt craffiflim 



& magis intricate , macis autem tarn fir miter nigro 

 adhaeret cortici, ut fulcum effbrmet: Cortex hie ni- 



iffcben zien kan , zy nde boven by den ft 



Iwaarze ook op t langfle voit blyft , en na vooren loopt 



m weinigfpits toe , daar de riemkens dikfl 



ger asque craffus eft, aC nucum avellanarum, neuti- de Jhvarte fcbaal 



ifl en dicbt op 

 daar in maakt. De 



P 



o , & 



In hoc tandem verus contine- 

 Nux Myrifl 



tiquam putamini ifti adhasret, fed undique liber eft^ 

 in ficcatis fniftibus nux parum corrugatur > ita ut fo- 

 iiitum edat , fi fruftus conquatiatun 



. » 



V 



Nux ipfa fatis nota eft , una parte plana , quae inferior 

 ejus pars eft , Undique parum rugofa , duplicis forma; , 

 una enim eft oblonga , altera rotunda , utraque asque 

 bona , rotunda vero plerumque durior eft; Si acu perfo- 

 retur nux , vcl fincfatur, oleum exhibet, quod fi nori 

 appareat, indicium eft, nucem efle exficcatam & ni- 

 mis vetuftam. Vera aromatica nux unica tantum eft, 

 led, uti di&um , bifdrmis , una nempe arbor oblon»as$ 

 altera rotundas gerit nuces , qua? differentia in aroo- 

 ris foliis etiam apparet, unius enim folia funt longio- 

 ra , alterius vero breviora & rotundiora , utraque ta- 

 men aeque funt -------- 



tes, n 



fwarte fcbaal zelfs is ivel zoo dik als die van de Haze .... 

 ten , docb geerizints zoo baft , want 27 kan licbt gebroo- 

 ken ,en in Jlukken gedwwt iverden : liter binnen leidtnu 

 eerfi de recbte vrucht of korrel^ die men Noote-muffcbaaten 

 noemt , die geenzints aan de voorfebreve fcbaal vaft Heeft t 

 maar is rondom daar van los 9 de gedroogde zyn eeniveinig 

 ingekrompen , zoo dat zy daar binnen ranmelen , als men de 

 Noote febut. • 



De Noote zelfs is genoegzaam bekent, zynde aan 

 *t een einde voat plat , 't <welk baar acbter deel is , en 

 rondom wat rimpelig, van gedaante t<weederley, wantde 

 eene is lankwerpig , en de andere ront , beide even goet , 

 docb vallen de ronde ixiel zoo bart : Zoo men daar met een 



njleekt , ofte dezetve open 



gefebiedende 3 een icyk 



t 



feminae 



boi 

 breviorem 



Altera enim fpecies eft, quae mas dicitur,qua£ 



IP 



fpecery-Noot is 

 beeft twee gedaantens 

 lanhwerpige , en de < 

 dt men aan de bladei-e 

 live wat lankvcerpiger, 

 en roncler bebbende , docb zy zyn 



onderfc 



en t ro 



o ___ s __ x laatfle of ronde worden voor % t Wyfken van de regte 



tundiorem T caeteram praecedentf fimilis / fe3 diftin- Nooteboom gehouden,want by beeft nocb een byzonderge- 



guenda ab altera filveftri arbore 

 prie 



1 * 



. Prima itaque arbor mas , & Pala Boy di&a , pliirimos 

 flores gerit , fedraros, & majores fru&us , quafi ge- 



, qui plerumque anterius cruce quau notati 

 uti oc fuofequens Pala-Bacambar. Raro occur- 

 runt^ & femper lolae ab aliis remotse arboribus , & Bacar 

 Soli bene expofitis locis , videturqiie haec fpecies de- van at 

 generata effe ,a vera Nuce Mofcnata : Praeter binas febynt 



minos 

 funt, 



flacbt, '£ <tioelk men bet Manneken noemt, zyHd 

 ter van flam en bidder en ,ronder van kruin ,envoorts iden 



onderfebeiden van een mdere <wilde 

 jk Mann eke ns-nooten noemt. 

 De eerfle manne kens boom dan, P 

 meefl bloemen , docb zeer weinige , 

 tin ah tvoeelingen , devoelke gemeynelyk met een kr ids van 



vooren 



yn 



naaflvolgende 



Men vintze vceinig , en dan nocb altyt 

 ifgezondert , ook vuel ter Sonne flaande . 



hafce fpecies nux aromatica alias quoque habet varie- Noote-boomen. Bebalven deze twee geflacbten beeft defp 

 tates , & abortus 5 quae autem non diverfam conftituunt ceryacbtige 



fpeciem , uti primum Pala-Bacambar : feu nuces ge 



minas ; in Banda Palakende-kende didlas , cujus fruftus als et 

 exterius duplicem habet fulcum , cruciatim fupra fe- Banc 

 fe decurrentem, caeterum vulgari fimilis eft,vel pau- buiten een dubbele <doore of 



Noote noco . eemge anaere verandenngen , en 

 mllen , docb dewelte geen byzondere zoorte maaken 

 rflelyk Pala-bacambar , ofte tvoeelings Nooten , i 



* genaamt , wiens vruchten va 



lo major , inque hoc continetur Pala-Bacambar , binos 

 erens niicleos fibi invicem junftos, quisque autem 

 uo includitur putamine , atque fua obvolvitur maci : 



Ad latera vero,ubi fibi invicem junguntur, funt plani ? 



intermedia crafliore locata maci ,- unde & iriterioreg 



nuces modo femi-rotunds funt. 



lopende , zynde anders de gemene gelyk , of 



<wel wdt grooter , en daar binnen 

 bar", bebbende tvoee korrels t 

 yder in zyn byzondere fcbaal 



malkander 



\ 



1 



Nullam peculiarem habent proprietatem , vulgari- 

 busque miicentur nucibus, & ad curiofitatem faepe af 

 fervantur. Figmentum autem eft & fuperftitiofum, 

 quod fi in cibis ufurpentur , feminas gemellos inde 

 cnixuras- 



tera varie tas eft Pala Pentsjoeri h. e. furu'm nux: 



en 



Aan de zyde , daarze tegens malkander le 

 plat , bebbende tuffeben beiden nocb een dikke 

 wlglyk zyn de binnenfte Nooten ook maar half 

 bebben geen byzondere eygenjebap , en nverde 

 de gemeene JVooten vermengt , oft "" 



>ft 



Zynde bbt een verdicbtzel of vcaangeloof, datze 



> 



Vfowwen met Piyeelingen 



Hae 



nee 



rotunda nee oblonga eft 

 & irregularis tuberculofae 

 nofus: Si enim aliis mifce; 



dben bevallen. 



Ten tooeeden Pala Pentsjoeri, dat is diefjens Noten: 

 Deze bebben ofgeqn bout e fcbaal, ofte maar^een ftukdaar 

 van y en defoely leidt op de bloote Noote , zynde 



ovaal gelyk 

 en bobbelig , ook is bet een febadely 



maar fcheef 



misgewas : 

 Nooten , ofte foely ^emengt wordent 



lie^-j quibus adjacet, carie exeduntiir, & pereunt, doetie atte die g$ne , daar zy by leidt , vefmolrtlen 



qtiuftf 



Want 



gaa 



% 







1 





J 



r 





