I 



24 





HERBARII AMBOINENSIS Liber II. cap. VIII 







CAPUT 



O 



M 



VIII. 



OOFDSTUK. 



- 



Nux Myriftka mas : Pala Lacki-Lacki* Mannetjes-Nooten : Pala Lacki-Lacki. 





Ilveftrium fpecierum 



• 



fex potiflimum funt 



notae , in hoc capite primam defcribemus , quas 

 vulgo Nux Myrifiica mas vocatur. Arbor base 

 externa facie non raultam habet fimilitudinem cum 



Nucifera 



Truncum gerit altum , co 



mamque 



bet adfpeftum. Folia qaoque multo funt majora , qu£- 



fpithamam 



forma cum fp 



Nder de wilde Nooten , njoaar van zes zoorten meeji 

 bekent zyn , zullen wy in dit Kapittel bet eerjte geflagt 

 aanroeren , dot men in y t gemeyn M annekens-noo- 

 noemt. Deze boom beeft utterly k voeinig gelykenijfe met 

 Xte Noote-boom : Hy beeft een hoogenflam , en eenfmaU 



met voeinig takken , en is niet mooy van aan- 

 blaader en zyn ook veel grooter , zommige een 



le kruin , 

 zien. De 



Canarii foliis convenientia , fuperius tamen latiora 

 & rotundiora, cum brevi apiCe multisque parallelis 

 coftis pertexta, fuperne atfo-viridia , inferne gilva, 

 nee fplendentia , coftis viridibus protuberantibus ; bi- 

 na fibi oppofita , atque manducata notabilem filvef- 

 ftrem prabent faporem , Nucibus Myrifticis amulum. 

 Fruttus non ex ramulorum fummo dependent , uti 

 in vera Nuce Mofchata , fed inferius ad ramos, ex 

 foliorum alis , duo tresve iimul ex brevibus craf- 

 lisque pedunculis , forma rotunda, ac tanta, quanta 

 eft vera Nux Myriftica, quaedam autem parum font 

 •oblongse , aliae vero rotunda? , vel parum < ~ 



Gluma exterior eft ruiFa , & lanuginofa , 



Canary-blaaderen , docb voor breder en ronder toelopende 



korte /pits >enveele paralleele ribben doorregen 

 boven fwart-groen , aan de onderjle zyde recbt vaal 



en zonder glans 



malkander overji 



groene ribben uitjleeken 



en gekaut zynde 



Nooten* maar 



fmaak naa Nooten 

 uiterfie 



, 6 „v A •„„.,„„, „ — , voat acbter aan de takjes , en uit 

 oorfpronk der blaaderen , twee en drie by malkander 

 korte en dikke jleeltjes , van gedaante ront , en zoo 



nverpi 



,w. r W «,~ Noot, „ v ^ 



en and ere recbt ront , 



zommige zyn moat 



)f een weinig gedrukt 



latera Van buiten is de bolfter ros en voolacbtig in 9 t aantafi 



craffior 



fup 



du 



dikke r 



cleus 



quam in veris Nucibus 

 feu ofliculum duolicem auoqiie habet for- 



mam , utrumque 

 domefticae nucis. 



autem majus 

 Unum eft 



quam verse feu 



oblongum, 

 ad latera compreflum , alteram rotundum eft 



fed 



daante , en beide zynze grooter , 

 Noote-mufcbaten : de eene is kloo 

 pig, docb aan bet einde Wat pi 



Nooten : de korrel is van tveeederley ge 



gte of 



que tfontinetur crafliore , quam illud vulgarium nucum 

 eft, quod nigricans vel obfeure grifeumeft, quodque 



ipelig. Hy leidt mede in een boute febaa 

 In putamine offeo quo- wat dikker dan die van de gemeene Nooten , zynde fwart 



9/ 



en van buiten insgelyks om- 



daar men de febale tuf* 



externe obvolvitur mad aurea , per quam putamen con- feben door ziet ; zynde aldaar met kleyne pukke 



fpicitur, ubi parvis punttulis notatum eft , atque inftar 



rugO 



Macis 



fcit , faporemque habet ingratum fine ullo aromate : 

 Nucleus interior eandem habet fubftantiam ac vers 

 liucis ,fed magis albet,nec ita pinguis eft, tertuibus- 

 que & nigricantibus vdnulis pertextus , parum aro- 

 niaticus , faporemque habet ingratum,- facileque fit 

 cariofum* atque aliis mixtus nucibus, illas quoque 

 ifificit&corrumpit,unde etiam vetitum eft,filveftrem 

 illis mifcere nucem. Si tamen cum putamine in fumo 

 fuerit ficcata,uti vulgares nuces, durabilior eft, du- 

 rior , & gravior quam nux vera aromatica , liCet cal- 

 ce non fit obdu&a. Folia in arboribiis raro funt in- 

 tegra, quum plurimum a Vermibus funt exefa , fique 

 fruftus immaturus incidatur > lac quoddam exftillat, 

 quod inftar calcis exficcatur. HxC arbor inter do- 

 mefticas rion toleratur, putatur enim illam has gra- 

 ciliores reddere , unde folitarium occupat & eligit quo- 

 que locum , ad fiivarum etf tremitates , & in montibus , 

 ubi non vexatur* ac fuse committitur naturae , cujus 

 fruftus magis tamquam aliquid rarum peregrinis dona- 

 tur* auam ut aliai 



gans bleek 



fpecery 



Ifdejubjlantie, als de recbt e Nooten 



gedroogt zynde, wert 



van Jmaak , zonder 



binnenfie korrel beeft de- 



ter , en met zoo vet , 



ynde met fyne en fvc 

 g fpecery acbtig, enfeb 



ijleekig 



genaam van fmaak * 



dere Nooten komende, zoo bederft by dezelve mede , vdaar 

 bm bet ook Verboden is bem daar onder te mengen. Even- 

 Wei als by met zynefebaal in de rook gedroogt wert,ge~ 

 lyk de gemene Nooten , zoo wert by duurzamer , harder, 

 en fwaarder dan de gemeene fpecery * Noot , al is by ook 

 niet gekalkt. De blaaderen aan den boom vint men zeer 

 weinig heel , als zynde meefi van de wormen dOorvreten, 

 en als men in de onrype vrucbt fnyt , % 

 melk Uit $ die als kalk opdroogt. Deze h 

 de tamme niet geleden , want men gelooft 



er een 





maakt 



verkiefl by een eenzame plaats aan 



Nomina 



Nux Myrifiica mas 



Carol. Cluf. libr. i . exot 4 pro duobus diverfis fru&ibus 

 habita, quum tamen unus idemque fit frudhis. In Banda 

 vocatur Pala Fuker h< e. Nux montanas Malaice Pa- 

 la Lacki-Lacki h. e. Nux Mas. In Amboina Pala Utan 



op bergen, alwaar 

 bngemoeidt laat fiaan, meer om'de vrucbt en voor een ra* 

 fiteit aan de Vreemdelingen te febenken, als om eenige 

 nuttigbeids wille. 



Naamen : In 1 Latyn Nux Myrifiica mas , en Mon- 

 tana, word by Carolus Clufius Exotic, lib. i. voor twee 





aangezien , daar bet nocbtans maar 



In 



Malleyt 



Lacki Lacki , dat is Mannekens-noot. In Amboina wert by 



dicitur , ut & Palala cum vocabulo ex Pala & Ala com- Pala Utan en Palala genaamt 



:li diceretur nux avis annuas uictae , qu 

 Amboinice Ala dtetae * has avide devor 

 nuces. 

 Locus. Antea creditumi fuit,arborem hanc tantum 



famen gevoeet , als of men zeggen wilde fr 



ewyt die vogels 3 in 1 Ambons Ala 

 naamt , deze vrucbten geerne 



Nooten 



modo inveniri in Provincia Banda , in locisr remotis boom maar 



Men beeft voor dezen gemeent 



& montibus, in quibus vera nuces crefcere reeufa^ op afgelegene plaatzen en bereen* daar de recbte Nooten 



bant, fed ubique hanc inveni in infirlis Amboinenfi 



bus, quamyis haud copiofe,nec mukum etiam abin- Jebe Eilanden gevonden 



fnaar ik bebze over al in de Ambon 



colis expetitur vel jeftimatar. 



Ufus* Apud incolas, uti di&um fuit , non eft in ufiij 

 excepto quod ejus lignum aliquando ad poftes acdium 

 ufurpetur * fruttusque donent peregrinis , quum non 

 tantum Javani fed etiam Europaei illos expetant. 



de Inlanders 



beeft, als eezegt is . by de Inlanders 



* 



Javani & Malaicehfes has ufurpant in arte medica 



ad Cephalalgias , aliosque morbos , plurimum vero booftpyn en eenige andere zieitens , docb merendeels om 



gebruik , bebalven datze bet bout, zomtyds nemen tot Jly- 

 Jen van buizen , en de vrucbten vereerenze aan de- 

 Vreemdelingen , want niet alleen de Javanen , maar ook 

 de Europidanen zoekenzei 



De Javanen en Maleyers gebruikenze tot Medicyne in 



ad virile robur confortandum , cui medicamento iE- 



fchiopes omnem adhibent diligentiam. £uropa?i fu- 



per- 



Mooren alle naarjt 



r Jierken , naa nvelk bebulp 



aanwenden. De Eu~ 



ropich 











