» 







\ 



30 



HERBARII AMBOINENSIS 



ma fene&ute, inque quibusdam modo ramis 

 partibus. Quum vero arbor lit tarn valla £ 

 in aids & remotiS crefcens lilvis , magnus 



labor, ad lig 

 an matura fit 

 autem 



Liber II. cap. XI 



ken of deelen van de flam : en dewyl bet nu zulk een woe- 

 Jlen boom is 9 wajfende in booge en Wilde B'ojfen > zo beeft 



detegenda 



: . iiocque ligno mpraegnata 

 les dicunt. nemini nocfiprm 



ifnemen ban, of by ryp,enmet dat bout} 

 eft 



waar 



fed iftius loci aut regionis dominum circa hanc ambulan- 



m, aliquando percipere jucundifiimum odo- 

 nafo fuo 



ten en kan : maar dat den eygenaar van bet Lant , daar 

 omtrent wandelende , zomtyds gewaar wert eenen zeer 

 lieffetyken reuk , die by dan met zyn Neus, en een van Zyn 



profequi & inveitigare debet , donee percipiat talem by wat Jiam of tak dien reuk op bet flerkfl 



odorem prope hunc vel ilium truncum aut ramum ef- 



fe gratilfimum 

 tineri. 



Calambac 



fieeken 



Alii autem d icunt , per no&em obfervari lucentem & 

 igneum quafi fplendorem , ubi maturum reconditur 

 Calambac. HaeQ.fimiliaque figna dominus iflius.loci 

 Regi {iidicat* qui ipli turn concedit 5 illam circumcide- 

 re arborem, fine ejus enim confenfu privato homini vvv ,„ w VJ 9 w 

 capitali poena vetitum eft, talem exftirpare arborem 5 der zyn conzent 



Dog andere zeggen oo£ , da* by by nagt zoude 



if ligt 



rype 



maakt 



erlof 



Koning bekent 9 en die geeft 



want 



tttmque pofleflbr prius quasdam inftit 



arbofi, ut Djing feu genius , ^ „. vr ___ 



hanc confervat arborem 3 paeetiir, .fimulque orat, ut 



opinione 



particulier Perzoon op lyfs- 

 jtraf <verboden zodanigen boofn om te Dellen , en daar op 



"* J ' r eerft eenige Offerbandenvoor 



n § > °/ 5^^/f > <&> wa boar 



.._.,. ^ — __*_.... 3 ^. , ...„v^vw v««^, vn- w-» t f» UVUllt UUCft J Villi UK UJUlgj OJ PC 



hoc lignum copiofe ipfi tribuat : hoc* autem facrificium /oo/ <fe» ^ TO bewaart, te verzoenen 

 inchoatur cum vacc's , porcis , vel hircis , dein pati- by bun dit bout rykelyk nail 



nam fumit Oryza cofta plenam , hancque adeo poll- Pejcbiet met Koeyen, Verkens , ofBokkln, daar na 



tam in fuperiore efficit parte , ut ne unum granulum 

 cximi polTet , <juin ftatim animadvertatur, huicque 

 falitum jungit pifciculum , quern cum Oryza fub ar- 

 bore ponit, feque ad dormiendum ibi per nodem de- 

 ponk ea imaginatione, ut, fi arbor fads fit adulta,& 

 perfe&am Kilam gerat , • id in fomno. ibie percep- 

 turum eHe , fummoque mane Oryzam attente perfpicit, 

 fique comperiat, tria quatuorve tantum granula efle 



autem 



fu 



flam „ 



Oryza appareat magna 



e(Te inDerfeftam . nee fa 



fatis vetu- 



turn credit arborem nimis 



mis 



ftatim 



viditur , immo ad radices ufque effoditur , binaque 

 inferiora trunci feamenta optimam habent Kilam , 

 coloris obfeure fufci , adeo mollem ac pinguem , ut 



ci inprimi ooflit. Haecaue bina frufl-a fnli 



rufta 



Reliqua Kila 



ungue dig 



fervaiida iunt Kegi , qui dicitur i 



re magnitudine mediocris tabulae 



quae ex ramis & radicibus excidi , M „^«w 



& mollis eft , fed vilioris fortis & pretii , dividiturque 

 inter magnates & dominos talis ~ ' ""* 



primum autem fuerit csefa; Kila 



regioms : Q 



nee opus 

 caefores 



ona, 



eft , ut iterum fepeliatur , quidam vero „ 



auaedam fub terra abfeondunt fragmenta , qua? tam 

 diu relinquunt atque ibi deponunt , donee cuftos , 

 qui inter casdendum circa arborem locatus eft , abie- 

 rit. Apud regem turn notatur , in quonam anno & 

 menfe arbor talis fuerit circumcifa,ut aliquot per an- 

 nos caefio ulterior differatur, nee mundus nimis co- 

 piofe hocce conquirat lignum, ne ejus pretium «&exi- 

 ftimatio imminuatur : pretiofam enim cum hocce ligno 

 exercent mercaturam , quod noftro tempore multo 



ribus. 



pretiofi 



vSi autem tale lignum modo 'nomine Calambac vei 

 Kila dignum fit , quod unguibus intrudi poteft , turn 

 pauci revera funt homines, qui illud viderunt ,* quum 

 vulgares fruftul£E , quae pro Calambac venduntur , & 

 exhibentur, illud experimentum vix fubire poflint, 

 quamVis tamen riobililfimum & penetrantiflimum dant 

 odorem , ft nempe carbonibus inponantur; nullum 



Calambac fua ipon 



tam diu manibus conteratur & fricetur, donee inca- 



lefcat. Alii e contra , prssfertimque tales Sinenfes, 



*-t «n. t>-._:_ j^ arrant) nu u um veram 



• t m ^ ^ 



Coinama 



connofcere 



aliquando iftum de fe fpargunt 

 Calambac frufta ignotarum funt 



quae fuperfluentes 



quae forte fortuna mveniuntur, quorum 

 ruts fi computruerit , 



manent, quae ita irregularis , & inordinata relinquun- 

 tur , uti fuere inventa , ac tantummodo ab adhaeren- 



f Hoc autem videturcontradi&o- 



pinguia frufta 



terra 



piat 



l & 



lationi ifti , quod Rex nempe Coiname 

 entia poffic acquirere frufta , fi modo ilia 



I 



Ve 



en 



ryft, en dezehe zo effen , dat 



nemen zonder zulks te 

 -j — ^ „j „v^ *.*» zout visje, ** — 1L 

 yft 9 onder denboom zet , engaat 



leggen Jlaapen 



regie oude en volwaffen Kilam beeft 



dat aU deft 



tf gewaar nvorden zal : gaande daar op 

 des morgens den ryjl naau bekykeit , en wanneer by daar 

 van bevtnt alleenlyk maar 3. a 4. korreltjes genomen te 

 zyn, zo zegt by , dat den boom volwajfen en oud ge 

 noeg zy , maar zo daar meer uytgenomen , en een groote 

 hiyl in den ryjl is,zo zegt of gelooft by, dat e'en boomnog 

 tejonk zy, als bebbendenogiegraagenappetytomteeeten. 

 Den volwajfen boom nu <wert terftondt omgevelt , en 

 in Jlukken gekapt --"—•-• - ° 



ven 



Ifs tot de isoortelen toe uytgegr*- 

 x. tt-n onderfte mooten van den Jiam bebben *t 



bejte Kilam, zynde van koleur donker-bru^/n , ookzovoeek 

 en vet , dat men met een nagel van een vinger daar in 

 duwen kan : En deze twee Jlukken moet men alleenig be- 

 waarenvoor den Koning , die gezegt wert Jlukken daar 

 van te bebben zo groot ah een middelbare taafel : Het an- 

 dere Kilam , dat men uyt de takken en wortelen kapt , if 

 mede wel goet en zagt , dog wat Jlegter , en dat wert on- 

 der de Grooten en eygenaar s van 't Lant verdeelt : zynde 

 zo dra bet gekapt wert goede Kilam , %n bet beboeft nieP 



' ~aven te werden , dog zommige van de Kappers 

 wel eenige Jlukken onder de Aarde, dieze 

 daar laaten leggen , tot dat de Wagt , die in >t happen 

 ront om den boom float, vertrokken is: en werd by den 

 Koning dan opgefebreven , in wat Jaar en Maant dezen 

 boom is omgekapt , ten eynde men eenige jaaren ruflen . 

 en de werelt niet te veet van dit bout bekomen mogte , op 

 dat bet zelve zyn groote agting niet quam te verliezen- 

 Want z;y dryven daar mede een duure Koopmanfcbap 

 zynde in onze tyd veel zeldzaamer en kojlelyker , dan bet 

 in oude tyden is geweejl. 



En zo maar aUeen dat bout dennaamvan Calambac of 



K linm Winer Atvrtr***** A ,%*%** -~- -* t * • J 



verbergen 



daar men met de nagel induwen kan 



daar in der daat weynige menfeben , die zulks 

 Jen , nadien de gemeene Jlukjes , die men 1 



Calambac toont en verkoopt , die proef ,_^ wnnen 

 uytjtaan, boewelze nogtans een zeer edelen enkragtigen 

 reuk bebben, te weten als men bet op koolen legt;want 

 andersgeen Calambac van zig zelfs zoofterk riekt, ten 

 zy dat men bet zoo lang in de banden vryft,tot dat bet 

 warm werd. Andere daar en tegen, en daar onder eenl 

 nige Smezen, die in Coram gebooren zyn, verbaalen. 

 dat niemant den regten boom kent , maar dat bet veeldeA 

 ley boomen door malkander zyn , dewelke zomtydr de 

 voornoemde lugt van ziggeven, en dierbalven datdecl 

 lambac Jlukken >.zyn van onbekende boomen, dewelke de 

 overvloeyende Revieren in den Jlyk of moeras zitten laa- 

 ten, die men dan zo by geval vint , en waar aan al bet 

 bmtenjle boutverrot is, en de binnenjle vetfte Jlukken 0- 



rfebieten 



yf onefft 



loot als menze vind, boar Jlegts van de aankleevmde 

 aarde zuyverende Dogditfcbynt te Jlryden met bet bo- 

 venftaande verbaal van die groote Jlukken , dewelke den 



Koning van Camam krygen kan , als by wil. 



Het 



> , 





• 





\ 





^ 



\ 





V 



I . 



