





> 



/ 



t 









♦ 





TL&ek. XI Hoof/. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



aliquid abraditur, quum ob pinguedinem fuam con- affcbrapt "><• »w/»i«-~ ««-• ~-~ ♦♦ »^ 



volvitur in formulas murium flercori fimiles : Malai- 



33 



fru 



cenfcs autem prafcrunt , fi lignum in minora con- 



tula , deinque contundatur groflb mo- 

 do , dicunt enim rafuram illam nimis tenue reddere 

 fuffimigium , & carbonibus inpofitum nimis cito evo- 

 lare, nee tarn jucundum fpargere odorem,quam fi craflb 

 modo fderit contufum. Si Sinenfes illud folum fuffiurtt, 

 parum cratfe contufi addunt Unguis odor ati , ipfisiiyo- 

 le ditti : fi autem illius dUrbs conquirere pofiint no- 

 dosjillos radunt in multos angulos & foveolas , donee 

 pellicula terrea fuerit abrafa. 



Rafura hac utuntur nro fiiffimieio. nndrwnup AptwL 



c 



) 



continuo manibus fricant , atque fubolfaciunt. Optima: 

 Kilce feu Agallocbi n " * * " 



altius inprimi poteft , portant in cingulis circa corpus, eel 



keuteltjes , en dat wegens zyne vettigbeid ; Dog de Maley- 

 er"s bouden 'er meer van , als men *I eerfi in kleyne Jltik- 

 jes kapt , en daar naa grof fiampt , want zy zeggen , 

 dat bet Jcbrappen al bet reukwerk te fyn nmkt , en op 

 koolen komende te baafiig vervliegt , ook niet half zo lief- 

 lyk ruikt y als grof gejlampt zynde. Als bet de Sinee- 

 zen alleen rooken , zo doenze een iceynig grof gejlamp- 

 te Unguis Odoratus daar bnder, by bun luiden Hyole 



fenaamty.maar alsze daar van barde knoejljes kunnen be- 

 . oonien ,< . die fchrapenze met veele boeken'en kuiltjes , 

 tot dat f er de aardacbtige buit ler deegen afkomt. 



Het affebraapzel gebruikenze tot boar reukwerk , en 

 de gezuiyerde knoejljes (die zomtyds de gedaante vanee- 

 nige gedierteri bebben ) bangenze aan boar ivaayers , om 

 gedUurig d'ezelve met boar band te vryven ; en daar aan 

 te rieken. Van 't alderbefle Kilam , daar men met de na- 







tit alvum fervent conftipatam, anique crepitum inpe- 



Mag 



quod 



gens alle 



bp >t lyf 



l fg an g> en loffing 



enze een ft 



< 



eft 



Heeren moeten verfebynen s en lang fi 



porro in omnimedicamento,quod componitur ad cor 



corroborandum, ejusquepalpitationeminhibendam, ut 

 & contra animi deliquia , & oppreffionem pectoris , fau- 



gufti 



fiatige Natie 



bruyk is : Voorts werd bet in alle Medicynen gebruykf' 

 die men maakt tot verfierkinge des berten , als in flaau- 

 ten eh Hopping deizelven, tegen benaawmtbeyd derborji 



quoque 



borza/ikt word door brand in de krop 



dam etiam Sinenfes interne illud uiurpant contra Dy- 

 fenteriam , guam vero ob caufTam , me latet. Nul- 

 lam enim vim habet adftringentem , fed potius ex- 

 ficcantem « faltem quantum in ore nercioereDorui.ni- 





nwendig tegen de roode-loop 



ineezen gebruiken bet ook 



giffen. Want bet beeft gantsgeen t 

 j maat <wel een opdroogende , immers 



aldaar 



hil enim ahud obfervare potui nifiparvam amantiem,' derswerdgepweft dan een kleyne bitter bey d, met een fib* 



Citri^ B .. _ o rr 



gula relinquit ardorem. 



Aliquis jam mihi objicere poiTet, fi Aloes Lignum 

 tempore Moyfis fuerit notum , tamque neceflarium 

 creditum ad cunfta pretiofa & perfefta fuffimigia , qui 

 fiat , ut non fimul ad fanftum odoramentum in Exodi 

 capite trigefimo defcriptum,quodtamen acriter odora- 

 tum ingreditur Galbanum , fuerit ufurpatum ? refpon- 

 deo , fanftum hocce odoramentum non ita inferviif- 

 fe ad nafum reficiendum , quam ad fandlas & occultas 

 res adumbrandas, uti nos docl:us Judaeus Aben-Ezra 

 docet. Praeterea potuit fieri , omnifcium Deum li- 



fmum hoc inTemplo fuo non tolerare nee admittere vo- 

 uifle , quum talibus idololatricis ceremoniis tanquam 

 ex diaboli manibus emendicetur. Sinenfes hoc quoque 

 lignum contritum & cum debiliori Arack mixtum pro- 



& dolores ex frigida 



if 



Citroen-fcbellen , en bet <welke , als men 



Nu mogt my iemant voorwerpen , als bet Aloes - h 

 i tyde van Mofes was bekend geweeft , en zo nooi 

 lykgeagt tot alle volmaakte reukwerken , waarom bet 

 mede toegelaaten zy in y t heylig reukwerk 



xpittel 



befcbreven 9 alwaar nogtans bet fterkruy 



Galbanum plaats gevonden beeft ? Ik 

 dat bet zelve beylig reukwerk niet zo zeer d 

 Neuze te .. vermaaken , als om een 

 zaake af te beelden , gelyk ons den geteerden RabS 



Daar 



beef 



s 



cauffa ortos. 



Verum Agallocbum feu Kilam h 

 tegitur, quod fupra politum lapidem fortiter contri- 



bebben , om dat bet met zulke Afgodift 

 uit de banden der Duivelen , gebedelt wierde : De Si- 

 neezen gebruyken dit bout gevreeven , en met flappe Arak 

 gedronken 9 tegen de krimping en buyk-pyn, uit koude 



ontflaande. 



culorum , vel murium pilularum ftercorariarum 



Het opregte Kilam moet deze proef bouden , dat bet , 



over een effene fleen wat bart gevreven zynde , zyn af- 



parvorum vermi- febraapzel t'zaamen moet rollen, als kleyne Wormpjes of 



\yfe-fi 



o 



VAT 



O. 





•> -.4 



diftinxcrunt 



A 



atct ex Ray. hifi. pi. p. 1808. & Sam. Dak Vharmac* in 

 4*6. pag. 380. ubi omnino vide defcriptioncs , iit & Parkins 



The 



P 



general. Jjugdun 



cap 



_ Pomet bifioire general, des 



Drogues livre III. Chap. 1. ubi Du Bois d' Aloes exprimitur 

 & defcribitur, vide & Unfchoteni Itinerariumcap. fadcUgno 

 Calambac feu Aloes ligno. & Valent. Amboina defiript. p. 104. 



Valent. hiftor.fimpL reform, pag 



A A N M E R K I N G E. 



De meefte Schryvers hebben het Calambac 6c Ligmuii 

 Aloes, of Agallochum onderfcheiden , en voor twee by* 

 2ondere houten gehouden f gelyk blykt uit Ray hifi. pL pag. 

 188. en uit Samuel Dale Pharwac. in 4to.^. 380 , alwaar voor*. 

 al derzelver befchryvingnatezienis, als mede Parkins. Tbeatr. 

 1 569* en de Hi/tor. Lugd. general, p. 1760. de Fizuur van he* 



Aloes^hout komt \ 



0il 



occurrit dilfertatio de Agallo- 

 ur capite : vide porro Rumphium 



MijcelU Aead.Natur. curiojldec. i. anni^.objerv 

 Btmeti medic, feptentr. part. i. tibt. 8* p. IV. feB 



Pauli Hermanni Mater . med. p 



Jonfl. Hifi. not, 



Bb. IX. p. 4(0 &Jeq. ac Wormii mufieum cap. \6. p. 166 

 Sam* Dale Pharmac. p. 379. nee non Kemph. Amoen 



• • 



• w 



Hay torn* 3# ^P*jp# 8^ 





hifiorre general, de drogues ^de 

 boeh I Hooftftuk: zie ook Unfchotens Reyze cap. 76. over het 

 Calambac of Aloes bout, en Valentyns bejehrrving van Ambon, 

 p. 104. capitt* 4. als mede Valent. hijlor. fimpl. reform, pag. 

 179. cap. VI. en pag 591. en de volgcndc, alwaar een zecr 

 fraayc Diflertatie gevonden wcrt over het Agallocbum, het 

 welk in het volgende Kapittel befchreven wcrt^ en ook vaa 



Rumphius in Mifcell. Acad.tJat. curiof. dec. J. asm. $.oi/erv. tx. 

 en Boneti medtc. feptentr. part. II. lib. 8. p. 4. fed. 3. en 

 Herman, mat. med. p. 107. en Jonfi. Hifi. natur. Idr. 9. p. 

 4*o* en WormH Mufieum cap. \6. p. i66 # als mede Sam. DaU 

 Pharmac. p. 379. en Kemph Arnoenit. ex$t. p. 903: en Raj 

 9om% \. app.p. f7« 



• 





/ 



1 









Torn. 11 



CAPUT 



E 



xm 



4 



s 







