

I 



























s 



I 



II Boek. XI Heoftft 



■ 



AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



Verum ac vulgare Calambac feu Agallocbum duplicis 

 eft coloris , primum enim obfcure fuf cum eft cum ei- 

 nereo mixtum , longisque nigricantibus ftriatum venis, 

 vel fi circa nodos fuerit colledtum , talibus variega- 

 rum eft venulis : fique hoc recens fit , atque ex arboribus 

 veris & vetuftis collegium , quasdam habet plagas tam 

 pingues & molles, uc introtrudi poflint, fi autem per 

 inuicos fuerit alTervatum annos , indurefcit, & grave 

 eft. 



Alterum autem ex fufco magis cinereum eft, craf- 



• 



Het regte en bet gemene Calambac 



• 3i 



tivederley 



gemen 



met 



t y en lange Jkndrte aderen gejlreept , of, zo bet 

 t de knoefien gejiaan beeft , met diergelyke ader~ 

 tjes gemarmert: En als dit vers is t midsgaders variregtc 

 oude boomen komt , dan beeft bet zommige boeken , die zo 

 vet en 'week zyn , dat men daar in douvoen kan , maar 



I'' 



j cuir en bewaart beeft 



Het ander flag is uyt den bruinen wat graauwer 



fioribus conftans venis 3 per longitudincm ftriatum ve- grofdraadig, in de lengte gejlreept, met f 

 nis nigricantibus feu brevibus lineis, variisqup foveis of korte linien, en met verfcbeyd ""* " 



npreflum , vel foraminibus excavatum , in quibus quse- 

 dam fepe etiam invenitur terras pars fuperftes : levius 

 quoque eft praecedenti , ac forte illud eft , quod ex 

 vero trunco ramisve colligitur , inque paludibus com- 

 putruit. . Quod enim circa nodos fuit , multo ni- 

 grius eft, brevioribus conftat fibris, & reliqua parte 

 durius eft : Omne autem , quod in flavum feu pallidum 



daar 



>/ 



vergic colorem, maculasque gerit nigras,acfi refinam plekken beeft j als of 



vind Jleeken : Zynde mede ligter dan bet voorgaande 

 mijfchien het gene uyt den regten flam of de takken k 

 en in de moerajfen beeft leggen rotten; want bet gen 

 mitrent de knoefien gefiaan beeft t is vryfwarter , 

 draadiger 9 en harder als bet ander e : al bet gene 

 dit bout meefi na 't 



exfudaret nigram , pro Gari fpecie habendum eft ; 

 Omnium Agallochi ipecierum odor homogeneus eft , 

 carbonibusque impofitum lignum facile dignofcitur 

 atque diftinguitur ab omnibus reliquis lignis ; pecu- 



of bleeke trekt , enf 



fwart hers uytfi 

 moet mm onder de zoort Garo reekenen : Be rmk 

 le zoorten van Calambac is meefi eenderley en op 

 gelegt zynde , zeer kennelyk en ligt te onderfcheydt 



liarem enim jucundum habet odorem,eftque refocillans lykbeyt , zeer verquikkende , en bertfi 



lief 



& quafi cor corroborans , quod melius fentiri quam de- 

 fcribi poteft, odorque vergit ad corticum Citri odorem 

 ficcatorum , fapor etiam quodammodo ipfis fimilis efti 

 optimumque, fi manducetur lignum, lentum eft, in- 

 ftar cers durae tenax , cum parva , fed grata & acri a- 



taay 



dan befcbryven kan ; en moet de reuk wat 



Citroen-fchellen : de fmaak 

 ans daar na bellen ; en 't bejle wit in J t knaau- 



Jcherp 



ifcb 



maritie mixtus , totumque grato odore os replens: zyn aangenaame reuk vervullende : dog men moetalle zo- 

 omnia vero ifta ligna , qua? excellentem habent ama- danige houten , die een uytnemetule bitierbeyd bebben , met 

 ritiem pro Agallocho nee Garo habenda funt , fed pro " " ' ■ * • ~ 



Ipuriis quibusdam harum binarum fpecierum. 



Nomina: Latine Agallocbum Primarium & Xylaloe , , in aamen : in i juat yn Agaiiocnum rrimanum, 

 in PharmacopaBis Lignum aloes & hinc Belgice,^/o£r« laloe, in de Apotbeeken Lignum Aloes, en zoin 



— . , ... — Garobouden, maar „„ UJ 



bafierden van een van die beide'. 

 'Naamen : In 't Latyn Agallochum Primarium. tn X 



bout & Parody s-bout : Arabibus dicitur Agalugin & Aud t 



& hinc apud Guzerattenfes Ud. Malaice Calambac. 



Sinai'ce Kilam & Hokilam , unde forte nomen iftud 



Malaicenfe derivatur, acli diceres nodi feu medulla _ 



Kilam, Bac enim Sinenfes non tantum gemmas, fed if men zeyde knoefien of 



Paradys-hout, Arab: Agalu^ 



i Aud, en daar van beyde Guzeratters Ud: Mai* 



Calambac 9 Sineezen Kilam , en Hokilam , waar 

 iffebien de voornoemde Maleytfcbe naam komt , als 



etiam nodos, acmaxime pingues arboris partes vocant, noemen de Sineezen niet alleen ooge, maar ook de knoes 



in quibus venae funt commix ts , formamque oculi 

 praebent. Hoc quoque idem eft lignum , quod apud 

 llebraeos Abalim & Abalotb dicitur in numero plura- 

 li : uti omnia grate fpirantia ac pretiofa ligna , quae 

 parvis fruftis leu fegmentis venalia funt , ac vendun- 

 tur, ipfis hoc indigitantur vocabulo. Iftae autem binae 



malkander lopen , en de gedaante van een oog maa 

 en dit is bet zelfde bout 7 t welk by de Hebreen Aha 



enaamt 



etal,gelyk 



welriekende en diere bouten > die men met kleyneftuk- 

 ?/ mooUn te koop brengt , by bun lieden zo genoemt 



denominationes ab interpretibus vario, explicantur werden: dog voorgenoemde twee woorden werden 



modo ; Divas enim Hieronimus in vulgata numer. 24. 



febeydelyk uytgelegt , want 



vers. 6. interpretatur tentoria. Pfalm. 45. vers. 9. Guttam ronimus in de vulgata, num: 24. vers 6. zet bet over 



& Proverb. 7. Aloe- Hodierni autem interpretes in Tentoria 



tiumer. 24 Santalos; aliisque in locis Aloes, commen- 

 tatoresque nihil nobis aliter commemorant, nifi quod 

 grate fpirans fit lignum, ad pretiofa fuffimigia ufita- 

 tum. Certum eft , Hebraeorum Abalim feu Abalotb 



Alo 



7 



De bedendaagfche zettent over in Num; 24 > 



op andtre plaatzen 

 weten ons ander s niet daar van te zeggen 



U 



nihil aliud fuifle, quam Graecorum & Latinorum A- gebruikelyk: Het 



gallocbum feu Xylaloe , quod ab antiquiofibus jam tem- 

 poribus ad fuffimigium veftium fuit ufurpatum , cui 

 & hodiedum infervit ufui. E contra lignum Sandalum oude 

 yeteribus fuit incognitum , nee ad ignis fuffimigium weej 

 ufurpatur; parva autem difficultas fupereft, Bileamum deln 

 nempe in memorato loco Ifraeliticum populum com- reuk 

 parare cum arboribus Abalim , quas Deus plantavit %$ % 

 ad flumina : Cui fuggerere vel opponere quis poflet , 



reukwerken 



halim of 



Ahaloth ander s niet geweefl zy , don't gene de Grieken en 



Latynen Agallochum of Xylaloe noemen. 'twelkalvan 



Daa 



op 



geweefl 



fi 



aan 



plaats , bet volk van Ifirael vergelykt met de boomen 



qui fiat, ut Bileam CalambaX -arbor urn cognitionem ha«* Ahalim, devoelke Godt geplant beeft aan de IVaterfl. „ 

 buerit , quum hae in Indix extremo crefcant , qua- men: waar op men inbrengen of vraagen mogte, boeBi 

 rumque fpecies & forma in hunc usque diem adeoeft ieam van Calambax-boomeri kermis gebadt konde bebben 



obfeura & incerta. Cui refpondeo , veteres , prefer- 

 timque illos , qui Me fopotamiam & Babyloniam in- 

 habitabant fub Monarchia florente, multo meliorem 

 habuifle plurimarum Indicarum plantarum cognitio- 

 nem, quam nos hodie, quum turn temporis regiones 



"fie van Itidien wieffeben 

 kers gedaante tot beden toe nog zo donker- of duyjlet 

 kent is : waar op ik antwoorde , dat de ouden , inzondet 

 de genen 9 die in Mefopotamie en Babylonie woonc 



Monarchye* veel beter kennifft 



iftae melius peragraripoterant 5 acBabyIonicamajeftas bad bebben van veele Indiaanfcbepl 



majorem poteftatem & converfationem in Indicis re- 



als wy bedens* 



om dat doenmaals de Landen gemakkelyker konden 



gionibus exercebat , unde Bifcam etiam fine dubio doorreyfi werden 9 en de Babyloni fche Mogendheydtneer 



potuerit fcire, Abalim ingentes efle & vaftasarbores 

 m planis filvis & folitudinibus juxta fluvium Gangem 

 aliaque flumina ibi crefcentes,fefeque ramisfuislatif- 

 fime & luxuriofe extendentes , quaeque ad fummam 



tzagy en ommegang inde Landen van Jndien hielt 

 waar uyt, 



Wilderni 



yyffel 9 Bileam beeft konnen 

 mnen waaren , in de vlakke Bofft 



perveniebant fene&utem , unde hoc odoratum lignum, Revieren daar omtrent waffende , en bun met baare takken 



(quod apud Afiyriae reges fine dubio fatis ufitatum & 



eldrig 



bout 



notum fuit) proveniebat. Bileam itaque pronuaciare ouderdom komende, en waar van dat welriekenae 

 voluit , Ifraeliticum populum a Deo ita ftrifle beatum, ( 't welk by dt AfTyrifche Keningen buiten twyfel genoeg- 



tot- zaam 



t 



{ \ 



* 



. 



I 



i 





• 



' 





