V 



V 





• 



26 





HER BAR 1 1 AMBOINENSIS Liberll. cap.lX. 



T 



NON U M. 



IX. 





HOOFTSTUK. 



>■ ■ 





Palala Secunda. P alula Burong. 



* 



Rajter filveftrem , feu nucem Myrifticam marem, 

 prajcedenti defcriptam capite , in infulis Amboi- 

 nenfibus quinque infuper fubfequentes inveniun- 

 tur filvcftres (pedes, quarum maximam tantum 5 quae 

 Palala fee unda nobis dicitur, hoc in capite defcribe- 

 mus. Hjbc autem arbor fimplici & ere&o furgit 

 trunco, non ita tamen craflb,ac praecedens veraNu- 

 cifera arbor. Ejus cortex eft glaber, ex viridi & ni- 

 gro variegatus colore , fuccoque rubro turgidus , uti in 

 reliquis lpeciebus, qui lintea inficiens inexpungendas 

 ipfis adfert maculas. 



Ejus rami formam habent tenuium & longorum fur« 

 culorum , qui in nullos alios dividuntur minores , ex 

 hifce erumpunt magna folia , duos in ordines alterna- 



Tweede wilde Noot e-Mufcaat -boom. 



Ehalven de wilde , of Mannekens -nooten , in 't voor- 

 gaande Kapittel befebreven , vint men nocb in de Am- 

 bonfebe Eilanden de volgende vyf wilde zoorten, 

 waar van wy alleen de grootjle , zynde Palala fecunda , 

 in dit Kapittel befebryven zullen. Deze boomfebiet op 

 met een enkelde recbte ftam , maar zoo dik niet als de op- 

 recbte Noote-boom: Defcborffe is effen, nit denfwarten 



en groenen 

 dere Nooten 



gemengt , en vol licbt-root zap , gelyk alle an- 

 2 gejlacbten , die 't linnen zeer bederven. 



De 



dan Jtaan of 



/ 



ta 



pofita 



h 



t> 



— . — ^ — — — 

 & ex longitudinis 



•proportione anguftiflima , fesquipedem feubinasfpi- 

 thamas longa, quatuorque tantum digitos lata, pluri- 

 mis ar&isque parallelis coftis tranfverfaliter pertexta * 

 ouorum pars iuperior obfeure viret & glabra eft, in- 

 terior non gilva,utiin antecedente , fed ex ruffo& vi- 

 ridi mixta, fine ullo fplendore, venaeque ibi obduttae 

 funt ruffa lanugine , quales etiam funt fupremas ramu- 

 lorum partes : Fruftus in inferiore horum ramulorum 

 parte excrefcunt , tres quatuorve fimul juncrj ex lon- 



Nucis Mo 



mal- 



kander ten getaale van ongeveer 32 en^opaaren, Debla- 

 deren zyn zeer lank , en naa proportie van de lengte final, 

 namentlyk anderbalven voet , of twee fpannen lank, en 

 maar vier vingers breet , met dicbte paralleele ribben over- 

 dwers doortogen , de bovenjle zyde is donker-groen en 

 glat , de onderjie niet vaal , gelyk in de voorgaande Noo- 

 ten, maar uit den roffen en groenen gemengt , zonder 

 eenigen glans , en de aderen zyn aldaar bekleet met een 

 roffe wolacbtigbeidt , zy Jtaan op korte dikkefteelen , mede 

 wolacbtig , gelyk 00k is bet voorfte deel van de rysh* <* • 

 De vrucbten waff en aan 't acbterfte dezer ryzen , of 



kens, 



fchata? , fed paulo acutiores funt , ac minores ; exterius bangende 



.... lanug.„w , 



i, inftar Jambofarum 

 fanguinea macis , qua 



qua 



flavefcentes , rubro mixti 

 Sub exteriore gluma lo- 



wat fpitzer en kleinder : Van 



fed infipida # 



mollis, & cultrum circiter crafla , Yubque hac aliiM 

 occurrit lignofum putamen, teftam ovi craflum , colo- 

 ns gilvi , & fragile. In hoc verus continetur nucleus 

 ex rotundo planus , parum comprefllis , magnitudine 

 parv® nucis, fed paulo magis rotundior & glabrior, 

 fubftantia veram aemulans nucem , vel inftar vetuftee Pi- 

 nangae. Si putamine fuo adhucobducatur, formam ha- 

 bet magni nuclei Tsjampadaba feu Socci , oblongam , 

 fupenus parum acuminatum. Nihil in tota arbore eft 

 aromatic* virtutis, nee ejus folia fruftusve, fed om- 

 nia faporcm habent fatuum & filveftrem . unde nihil 

 horum 



mengt 



aan een langen fteel 



yprecbte Nooten,- docb 

 ten zynze pint i.<wnipr 



geelen~ 



gelyk de Jamboezen : Onder de buitenfl 

 n bloet-roode foely , die de ganfebe korrel 

 nderfmaak , en onder dezelve een witte bu 



mes 



dere dunne en houtacbtige fchaal , in de dikte van een eyer- 

 Jcbaal , van koleur vaal , en onfterk of breekzaam : Daan 



arm, van grootte als ten kleine Noot , docb wat 

 en effender van fubjlantie als de recbte Noot of , 

 Pinang. Als by nocb met zynfebaal omgeven of 

 'en is , bee ft by de gedaant 



plat 



maar 



Arboris lignum longitudinal ibus conftat fibris , eft. 

 que magis folidum quam prascedens, exteriusque ruf- 

 fum , fi fuerit decorticatum. : 



Notnen. Latinc Palala fecunda , Malaice Palala Bu. 

 & communi vocabulo Pala Utan:Ambom\cePa. 



Ala Manay 



Ala, quae 



Ala Mana 



)/Soccum , wat lankwe 

 met een korte fpitze : Soo we I aan degebee 



ten en bladeren is niets fpeceryacbtig , _„ v „„ 



laffen en wildenfmaak , dies men niets daar van vergadi 



Het bout is langdradiger en vafier dan bet voorgaan- 

 de , en bejterft van buiten ros , als bet gefebilt is. 



: In 't Latyn Palala fecunda , op Maleyts Palala 

 Burong, en met een gemeene naam Pala Utan , Ambons Pa- 



proxime antecedente Palala quoq 





Locus. Arbores has in filvis Amboinenfibus frequen- 

 tes funt, exceptis iis , quae in locis planis & vajibus 

 crelcunt , plerumque reftiflime adfurgentes , tenui & 

 tcreti trunco. 



Ufus. Arboris fruftus hie in nullo funtufu, fedtan- 

 tummodo refti arboris trunci , cruris crafTitiem haben- 

 tes, qui ad trabulas & palos adhibentur, viriuesque 

 finitgravifllmi, fed facile exficcantur , nee durabile 

 eft lignum, excepto fi in talibus ufurpetur locis , qui 

 fumo funt expofiti. 



Hacc fpecics multum quoque crefcit in Boero cir- 

 ca Kigali , ibigue nominatur Cottrtman, in Temata 

 vero Au-au. Ejus folia quoque viginti uno in ordine 

 funt locata . fuboue m eyevofrnnt fruftus duodecim 



fimut 



tig* 

 zeet. 



1 a 1 ■„** ^ eg ^ Ia , Mana y > dat is k °fi - 



■/ Ala, of Jaarvogel, dewelke deze vrucbten grt 

 gelyk van de naaft voorgaande Palala 00k is ge 



?laats: Deze boomen waff en in de Ambonfcbe boffin 

 bet wilt , bebalven die gene , die op vlakke plaatzenei 

 Valeyen Jtaan , gemeenelyk zeer recbt opfebietende 

 ■ een dunne en ranke ftam. 



De vrucbten van dezen boom zyn in geen ge 



maar alleen de recbte ft 



erden tot licbt timmerwerk^ 



gebruikt , groen zynde is ~bet J fi 



fP 



fexdfccimve poll: le 



jtmai, ex brevi craflbque denendentes petiolo, au 

 Ambomenfi non muftum diverfi , fuperius enim funt 

 parumacuminati inftar ovi vel cordis , magnitudine 



aroogt 11cm op ems niet durabel , ten waare dat men b 

 m plaatzen gebrmkte , die berookt werden. 



En deze zoorte waft 00k veel op Boero omtrent Ke& 

 li , en wert aldaar genaamt Cottreman ~ 



Au-au : De bladeren] ftaan 00k met 20 aan ^ , 6 , 



agter dezelve waffen de vrucbten met lien 16 aster mal 

 Kanatr . aocb 2 en 





op 



en 3 by fen, aan eenen korten dikkenfteeL 

 Ambonfcbe niet veel verfcbilhnde , want zy 



anders van de 



zyn van vooren watfpits \ gelyk een Ey ofberi 



juglandum, exterius per IongitudK fulca! Z^?itTtZ^?2^ be Z benze «« naat Jondom 



Gluma nucis exterior craflitiem habet uti in vukari 

 Nuce Mynftica , qua. fuccofa eft acidique faporis , 

 inftar femi-matura2 Manga. r"*~* 



Nux infa ex gilvo conftans tenuique lignofo puta- 



mjne,eft oblongo-rotunda , ad extremum parum aai- 



■ mina- 



gaande , langs dewelke zy opberft 



De buitenfte bolfter is van de dikte als de sen 

 zynde zappig en ryns vdnfmaak, als half rype Ma 



De Noot zelfs , beflaande uit een vaale boutacbt, 

 dunne febaal , is lankwerpig-ront , en aan de eindez 



tot- 









• 









