\ 







/ 





* 



20 



HERBARII AMBOINENSI 



Liber II. cap. VI. 



tscdio 



quam 



rfiikken 



loop 



quique in arttioribus navium locis hafce tra&ant , at- 

 quc recipiunt , periculum fubeunt fufFocationis. 

 Siccata Macis fimiliter haud diu deponcnda eft , fed 



De gedroogde Foely moet insgelyks niet lange ligg 



ponderata , masnis ftramirteis , Rottangaque fupertex- maar gewogen 



jiroye en 



tis inponitur faccis , Sockets dittis , qui quinque pedes 

 funt longi , fesquipcdem vero lati , quorum pars in- 

 terior conficitur ex quibusdam longis latisque foliis 

 Cocoja vocatis , quae in Bandse montibus copiofe ere- 



zakken gevult werden , (Sockels genaamt ) dt 

 welkfvyf voeten lank, en i\ breet zyn, en bet binnenfi 



? en brede blaaderen 



>p 



fcic , fed non nifi hominura auxilio , qui , fi folia hujus feben , boewel niet zonder toedoen van menfeben 



waf- 



lantas avulferint , reliquum ftipitem pedibus ad terram 



plan 



progermi 



■>* 



Antequam autem Macis iftis inpingatur faccis , a- 

 qua marina prius adfpergenda eft 3 finguloque facco 

 binse heminse fufficiunt, undc macis comminutio in- 

 peditur , ejusque pinguedo confervatur : Macis pedibus 

 tarn firmicer inpingitur, quantum fieri po£eft,denique 

 faccus confuitur cum parva tabella, cui pondus talis 



plant e > alsze de blaaderen afgekapt 

 bben > met de voeten nedertrappen > op dot ze de aarde 

 )gen r oaken y en dies te licbter nieivwe plant en voort- 

 engen , waar van lib. 6. nader gefproken zal warden. 



face! infc 



Catj 



Eer men de Foely in voorfchreve zakken 

 menze een weinig met zout water befprengen, nemende 

 twee kannen tot yder Sockol > *t welk de Foely bet verbry- 

 zelen belet, en onderbout derzelver vettigbeidt. De Foely 

 wert *er digt ingetrapt, en zoo bart als men kan + oprnaU 

 kanderen gepakt , daar naa den Sockol boven toegenaayt , 

 met een klein bordje boven op , daar 't gewigt van de Soc- 

 pgeteykent jlaat , wegende yder Sockol netto 28 



inta unum pondo Hollandica, quilibet autem Cattu daajebe Catjes, zynde 161 ponden bollands, yder Cat 



^ m Hollandicorumeft 



cis Macis in* Europam transfertur. 



Nurifera filvae hodie ab antiquis non pofiidentur 

 incoiis , quum hi obplurima homicidia in natione Hol- 

 jkmdorum perpetrata , prasfcrtimque menfe Majo anni 



Banda 



uropa 



De Noote-boJJchen werden bedensdaag 



Wilbelmo Verboeveno 



igati 



Willemfz 



— y __ x _ _ 

 Janum Pet erf en Coenum 



>lve wegens baa 

 toorderye aan de Nederlantfcbe Natie 

 May Ao. 1 609. aan den Admiraal Pie 



Ao 



focderat 



quoq 



fticrs , qui magnum lervorum numerum quadrag 

 plerumque vel quinquaginta alere debent , & a 

 reas maximas quidem odloginta vel centum, 

 autem nullas harum areas poffidebantj fervos fuos^in 

 filvas emittere poterant, qui delapfas colligebant nu- 

 ces , atque tales nuces per maturitatem prolapfe 

 optima^ & maximse funt,optimamque habent circum- 

 jeftam Macim. Per fortiores ventos vehementesque 

 imbres plurirnae etiam dejiciuntur nuces , fed has ca- 



quum ejus Jan Pieterfen Coen met de wapenen ingenomen , en tot een 

 s atque Mi-. Frovincie van de Vereenigde Nederlanden gemaakt 



febe en MiftiJJcbe burg 



NederlanU 

 die een groot getal Slaaven 



tot de 



op moeten bouden, gemeynelyk 40 en ^ojluks 



100.fi 



De 



gene , die geen van deze Perken bezat , vermocbten voor 



baare Slaaven naa 't bos te zenden *. om de afgeval 

 Vooten op te raapen , dewyle zoodanige Nooten 9 die 

 ypbeidt afvallen, defeboonfie en grootfi 



davera funt 



eft 



Door de barde winden en ft 



vendi pote 



fib' 



y* \J%iUlUlll UMUIVU AllUViU i/unu wic^ 4.4.1 



ft * ob auas turn temooris collettio 



conce 



fla. 



in 



hodie vetitum eft 



rompen 



tfgeflagen 5 maar 



j 



auum arearum domini conquefti fucrint , colleclores 

 los . feu Dotius raptores modum excefiiffe . illasaue 



imlle meeft dit raapen nmerd toegejl 



Maar 



verboden y dewyl de Perkeniers geklaagt 

 raapers wat te verre om zicb quaamen te 



ex arboribus avulfifle , ita uc jam quisque cum ilus tajlen , en moet nu een yder zyn Perk met zyn eigen 



fervis fuam 



Putatum fuit antea, nuces non facile humana arte pof 

 fe propagari,illudque tancum fieri per fpeciem quandan 

 ccerulearum palumbarum , a Bandenfibus Falor , Malai 

 cenfibus Burong Pala , & noftraribus Noote-eeters , fei 

 nucum devoratores , vocatarum , quae nuces hafce ej 

 putamine exteriore roftro eximunt , totasque devorant. 



yen waarneemen. 



Men beeft voor dezen gelooft , dot de Nooten niet trek 



door menfeben banden konden 



zalks alleene gefebiedde 



oortgeplant werden 



wilde 



by de Bandanezen Falor , by de 



«j 



Maleyers Burong Pala , en by onze Natie Noot 



V 



tan turn 





(x y novas progerminant 

 homines maturas nuces i 



terr* committerent , vel in fuis hortis pingui folo 

 mandarent, nullas propullulare , cujus cauffa eft 3 quod 

 nux,(i per aliquoa tern pus in terra procumbat > facile 



genaamt 

 pikken 9 en 

 Foely vertee 

 door afgang 

 vallende , n 

 tegensj als 



1 Nooten uit de buitenfte bolft 

 ijlokken 3 waar van ze alleen 



Nooten met de boutejebaal 



de 



pi 



ifcben de type Nooten naamen 



cariofa 



P 



femi-maturas adhibuerunt nuces , Matta 



in nuihitt macis nondum rube^ 1 "- ha«nn< 



iferunt, quod 



pi 



enim producebant arbusculas,quae pro lubitu transplan- 

 tari poterant. Arbufcula: hae anno quinto, fexto , lepti- 

 move' frudlus producebant, femper autem iiib herb 



\n ae rwgte zaayaen , of in baare tbuinen , ja zelfs in een 

 vette gront zetteden , daar niets van opkwam , ixaar van de 

 oorzaake ims , dat de Noot , alsze gebeel , en een tydt lang 

 op de aarde leyt , zeer ligt wormjleekig wert , en bederft. 

 Docb daar naa beeft men omtrent bet Jaar 1661. balf 

 rype Nooten beginnen te neemen , Matta Puti eenaamt . 



aan den voelken 



%s 



dezelve in de ruigte gezaayt 



ita iit , fi terra circa illas nimium depureti 

 lime pereant , immo adults; arbores amant 

 has locari arbores , pracfertfmque filveftres 



ferant 



believen verpl 



quaamen goede boompjes van op die men naa 



elukte voel : 



boompjes dragen 



vyfde 9 zesde en zevende jaar vrucbten , maar 



eduurig 



want z;y willen niet veel Son 



?/ onder de fcbadwuoe der boomen 



orara defiderant arbores , ut & etiam in fumma mon- men de plaats daar rondom 



thim parte circa illos Iocentur , ut ab aere marino, 

 ventisque i^acilioribus , qui maxime ipfis nocent,ar- 



ceantur. Hancquc ob caufam nullas in Rnnda liri. 



Q 



turn eft exftirpare arbores filveftres, nifi nim 

 mant nuciferas arbores , illasque obtegant. 



cafu quasdam fuccidere licet, ut liberior ai 



tiferae fit a&r. Immo nuciferas arbores ipfae non ita 

 arcle Iocentur, ut fefc tangant , quum paucos turn 

 prodocajit fniftus , atque inftar Piceas alias excrefcant, 



uti 



2y zeer Ugt uitgaan , zelfs de oude boomen ivillen gaarne 

 tujfcben andere boomen inftaan , en inzonderbeidt nuillenze 

 eenige wilde boomen na de zeekant bebben , en 00k boven op 

 de bergen rondom baar ,op datze van de zeelugt , enfebra- 

 ivinden , die bun zeer febadelyk zyn , bevrydt mogen 





blyven. 



oorzaak mag men in Banda geen 



wilde boomen omkappen , bet en zy dat dezelve te digt ft 

 en den Naoteboom te zeer bedekken , in we 

 eenige mag omkappen , op dat de Nooteboom 





be 





I 



