► 



, 



) 



I 







\ 



11 Boek. VII Hooftfi. A M B O I N S C H E KRUYDBOE K. 



jar dicto , infervit plebejo populo, quod tanquam ob- 

 fonium vol ad appetitum excitandum ufurpatur, qua- 



le etiam ad potum Thee adhibetur: Nucum putami- 'blyven liggen verfotten , wafi ecu zeeker 



) te gebruiksn 9 gelykze zoodani 

 gedift imrden : Op de Nooten-j 



^3 



nede by bet thee- 

 Ilea , die in 7 Jm 



nibus^ quae in lilvis computreicunt , increfcit eerta pernoely 





Ki 



Fungorura ipccies , Latine Boletus Mojcbocariamis > 



genaa 



Malaice Citlat Pah dicta , quae in Banda pro delica- groote lekkernye gebouden word 

 to habctur cibo > de quibus iuo loca libra ic. cap. 79 



nus agetur. 



uli 



Quum viliora,uti di&um eft,cadavera,mcrcaturae 

 nullo modo inferviant, atque inutilia fint , hinc pUi- 

 rimum ad oleum exprimendum ufurpantur: Nuces 

 autem primum in fartagine torrentur , dein contun- 

 duntur, ac denuo calefiunt, inque faccis ex Runut 

 (quae textura eft pilofa in Calappi vertice inter ramos 

 excrefcens ) confe&is inter duos locantur affercu- 

 los, qui arctiflime inftrumentis fibi apprimuntur , qua 

 comprefllone fit,ut e nucibus cralTum profluat oleum 

 inftar iiquefadli butyri , quod in quadratis recipitur 

 formis • in quibus ftatim condenfatur atque inftar 

 exunguias (piffum eft , coloremque habet butyri 

 recentis,vel aliquando paulo magis album: Placentae 

 hx palmae habent longitudinem 9 quinque digitos la- 



'xelke in Bu.ida voor eev 

 9 en waar van op zyn 

 plaats lib; io. cap. 79. breder zal gelproken warden. 



Dewyle nu > ah gezegt is y de Jlegte rompcn , tot Koop 

 ifcbap ' ' 



zyn 



3 ^^ wr/ ue/w meefl zoz Dei 



Jlaan gebruikt : namentlyk y men roojl eerjl lie Norte 

 een pan, daar naafimnpt menze ,maaktze nocb ems) 

 en doetze in zakken van Runut ^dat is een bayrig 

 weef, 'twelk men boven aande Calappus -boomen tuf] 

 de takken vini) gemaakt , en legtze tujjcben twee Jkba 

 of dikke planken > die men dan met wiggen en mo. 

 dicbt Vj'aamen dryf 



ten een dikke oly vloeyt , even als gejmolten booter , die 

 men dan in vierkante vormen laat lopen , in de welkezj 



per/ling uit de Noa 



jl raks jl 



j 



Mey-b 



vyf 



DeZe 



tx, pollicemque craflle funt, inque ufum Medicum duimdik, en worden tot gebruik van de Medicyne , zoo 

 aeque per Indiam, quam in Europam transferuntun ' ' ^ r '" ~ 



Europ 



pnvaat rerzoon dezelve maaken durft 



Quondam hx magni aeftimabantur , nunc autem ob maakte men veel werks daar van>maar bedensdaag. 

 copiam in tanto non habentur pretio 3 licet privatis ze wegens bunne menigte in zulken agting niet meer 

 hon fit licitum. illas prasparare > omnesque confedlae f - • - - 



placenta focietati vendantur. . 



Simili fere modo ex contufa & calefafta maci o- 

 leum exprimitur, quod fanguinei eft coloris,ac fem- 

 er mollc eft y fique manui inflilletur > inltar flavi 



Eertyts 



s zwi* 



gemaakt 



aan de E. Comp, 



ip dezelve manier word uit de geftampt 

 ikte Foely ook een olye geperjl , dewelke b 



Myft ^ en ah menze op 



anguinisapparet; auod faporem habet pinguem 5 at- - droppelt een geelachtig bloedtgelyktizynde vanfmaakvet 



que amaricans eft inftar Macis> fine notabili calorc : hac 

 autem olei prseparatione mifltum confumitur Macis* 

 Computantur enim tres Bandenfes aftulae 3 h. e. fep- 

 tendecim cum quadrante pondo Macis requiri ad 

 unam hxminam olei. Ex maci qiioque fimili modo , 

 eisdemque inftrumentis , quibus Arack conficitur, 

 limpidum exuritur oleum , cujus pars prima , <\ux in 

 deftillatione poft aquam exftillat; pellucida & tranf- 

 parens eft inftar vetuftioris vini Rhenani, acdemum, 



Heft 



maar 



ijlen drie Bandaj'cbe 



Ize ponde 



1 tot een kan 

 olye. Uit de Foely wert op dezelfde manier , en met de- 

 zelfde Injlrurnenten , daar mede men den Arak maakt $ 

 ook een klaaren olye gebrant, welkers eerjlrdeelt dat in 

 't dijlilleeren naa 't water voofkomt , klaar en doorfcby- 



1 waater, bet volgende wat geelder ,alsfwarte 



li fortiori urgeatur igne , rufefcit Quum autem hoc of oude rynfcbe wyn; en ten laaft 



oleum ob pelluciditatem vix ab aqua feu phlegmate 

 lit dignofcendum , ac proinde difficulter feparandura 

 hinc folebant qui dam parum contritae Macis Re- 

 cipienti inponcre y quo nt , ut inftar vini rubri appa- 

 reat^ ac proinde oleum in feparatione ab aqua facw 



aandryft 



En om dat deze olye, we gens 



* . oft 



onderfcbeiaen is , en gevolgelyk ook moeyel 



pen valt , zoo pleegt men zomtyds een weimg gevreeven 

 Foely in den Recipient te doen , waar door 't ah Ann 



if te fcbep 



lius diftinguendum fit- Utrumque hocce oleum eas- gelyk rooden wyn wort , en de olye 

 dem habet virtutes, fubtile enim admodum eft & pe- pen van } i Waaler licbter te onderfc 

 netrans, ita ut,fi lagenulae, quibus infuiiditur, non 

 bene f uerint obturate , magna illius quantitas avolet^ 

 in deftillatione autem decern Bandenfes ciftulae Ma- 

 cis ad unam requiruntur haeminam olei. Si oleum hoc- 



indien 



wolglyk in 't affcbep- 

 riden is. Beide deze 

 fubtyl en doordrin* 



niet ter degen toebint $ een groot gedeelte daar van ver- 



dift 



ce per alembicos ftanno obdu&os deftillaretur , pre- dafcbe Catjes Foely tot een kan olye bebben. Al 



tiofum effet 3 atque utile ad internum ufum , quum alias 

 per cupreos deftillatum alembicos rancidumfit 5 caput- 

 gue grave reddens : unde oleum exprefTum multo 

 lalubrius & gratius ad ufum habetur internum. Ex- 

 prefTum nucis oleum , quod balfamum quoque voca- 

 tur, Arabibusque Geuzi-femen dicitur^ virtutemputa- 

 tur habere curandi omnes morbos renum & articulorum 

 ex caufTa frigida ortos, item conducere pectoris de- 

 purationi atque pulmonis y vocemque claram redde- 



iC)&L cum aliquo cibo.vel potu affumptum conceptui en longe ^ als mede een 

 feu generationi prodefTe, lemenque mafculinum au- met eenige koft of dranl 

 gere 5 hominesque pinguiores reddere $ atque ftomacho vordert 9 bet Mannelyke 

 & abdomini illinitum omnes frigidos curare morbos 

 & tormina , maculasque faciei pellere § Dyfuriamque 

 inpedire. Ad eosdem quoque morbos oleum Macis 

 exprefTum adhibetur , deftillatumque interne afTumi- 

 tur , illi autem y qui hocce ufurpant oleum 5 capitis 

 dolori non debent efle obnoxii , quum hunc faepe cauf- 



Jlangen gedifiilleert wierde , zoo zouze kofte 

 lyk en bekwaam zyn om binnens lyfs tegebruiken, daarz 

 anders door kopere Jlangen getrokken zynde vry meat bran 

 dig, en bet booft befwarende is: wesbalven de uit geperjl 

 olye gebouden wort voor veel gezonder en lieflyker , om t 

 gebruikem De uitgeperfie Nooten-olye , die men ook bal 



Jem noemt, en de Arabiers Geuzi 



de kragt toegefcbreven , datze goet is voor die koude gi 



breeken der nieren en peixyritrten . v.uif>pr <*>/}* w« ], or fl 



/*■ 



beldre fiemme maakende , en 



: vermengt , de ontfankenis be- 



lert , bet Mannelyke zaat vermeerdert , en de menfcben 



maakt ; ook op de mage , en bulk gefmeert zynde , alle 



aangezicbts verdryft 



krimp 



pynelyk pijjt 



dezelfde gebreeken de uitgeperfi, r 



gebruikt , en de gediftelleerde binnens lyfs ingefiomen. 

 _ _ _ . . . . !> moeten die gene , die deze olye <willen gebruiken , vai 



let & augeat. Expreflarum nucum faex plerumque ad booftpyn bevryd zyn , om dat zy die anders vermeerdert 



Nofocomium mittitur , qua fricantur artus illorum, 

 qui Beri-beri, feu Paralyli Indica laborant, 



Pala Pentsjuri , feu fiirum nuces diCtx interne con- 

 tra Nephritidem afllimptaE fummopere laudantur, fe- ^ o n w _ ww 



rofusque liquor feu lac ex viridi profluens fruftu , cum en de voeyacbtige melk uit de groene vrucbt vloeyend'e] 



Den droeffem van de uitgeperfie nooten wert doorg 

 naa bet Siekenbuis gezonden , om daar mede te vryven di 

 leden van die gene, die met de Ben-beri beladen zyn. 

 De Pala Pentsjuri , of Diefj ens- Nooten binnens lyf. 

 bet graved ingenomen , wert mede zeer gepreze 



aqua mixtum > feu ejus putamen cum aqua contritum 

 aphthas curat , fi os faucesque hac colluantur & gar 

 garifentur aqua. 



water gemengt , of baare fcbelle met water gevreven 

 geneefi dejprouw 



Jpoelt en gorgett. 







CAPUT 



VIII, 









/ 





