

■ 









II Boek. XI. Hooftft. 



AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



29 



-»H^B 



o 



T 





Tabula Nona, . 





G G 



•*** A negendc Plaat, 



N G 



Exhibentis ramum Nhcis Mofchat* filvefhis . foliis oblongo- 

 acutis , integris j flore & fru&u racemoio Olivae-formi. Quse 

 Palala quint a % feu Globularia a Rumphio vocatur. . 





4 Fru&um. 



£ Nucem denotat. 



o 



Vcrtoonende ccn Tak van een nuilde Noote-mufcaat-boom , 

 met lankwerpige f fpitze,geheele bladeren,en een trosdra- 

 gende vrucht na Oly ven gelykcnde , welke Palala quinta , 

 of Globularia (dat is vyfde ofte kogelsgewyze Palala) van 

 Rumphius genaamt wert* 



a Verbeeldt de Vrucht* 



b De Noot. 





R V 



T 



O. 



A A N M 



K 



N G 





Haec fpecies videtur con venire cum ilia, quae NuxMofchata 

 ftlvefiris , Surinamenfis , foliis majoribus , nucleo Oli vari, oblon- 

 go, parvo,a Breyn. in Prodr. 2. fag. 86. alter, edit, voca- 

 tur. &_ 



jschata arbores 



Dezc zoort fchynt over een te komen met die geene . de- 

 welke van Breynius in de tweede Prodr. fag. 8*. van de 

 tweede druk Nux Mofthata Surinamenfis , foliis majoribus f 



filvefires Nucis M 



genaamt 



tfifi 



boomen 

 Rumffa 



Amboina defcrift. qui Domefi 



& feq. ut & apud Vaknt. vonden wcrt in Valent. India litterata\ fag. 454. en de vol- 



fcripfit obiter fpecies ifag. 201 ad 104. 









befchryving van Amboina 

 Noote-mujcaatboom , nevens de ivilde vai 



201 tot f. 104 befchreven heeft. 







v 



• 



CAPUT UNDECIMUM. 



■ 



Agallo churn. Calambac. 



XI. 





HOOFDSTUK. 



- 



Alots^ en Paradys-Hout. 





-jOftrum propofitum neutiquam hoc in loco eft 

 k! perfe&am Agallocbi dare defcriptionem , quum 

 arbor, qua? pretiofum hoc profert lignum , ha 



Ns voornemen is geenfints op dezeplaats een volkomen 

 befchryving te doen van 't Agallochum , aangezien 

 den boom , die dat kojlelyke bout voortbrengt , tot nog 

 ttenus Europjeis , quantum novl , ignota fit : quum toe by de Europianen, (voor zo veel my bevoujl w) o?i- 

 crefcat in locis feu regionibus a mari Tongiflime remo- bekent is: als voajfende opplaatzen of landen zeer verve 

 tis, & quidem apud Barbaros populos , cum quibus van de Zeekant afgelegen,en dan ook nog by zommige Bar- 



nollra natio nullam fere habet converfationem , vel (i 

 cum iis commercium exerceat , non profunde illorum 

 terris accedere audet. Non potui tamen omittere ilia 



baarfche Natien, waar mede ons volk geen, of weynig 

 omgang beeft , of al tot dien handel toegelaten zynde, 

 met verre Lantwaart in derft komen. Ik bebbe egter niet 



adnotare,qua2dehoclignoexrelatu,velauditualiorum m0 r by konnen gaan, zoo veel aan teteykenen. als ik 



vel ipfe experientia edo&us fuerim: Hancque occa- *y a n '£ w/w doorbooren,zeggen>en ondervinding geleert 



fionem arripui ex familiaritate > quam exercuicum qui- fc^ie: ^nie my daar toe aanleyding gegeven door een 



busdam Sinenfibus , qui illas peragrarunt terras , &, familiar en ommegang 3 die ik gebouden bebbe met zommi- 



ut puto y illud bene noverunt , pr^fertim quum g e Sinezen, dewelke die Landen doorreyft , en, mgifi 



obfervaverim , apud noflros Europ^os obfcuram ad- fing , goede kennifje van dat boul badden , als mede om 



modum & incertam coenitionem inveniri , vanaaue dat ik befpetirt bebbe, dat by ons Europianen nog eenzeer 



ligna vendi pro vero Agallocbo, guod tamen a multis donkere en onzeekere kennijfe daar van is, en veelderley 



antiquis temporibus per totam Orientis plagammagno bouten verkogt werden voor 't opregte Agallochum, bet 



in ulu & pretio habitum fuit 5 & etiam adhuc habetur. voelk noztans al van veele of oude tyden door de gebeele 



Verum itaque lignum Agallochum, (quantum ex Si- 

 nenfium relatione cognoicere potui) duas tantum ha- 



Oojlerfche Weerelt in zo grooten gebruik en agting is ge~ 

 <weejl , en ook nog isl Het opregte Agallochum dan 

 bet prsecipuas fpecies , quam vis utraque ex una ea- (voor zo veel ik uyt bet relaas der gemelde Sinezen heb 

 demque arbore proveniat , hujusque optima ac pre- konnen vernemen) beeft maar twee hooft-zoorten, boe- 

 tiofiffima fpecies eft Calambac incolis dicta, Latine-4- voel beyde van eenderleyboomvoortkomende, en waar van 

 gallocbum primarium: altera autem feu fecundaria fpe- de edeljle en alderbejle genaamt wert Calambac, in t 



* r_ _ *__ii /• _ __j ,. _.. Latyn Agallochum Primarium: en de tweede of naajie 



zoorte in waardy Garo , of Agallochum Secundarium: 



- En van welke beyde zoorten my de Sinezen bet naavoU 



gende berigt bebben gedaan : Den boom, die betregteQar 



Iambac draagt , wajl in de Provmcien Tsjampaa , Coi- 



cies Garo , feu Agallochum fecundarium dicitur* 



De quibus utrisque fpeciebus Sinenfes mihi fubfe- 

 quentia narravere. Arbor , qua? verum producit Ca- 

 lambac feu Agallochum, crefcit in Provinciis Tsjampaa, 



Cocinamfeu. Quinam,& Cochin Cocbina, quse regionesa nam, o/Quinam, en Cochin Cochina: welke Landen 



Sinenfibus mercatoribus Tsjampaa, Coinam,^. Koutfcbe by de Sineze Koopluyden ook Tsjampaa, Coinam, en 



etiam vocantunln ipfa Sjampaba autem optimum occur- Koutfche voor den genaamt : Dog in 't Sjampaa valt veel 



rit , & quum haec Provincia fub inperio Regis Coina- bet bejle , en devoyl deze Provincie onder den Koning 



menfis feu Quinam eft , hinc omne & optimum Calambac van Coinam of Quinam float , zoo moet al bet bejle Ca- 



*pfi foli traditur , ita ut ille folummodo mercaturam Iambac aan hem gelevert voor den , en daar by dan ook maar 



1 



cum hoc exerceat. 



alleen mede bandelt. 



Sinenfes ifti dicebant mihi arborem effe ex genere 



een meae bandelt. ^M 



Dezelve Sinezen verbaalden my mede , dat bet een boom 



Mycropbylli mihi di&i, infra libr. 5. defcripti , iisdem- is van bet gejlagt der Varingen , by ons Lib. j. toe- 



que gaudentis foliis vel paulo majoribus, ipfis vocati genaamt Mycrophyllos , en ook met de zelfde blaaderen 9 



Tsjen-Tsjeny, non autem conveniunt,an fit quoque of wel moat groter , by bunlieden genaamt Tsjen-tsjeny , 



laaefcens arbor, nee ne,ipfe autem dubito,an hoc maar zy komen daar in niet over een, of by mede melk 



non potius intelligendum fit de arbore, quae vulgare gevende is, of niet, dog ik tvoyffele daar aan, of dit niet 



Garo praebet, quum arbor verum exhibens Calambac 

 nimis remote in terris, & apud Barbaras admodum 



veel meer van den boom moet verflaan voorden , nxsaar van 

 bet gemeene Garo komt , vermits den boom van bet opreg- 

 nationes crefcat. Turn enim quoque efiet arbor vafta, te Calambac te verre lantvoaarts in, en by zeer voilde Na~ 

 & filveftris , plurimis conftans intricatis ramis , per fefe tien gevonden voerd. Want dan zoude bet mede moeten 

 aliasque arbores convolutis, diutiffime vivens, inque voezen eengroote en vooefte boom met veele vervoerde tak- 



latifiimam fefe extendens plagam. 



Pretiofum hocce lignum non femper producit hsec 

 arbor , nee etiam fingula , quse hoc gerit , arbor in 



> 



hocq 



ma 



ken, door zig zelfs, en andere boomen been gejlirtgert 

 zeer lang levende, en zig; verre uitfpreydende : 



Dit koflelyke bout en draagt bynietdltyd, nogookyder 

 boom , die bet voortbrengt , met in alle zyne deelen , maar 

 alleenlyk in zyn ouderdom , en dat maar aan zommige tak- 



D 3 ken 









» . 





