\ 



/ 





/ 



HERBARII AMBOINENSIS 



Liber II 



ip.V. 



quum ipfa prius corrumpatur, ac dcin alias quoque 

 commaculat, unde hxc diligenter eligenda eft, ne 

 aliis mifceatur : Quidam autem illam in medicamen- 

 tum aflervant , dicentes , valere ad calculum veiled 

 comminuendum, cujus tamen nullum audivi experi- 



mentum. 

 Tertia eft Pala Radja feu nuces macifene, haequC 



fruftus aliis fimiles gerunt , fed loco interioris nuclei 



parvam gerunt nucem , crafllflima abvolutam maci. 



Immo nucicula hasc faepe non major eft grano Pipe- 



gaan , door dat zy eerft vergaat , en daarna andere aa 



jteekt 



op 



beivarenze 



Zommigt 



tig zyn 



om 



jteen in y s menfcben lyf 



<waar van ik getn Exp 



T 

 U 



9/ 



P l 



TIS 



& durabil 



S 



ijle korrel bebbenze een klein Noot j en, omvangen met 

 \ zeer dikke Foely : Ja zomtyds vint men 't Noot j en door 



nipt frrnnt.pr nh ppu peper - kOTTcl , 1 



foely ecbter ban \ f 



klomp 



(zonder t Noofekin daar 



emptione alii mifcere maci, quum vero maris ilia mul- 

 to lit pulchrior & durabilior quam vulgaris, hinc qui- 

 ' dam amatores curiofi illius pdrtionem fervant, non ita 



£uriofitatis gratia, quam ad ufum medicum: Aliquan- ' o 



do in peculiari crefcunt arbore , aliquando etiani aliis' tot een rariteyt > ah wet tot medicyne : 



^nivfjp nurihus in una eademnue arbore. ivds aan een bvzondere boom, tn iomfa 



i) onder 



an 



tiere foely te lever en , maaf dewy I deze foely veelfcbooner 

 en durabeler is als de ge?iieene 9 zo komen zommige Lief- 

 bebbers wet een weinig daar vcn te bewaren> niet zo veel 



# 



n zomtyds ook met andere 



q 



Quarta varietal eft Pala Hollanda, feu 



eft 



lit, nihilominus tamen quoque aromatica eft; Quiim 

 vero alii maci ingratum conciliat colorem, hinc feli- 

 gitur,& feparatim venditor. Quaedatti etiam occur- 

 runt arbores , quarum macis ex flavo & rubro varie- 

 gata eft , hincque Pala Kackerlack vocantilr. 



Quinta & ultima varietas eft Pala Domine , quae nu- 

 ces gerunt maci ab una tan turn parte obvolutas, ac 

 jfroinde tamquam Paftoris femi-pileolo tedtas. Has 

 dutem a dfcpuratofibus nucum non multum expetuntur, 

 quum macis integra tolli nequ£at , multum diffringa- 

 tur. ac parv 



..ill «uuv 1; 



Igaria &f 

 lbus i£ir 



■rius detegere potuerim , immo videtur longe poll Ca- 

 ryophyllos Occidentali innotuifle populo : Ejus enim 

 mentio fit a recentiflimis tantum Graecis fcriptoribus, 

 praefertim vero occurrit apud Arabem Avicennam , qui 

 vixit circiter anno Chrifti 1 160; cum vero autem con- 

 venire »videtur,longe antea jam innotuifle, fed a ne- 



JSfooten liermengt aan eentn boom. 

 \ Ten vierden Pala Hollanda , of Pala Puti , deeze 

 verfcbilt ook niet van de gemene , bebalven datze een wit- 

 acbtige foely beeft , docb die ecbter geel opdroogt , en niet 

 te min fpeceryacbtig is : Maar om datze de andere foely 

 bngezien maakt , zoo wertze uitgefcbooten > en byzonder ge- 

 ivogen: men vint ook eenige boomen , welkers foely met 

 bleek geel en root gefprenkelt is ; en voert daarom Pala 

 Kackerlack genaamt. 



Ten vyfden , en ten laatjlen Pala Domine, zynde Nbo- 

 ten , dewelke maar half met foely bedekt zyn , en dierbal- 

 ven als een Kalotje , of Dominees-muts op bebben : maar 

 deze zyn van de Perkeniers niet veel geacht , om dat de 

 foely daar van niet zonder bryzelen kan afgenomen voer- 

 den x en om datter ook voeinig foely aan is. ' 



Naamen in 't gemeen : Deze vrucbi is de dude Scbty- 

 vers ook onbekent gevoeeft , invniers zoo veel men tot nocb 

 toe befpeuren kan; ja 'tfcbynt, datze nocb al lange na de 

 Nagelen de Wefier voereli is bekent eevoorden : vcant men 



maar eerft mentie daar van gemaakt by de jongjl 



'kfcbe 



e 



ift beeft omtrent betiaar Chrifti 



mine defcriptarri fuiiTe 

 ba 



? 



Pfi 



tjbi h. e. nuces aromaticae. Vocatur quoque Gjauz- fcbryven Jauzial 



en evenwel is bet waarfcbynelyk „ 



ren in kenniffe geweejl is , maar van niemant befcbrevert. 



Hy noemtze in 't Arabifcb Giauz-bant , 't we'lk andere 



Ba-wa , vel uti alii cdrrupta fcribunt lingua, Gjauz-bavue 

 & Bague , quod originis" tamen Perficce eft , grate 

 fbirantem denotans nucem. Latine hodie dicitur Nux 

 Myrijlica odorata , aromatica , yUlgo autem Mofcbata , 

 Mufcata , Mofcbocaryon , & Mofcbocaridion a Mofcho, 

 h. e. Zibeto, non quia ejus habet odorem , fed ex mo- 

 vulgi, quod antiquioribus temporibus multis grate 

 irantibus fruttibus cognomen Mufcitribuit. uti Uvac 

 PyraMofchata vocantUr: Eandem quoque 



Ui 



Graeci , eandem hanc nucem Myrift 



Specery-Nooten: by wert ook genaamt Gjauz-bawa, of 

 gelyk andere in een bedorven tool fcbryven Gjauz-bawe, 

 en Bague , H welk een oorfpronkelyk Perjiaans woort is, 

 betekenende een ivelriekende Noot. In 't Latyn voert ze 

 bedensdaags genaamt Nux Myriftica odorata , aromatica, 

 in 'tgemeyn Mofchata, Mufcata, Mofchocaryon , en 

 Mofchocandion , van Mofcbus , dat is Muskeljaat , nitt 

 om datze daar na riekt, maar na de koflume van 't ge-, 

 meene volk , dewelke voor dezen aan veele voelriekende vruct- 





ponantur,ied quod odore 

 riferorum. In Decana Ccix India vetefi vocantur Ja- 

 patri 9 Portugallis Noz d'Efpecia , Belgis Noote Mufcba- 

 ten, /el tantum Nooten. In Barida, & apud omnes Ma- 

 laicenfes populos Pela , in Ternata Gofora. In Sinenfi 

 Tmpia Lanbatt : Reticula rubra , quas putamini ligneo 

 adjacet, novo Latino vocabUlo Macis dicitur, quod 

 bene diftinguendum eft a Macere Graecorum , quse lon- 

 ge alia eft arbor , in India veteri fatis nota nomine 

 Macre & Mdcrure, Portugallis Arbore de las cameras , h. 

 e. rubra melifona arbor , & Arbore Santto difta : No- 

 men autem Macis ortum videtur duxifle a Javaniccr 

 vocabulo MaJJa, quo & Portugallis etiam fie dicitur. 

 Hodfe reticula hsec Malaice vocatur Bonga Pala, Si- 

 nenfibus autem Lanbau-Hoe : Belgice Foeli, & Mufcdten 

 bloemen. Arabibus vero Besbaze 



cam 



Mufchus gegeven bebben , gelyk men 

 ifchadelle druiveii^ en peer en , en om de zelffle ree- 



dezelve Noote Myrifti- 



nieuwe 



Unguentariam , of falf nooten genaamt 

 ] aar zalven af 'maakt \ maar om da 



zalven. In Decan oft 



wordenze genaamt Japatri , by de Portugezen Noz d'E- 

 foecia, op Nederduits Noote-muffcbatm^of Jleg 



Gozora; en 



Maleyers 



in Ternaten 



»ra ; en in 't ianees Lauhau. Ret 

 boute fcbaalen ligt , voert in 't nieu 



Befb 



corruptis vocabulis 



' ifol y quod 



aenotat flores Javancnfes , quum fallacesjavanihomi- 

 nibus perfiiadercnt , fruftus efle in fua patria crefcen- 

 tes; Malaicenfes vero per Bonga Pala parvos intelli- 

 cunt flofculos , feu veros Nucis Mofchatae flores , quos 

 ficcatos in ufus medicos Confervant , fatisque copiofe 

 colligi poflunt ex fpecie Pala - Boy di&a , quae dome- 

 lticae Nucis Myrifticae arboris mas habetur; e contra 



Macis , t geen m,en <wel onderfebeyd*,, .,„*> VVT > , mttccr 

 der Grieken, t welk een gants andere boom is, in oud 

 Indien genoegzaam bgkent , onder den mam van Macre 

 en Macrure , by de Portugezen Arbore de las cameras, 

 dat tsroode melifoen-boom , en Arbore Sanfto genaamt, 

 tnaar t woort Maclsfcbynt afkomfiig te wezen van 't 

 Javaanfe woort Mafia, gelykze nocb op bet Portu K eefcb 

 beet Hedensdaags noemt men ze in HMaleyts Bonga pa- 



la, /» 



Jaifol 



e : op 7 t Nederduits I 

 op 't Arabis Besbaf 



Bisbeli , Besbaca £? 



gina 



quasnam enim fimilitudo eft 



Saroriy feu Boncus 

 Nucis « idaue meli 



Java , om dat de lifiige Javanen de menfcben wysmaak- 

 ten , dat bet vrucbten waaren in boar Land waffende. 

 De regte Maleyers verflaan door Bonga Pala de kleine 

 bloempjes, ofte eigentlyke bloeizel van de Noteboom, de- 

 welke zy gedroogt tot eenige Medicyne bewaaren t en men 



Locus'. 



genoegzaa 





pebondpn wert Ann* M ♦.» j / i o — „""] wan*, er t voor imannezeni 



5,7^? V ** te & n de f° el y noemenze SsiTony , of Boncus Pala, dat is febeede of zak 

 aat met beterreden,wantwat gelykenis beeft de foely met een bloem? "J CD «™ V *«* 



tamme Nooteboom 



van de Noot 



Plata* 



» 



i 





\ 



