





- 



■a 















HERBARII AMBOINENSIS 



Liber 



ip. £11 







CAPUT DUODECIMUM 



XII 



H O O 



T 



T 



Agallochim fectmdarmm. 





Garo. 



Agel-Hout. 



fecundarium feu 



gradu convenit cum raro & pretiofo Calambaco , 

 illud autem in Patriam noftram plurimum transfer- 

 tur. Sinenfium autem relationes in eo potiflimum qua- 

 drant, quod hoc lignum cum antecedenti ex una ea- 

 demque proveniat arbore , cujus interiora , maxime 



D 



pinguia <SC vetuftifiima frufta verum pracbent Calam- 

 bacum, lignum autem, quod in ramis vel circa nodos 

 occurrit , Agallochum fpurium feu Garo eft , vulgatif- 



fimum a 



tur. Q _ . . 



tur , maximam obfervaverim differentiam 



E naafte groat met bet voorfcbreve zeltzaame en 

 duure Calambac bebout bet Agallochum fecun- 

 darium , of bet gemeene Agelhout , y t welk meefi 

 in onze Landen vervoert wort. De verbaalen van de Si- 

 neezen koomen meefi daar in over een , dat dit met bet 

 voorgaande van eenen boom komt , in devoelke de binnen- 

 fie , vetfie , en outfie fiukken ** opregt Calambac zyn , 

 maar 't gene in de takken of omtrent de knoefien zit , is 

 Garo of Agelhout, en bet alderflegtfie zit buitenaan 

 re tunci parte inveni- den ft am : maar dewyl ik onder de bouten , file men voor 

 quae pro Garo vendun- Garo verkoopt een nierkelyk onderfcbeit in d6 reuk en co- 



edoftus fum , optimum Garo in veniri in una eademque 





Cajambaco 



peculiare 



„ 



iiiuAuuMii4 leur bebbe gevonden, zo bebbe ik by nader Dndervraging 



rem &"coio7em^W a'Sinenfibus van de Sineezen geleert, dat wel de befieGwo valt aan 



- a een en dezelfde boom met bet Calambac, maar datterook 



nog andere boomen zyn , van de voorige niet veel verfcbil- 

 lende , die mede een byzonder Garo dragen : ook zo <wert 

 bet mede voor een opregt Garo gebouden , 't gene van 

 Mallacca komt, en in de Eilanden van Johor en op Be- 

 litton voafi : Dog J t welk van 9 t Coinamfche voat ver- 

 fcbilt : Wy zullen dierbalven J t cpregte Garo afdeelen in 

 twee zoorten> te nveeten in bet Coinamfche, en in J t 



'Maleidfcbe. 



que 



Malacca venit, & in infulis Johor & Belitton cre- 

 , quod autem a Coinamenfi differt. Verum itague 

 ro in binas dividemus fpecies , in Coinamenfem 

 m>e & Malaicenfem. 





Primum itaque feu Coinamenfe , Thim & Tbimhio Ret Eerjle of eigentlyke Coinamfche , Thim en 



diftum, lignum eft arboris cujusdam, ex genere My- Thimhio genaamt, valt mede aan een boom uit bet ge- 



cropbylli, Garo vero folia funt paulo longiora , inque Jlagte der klein-bladige Varingen, dog de Garos-bladeren 



his arboribus faepe Obfervantur longiflima flagella , zyn wot langer , en men vint ook aan dezen boom zulke 



quae inftar filorum ex ramis dependent, uti in Mycro- lange draden, ah gar en van de takken afbangen, even 



pbylli fpeciebus id quoque invenitur , crefcuntque e- 

 tiam in di&is* regionibus Tsjampaa & Coinam feu Qui- 

 nam: has autem quisque dominus pro lubitu exftirpare 



gelyk aan de Varingen , waffende mede in boven genoem- 

 de Landfcbappen Tsjampaa en Coinam of Quinam, 

 dog die mag een yder Eigenaar na zyn believen kappen , 



poteft , C modo bene gnarus fit , arbores effe fatis ve- als by maar nveet , dat de boomen out genoeg zyn , <waar 



tuftas , cujus figna etiam certa habent , fed non opus eft, van zy mede hoar kenteekens bebben 9 en zy hocven dezel- 



tit has facriiiciis expient, uti anteccdentem arborem. ve geen offerbande te doen , gelyk aan de voorige , beftaan- 



Atque haec fpecies potiflimum ex nodofis conftat fru- de deze zoort meefi in knoefien of brokken, en zozeregt 



ftis, qua; , ut bona fint , in aqua fundum petere de- goet zyn, moetenze in *t water zinken 9 voaar van bet 



bent, cujus Catti feu ciftula a rege determinata eft ad Katti by den Koning op drie Teils zilver geftelt is. 

 tres argenti Teyles. 



Lignum hoc multo eft durius, magis nodofum,nec Dit bout is veel harder, knoefliger , en zo bruin niet % . 



ita fufcum , ac Calambacum , fed magis in flavum tendit als bet Calambac , maar <wat na den geelen trekkende , 



colorem , ac brevibus , nigris , vel fuTcis variegatum eft en met korte ,/voarte , of bruine adertjes gefpikkelt , zonf 



venulis, aliquando etiam omnino cinereum cum atris tyds gebeel graauvo, met/warte adertjes, bet Calam- 



yenulis Calambacum proxime aemulans, fed femperdu- bac naafi komende, dog altyd harder enfwaarder: aan 



tius ac gravius. In magnis fruftis hihc inde ad latera de grooteftukken ziet men bier en daar aan de einden ee- 



Suaedam nigrae apparent maculae, acfi pice forent ob- 

 u€tx , Jquas pingucdinem hujus ligni indicant , has 



nige fwarte plekken , als ofze met pek beftreeken war en , 

 't vcelk de vettigbeit van dit bout is, dog deze plekken 

 autem maculae potiflimum in flavis apparent fruftis, ziet men meefi aan de geele fiukken , en die omtrent de 

 quae circa nodos fuere diflefta. Frufta haec per all- knoeftengejlaanbebben: deze fiukken voederjlaande vlam- 

 quod tempus refiftunt flammae , & carbonibus ignitis, me of glimmende koole een tyd lank , en vatten bet vuur 

 nee ita facile ignem concipiunt , ac Calambacum , fique zo ligt niet , als bet Calambac , en al gevat bebbende , 

 conceperunt, non diu continent ignem , quum lignum houden y t zelve niet va/l, om datze een harder en vafler 



lit magis folidum & durius ; nihilominus tamen , fi com- 

 buratur , parvara etiam olei praebet quantitatem , 



bout bebben; niet te min,.in 't branden zo gevenze ook 

 een weinig oly van zig , *waar uit blykt , dat bet meefi e 



unde patet , plurimam partem Agallocbi , quod in Eu- Agallochum , dat men in Europa toont , van deze zoor- 



ropa ocurnt , hujus fpeciei efle , omnes enim fcrip- 

 torefi teftantur, aliquod per tempus igni refiftere.. 



Lijnum hoc carbonibus impofitum maxime differt 

 odore a Calambaco , eandem quidem odoris fpeciem 

 & quaKtatem habet , fed ex aromatico in acidum ver- 

 git , & aJkjuando cum Benzoino convenit odore , & li- 

 gnum quoque tale magis albefcit vel flavefek , eoque ve- 

 hementms ejus fumus oculos vellicat, unde talia frufta 

 non multtim ad fuffimigia adhibentur:Sin radatur hoc 



te zy , want alle de Scbryvers getuigen , dat bet een tyd 

 long 't wo* tegenflaat. 



De reuk van dit bout zynde op koolen gelegt , verfebilt 

 merkelyk van bet Calambac , want bet beeft wel dezelf- 

 de eigenfebap en aart,maar trekt van den Aromatiquen 



\t na den zuuren , en zmtyds een weinig na den Ben- 

 zoin , en hoe meer wit of geel bout daar aan is , midsga- 

 ders hoe minder aderen men daar aan vint , hoe meer zy 

 vok in de oogen byt , waarom men zodanige fiukken ook 



lignum , multo magis tenue ac pohtum eft , quam Ca- nitt ligt tot rtukvoerk gebruikt : In 'tfefrapen valt dit 



lambacttm , nee ejus rafura ita convolvitur. 



• 





Nomen. Latine Agallochum fecundarium Coinamenfe, 

 Malaice Garo Comi?ijan , quum ejus fumus Common h. 



e. Benzoin fpirat. Sinenfibus dicitur Thim & Timbio. 

 Belgis Agel-bout , a Portugallico Pao de Aqiiila , quod fi- 

 ne dubio derivatur ab Arabico Agallugin , feu Latino 

 Agallocbo , quod quidam non intelligentes ridiculo 



bout. 



Aquilce , & Belgice Arents 



Loci. Optimum lignum crefcit , uti Calambacum 

 in Tsjampabaa , fed in Coinam venale fertur in forum, 



ubi quoque crefcit , fed vilius eft quam Tsjampahenfe, 



ac 



•bout veelfynder en gladder, dan f t Calambac , en bet 

 febraapzel krult ook zo niet te zaamen. 



Naam; In 't Latyn Agallochum Secundarium Coina- 

 menfe , en op Malleits Garo Cominjan , om dat I et in 't 

 rooken naar Cominjan , dat is Benjoin riekt : Sihees Thim, 

 en Thimhio : In y t Nederduits Agel-hout , van *t Por- 

 tugeeze Pao de Aquila , 't welk klaarlyk afkomflig is van 

 bet Arabifche Agallugin , of Latyns Agallochum, bet 

 welk zommige niet verflaande, belaggelyk in y t Latyn 

 genoemt bebben Lignum Aquila , in 't Duits Arents- 

 hout 



Plaatzen: Het befle wall gelyk als bet Calambac in 

 lsjampaa, maar wert in Coinam te markt gebragt . al- 

 wmr y t ook waft , maar flegter , dan % t Tsjamplfche , 



v bet- 



^ 



v 



i 



