





\ 







■»• 







II Boek. VI Hooftft. 





AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



% 



2J 



uti hoc in areis Lontoirenfibus confpicitur, hasc au- bekoome: Ja zelfs de Nooteboomen moeten zoo dicbt niet 

 tern arbomm exftirpatio relinquiturjudiciolnfpe&oris ftaan, datze malkander r oaken, want zy dr aagen ander s 

 filvarum, fine cujus confenfu nullara exftirpare licet weinige vrucbten , en J'cbieten zoojiyl op als Spar r en, ge- 



lyk men in de Lontoirfche Perken ziet , <welk omkappen 

 en omvellen gefielt wort aan bet oordeel van den Bosivag- 

 ter , zonder iviens toejiaan men niet een boom mag om? 

 happen. 



arborem. 









T SBPTIMUM, 



VII 



H O O 



', 



1 



J^ires^ if Ufus Nucis Myri/lica. 



Kragten^ en Gebruik der Nootc 



j ■ 



at en. 



■ 





HIc valet idem > quod de Caryophyllis fuit di&um, 

 plus nempe hafce nuces adferre ufus , atque uti* 

 litatis Europasis populis , prafertimque borea- 

 libus, atque Belgis, quam Indiae incolis, unde de ea- 

 rum viribus atque facultatibus non multum dicemus, 

 at generalia de illis notantes, plurimis notas comme- 

 morabimus earum utilitates. Quidam autem auttores 



Lbier gelt mede *t geen van de Nagelen gefprooken 



is 9 te weten 9 datze merkelyker en meerder nuttig- 



beitgeven aan de Inwoonders van Europa en ande- 



rude Landen 9 inzonderbeit aan de Duitjcbe Natie * 



aan die van Indien • dierbalven wy van baare kraz- 



ifcbapp 



j 



pluribus pollere viribus, quam 



zeggende , alleenlyk de meek 



erroneum. Si vero per mares intelligant majores il- 



? 



Mannetj 



Aut 



las, oblongasque nuces aromaticas, pro vero accipi Wyfhens; docb dat is een misverjiant 



aromaticas feminas did , hinc de filveftribus illud 



Licet enim J 



re 



Bandenfibus duos ex nucibus maribus manipulos petie- 



Mannekens verjiaan die groote lange fpecery-Nooten > 

 zoo zoude dit zeggen nocb konnen paffeeren 9 maar dewy I 

 <wy bier boven gezegt bebben 9 dat alle fpecery-Nooten voor 



ze dit noodzakelyk 



Wyfk 



Nooten vertl 



rint , neutiquam illud fecerunt, quod eflent melio- ecbter bedroogen zyn. Want of wel de Javanen 9 enMa 



res, pluribiisque pollen tes viribus", fed quod ex iis 

 medicamentaconnciebant,adquae vuljgares erant inu- 

 tiles. Vera autem Nux-Myriftica fi aflumatur,omnem 

 fedat dolorem*, atque lancinationem ex frigida caufla 

 ortam , ut & flatulentiam ftomachi , inteftinorum y 

 atque matricis 9 ventriculumque corroborat frigidum 5 

 ac meliores caufTat digeftiones, vomitum fedat, ut & 



Nooten 





paa 

 oo bebbenze dat geen- 



fingul 



cum Baccis Lauri contufa atque com- 



mixta , vinoque potata unnam peint 5 

 rat , bonumque praebet oris halitum, 

 que colicis inteftinorum doloribus 9 

 aperit hepar, & lienem, ditto fi ufurp 



Dyfuriam cu- 

 Convenit quo- 

 obftru&umque 



zints gedaan 9 om datze beter en kracbtiger zouden zyn , 

 maar om datze bun Medicyne daat uit wlften te maaken 9 

 daar toe de gemene onbekwaam waaren. be recbtefpece* 

 ry-Noot genuttigt, verzagt allepyn enfteekinge veroor- 

 zaakt uit koude , en winderigbeidt in de maage , darmen, 

 en baarrnoeder > verfterkt de krop van een verkoude maa- 



belpt dezelve alius tot een beter kooking ,ftuit bet 



geftooten , en met Backelaaren g 



gedronken 



dryftze de uryne y geneeji 

 iff em: Zyismedeg 



. 



tofta quoque mix cum cjuodam mixta li- 

 quore adhibetur contra Diarrhaeam & Dyfenteriam. 

 Arabici vero medici hoc in cafu aliquid Opii admif- 

 cent, atque a certo cognovimus amico , qui hoc tan- 

 quam fummum arcanum a Perficis dicebat didicifle J£~ 

 tniopibus contra Dyfenteriam , fi nempe Nux Myriftica 

 tofta cum pauxillo Opii , magnitudine fruclus Cadjang 

 ditli , cum hauflu vini rubri afliimatur , vel fi rubrum 

 deficiat vinum , hoc cum molli ovi vitello fieri potefh 

 Quum vero noftra natio non fit adfueta Opii ufui, 

 aiiam didicimus curam, fi nempe nux excavetur* 



fruftumque Benzoes intrudatur , haecq 



fi fub ci- 





neribus torreatur, atque cum pauxillo juris* carnium 

 aflumatur , convenit matrici > doloribus abdominis , 

 renum , & veficse. Quidam etiam dicunt , hanc va- 

 lere ad Nephritidem pellendam , li antea mace- 



voor kolyk en pyne der darmen , opent de verftopte leevef 

 en milt , op de voorgaande manier gebruikt voordende. 



De Noot inert ook by Y vier gebraaden 9 gerooji , en 

 met eenige drank ingenomen om de buik-loop en *i roode 

 melizoen te Jloppen. De Arabifcbe meeflers mengen in dit 

 geval een voeinig ampbioen daar by ; en voy bebben van 

 een zeeker Vrient verjiaan, die dit voor een grootfecreet 

 van de Perfiaanfcbe Moor en zeide geleert te bebben tegens 

 den bloetgang , te weten een gebrade Noot , met een voeinig 

 ampbioen omtrent degrootte van een Kadjang,met een dronk 

 rooden wyn ingenomen 5 en als men geen rooden 

 beeft 9 zoo mag men *t zelve met een week ey doen. 

 devuyl onze Natie aan 4 t gebruik van de\ampbioen niet 

 gevoent is 9 zoo bebben vuy een beter e Cure geleert 9 te we- 

 ten , als men de Nooten wat uitbolt ♦ een broxken Ben- 



vcyn 



zop 



Jleekt , in de beete ajfcbe braat 

 neemt % is deze Noot inzona 



mede 

 Zom- 



retur in oleo Amygdalarum. 



ufu 



flip 



Hsemorrhfiidibus laborant ? craflumq 



fangu" ~ -••— 



portio addatur , dorrigitur , & penetrafitem magishabet quett zyn' 



goet voor de moeder , buikpyn , nieren , en blaze, 

 mige zeggen j datze ook dient om 't graveel aftedryven, 

 voeekende dezelve alvoorens in amandel-olye. Maar daat 

 en tegen moeten baar van y t veel gebruik dezer fpecerye 

 ivagtendie gene 9 dewelke bartlyvig, of met defpeenenge- 



virtutem. Quotidianus 

 guedinem ventriculum 

 pores cauflat graves , 



ufus pe 



grof 



femin 



duodecimve nucum certo tempore infanivifle , atque , 

 ut hoc confirmemus , duas tresve hiflorias noftro tem- 

 pore facias adducemus. 



Anno 1(5^5 quidam Germani panis infufioiiem ede- 



gember daar by gedaan verbetertze y en maaktzc 

 doordringender. Het dagelyks gebruik der Nooten maakt 

 de maage vcegens baar vettigbeidt Jlymerig , en tervuli 

 bet booft met fwaare dampen , vcaar uit dan mede een 

 Jlaapziekte voortkomt. Men verbaalt ook 9 dat oP een tyt een 

 Jhvangere Vrouw door 9 t eeten van io a li Nooten was 

 gekgeworden 9 en om dit te bekracbtig 



Hifiorien by onze ty den gefcbied 9 bier toe by btet 

 Ao. 1655 aten zommige Duitfcben een koude fcbaai 

 bant ex vulgar! cerevifia & vino praeparatam , cui ex flegt bier en wyn geniaakt 9 daarze naa baar zeggen 

 eorum relatu nihil aliud mifcuerant , nifi faccharum , anders badden ingedaan dan zuiker 9 



ifpt 



feptemque vel octo rafas Nuces Myrifticas. Hi om- Nooten. Deze kregen des anderen daags zulken benaauwt 



nes altero die tantam pettoris patiebantur oppreflioncm 

 fauciumque anguftias, acfi fufFocarentur,ipforum ora 

 admodum ficca erant, labia intumefcebant, & quafi 



glutine obdufta |tdh«rebant 3 cum difficultate refpira- 



bant 



op de borjl en in de keel 9 als of zy verftikken wil 

 , de mont wiert bun zeer droog 9 de lippen gefwollen^ 

 aan malkander klevende 9 met moeyte baaldenze dn 



tffem 



3 



booft voeldenze zulken fmaarte 



• 



& 













