4© 



HERBARII AMBOINENSI 





/ 



Liber II. cap. XIV 



/ 



Quum itaque GUambacum cariilimum fit & rarif- 



Aangezien dan bet Calambac zeer dier , en ook wet- 



• • t • I t Or. i i 



fimum, hinc folebant Sin^nfes, quas natio eft aurum nig te vinden is, zo plegen de Sineezen, als zynde een 



litiens, plures exercere artes, ut verum fingantCa/atfx- 

 bacum, ad quod imitandum fubfequens adulteratio 

 (oleranda eft. Optima Garo Ramas frufta ita norunt 

 praparare , \\t verum r^ferat Calambacum : Radunt 

 nempe frufta illius per totam fuperficiem ? atque hsc 

 fumo exponunt ex pa ixillo rafurae veri Calambaci, 



eltgierige Natie , veelderlei konftjes in 't werk te ft el- 

 en , om opregte Calambac na te boot/en , onder welke bet 

 navolgende wel bet verdraaglykfte is : De befte ftukken 

 van Garo Ramas wet en zy zodanig te preparer en , dat 

 bet opregt Calambac gelykt : namentlyk zy fcbrapen de 

 Jlukken over 't gebeele lyf , en beroken die met eeh 



<juod in olla efficiunt 5 ne quid fumi pereat 5 illamque weinig fcbraapzet van opregt Calambac, te weten in 



in hunc finem obturant, hocque bis terve inftituunt, een pot > op dat niets van den rook verlooren en ga, de- 



perque totum menfem in ilia occiufa fervant frufta , zelve digt toeftoppende , en dit doenze een reis of twee , 



unde Agallochi partes mollefcunt parum, odoremque en laten y t alzo een gebeele madnd in de zelve gejlooten pot 



jucundum fpirant inftar Calambaci Tsjampaenjis ; quod ft aan , waar door de Jlukken Agel-bout een weinig week 



alias paulo magiscinereumeft,&leviusquampraspara- 

 tum iftud Garo. Fi&us vero hie odor intra duorum 



en welriekende worden als Calambac uit Tsjampaa : 't 

 welk anderzints wat graauwer enligteris, dan'tgemeU 



triumve menfium fpatium iterum difparet & abit, in- de Garo. Maar deze gemaakte reuk verdwynt wederom 



tra quod tempus fubdolus Sinenfis ifte navigium fuum binnen 2 a 3 maanden , in welke tyd den Sinees gift > 



folvit, aliasque petit terras: Hacque fiftitia arte non dat by zig met zyn Vaartuigweder van daar kanpakken: 



tantum primores harum regionum fallunt , fed etiam en met deze konjt bedriegenze niet alleenig de Grootenvan 



prudentiores Japanenfes. 



deze Landen , maar ook zelfe de gaauwe Japanders. 



I 





V 



/ 



CAPUT DECIMUM QU ARTUM. 



\ 



• * 



Agallo chum fpurium 1 Garo Tsjampacca. 



* 



Uum in praecedentibus duobus capitibus binse pri- 

 mariae veri Agallochi fpecies fine defcriptae , re- 

 flat , ut enumeremus alia infuper ligna , qua? 

 aeque in India ac Europa pro illo vendantur. Quum 

 autem tota Orientis feu India? natio odoramenta con- 

 tinuo cupiat , nee verum Agallochum fufficienti c< 



conquiri pbflit , alia in ejus locum fuccedere & fi 



debent , prout quaevis Regio ligna haec producat, 



?uae cum Agallocho alitjuam fortiantur fimilitudinem. 

 ropofitum autem mihi non eft nee mens omnia ilia 

 enumerare ligna, fed tria tantum illorum alleg: 

 ea conditione , ut primum lignum Agallocbum 



XIV. HOOFTSTUK. 



I 



Bqftert Agel-hout. 



1A r de voorgaande Kapittelen de twee booftzoorten van 

 't regte Agallochum befebreveh bebbende , zo reftee- 





men 



Europa daar voor verkoopt : want 

 Orient of de Ooft-Indiaanfcbe na\ 

 genegen is , en men opre L 



moeten Vr andere 



genoegzaame quantiteit 



an 



pkoomen 



deszelfs plaats te vervullen 



eft 



ut primum lignum Agallocbum fil 



Aquilabra 



Landfcbap by der bant bee ft dat geen , 't welk met 

 bet Agallochum eenige gelykenijje beeft : myne meining of 

 voornemen niet zynde alle dezelve zoorten op te baalen , 



xp 



aliisq 



daar van aan 

 dat ik de eerfte zoorte , zynd 



Silveltre 5 by Garzias 



in 



rfi 



dog met dat 



^allochum 

 Cap. 16. 



feribendum relinquam, quum mihi hattenus fit igno- aangeroert, en by de Portugeezen Aguila Bravagenaamt 



turn. Secundam fpeciem, <\\xam Agallochum fp 



CO 



defcribam « ter 



ven 



cedentibus & etiam hoc differat Agallocho. 



prae 



i 



■ s 



, 













Agallocbi fpurii , feu Garo Tsjampacca ingentia fane 



i 



frufta 



10 irregu 

 quaedam 



andere nader te befebry 

 y als zynde my nog onbekent. De tweed< 

 Agallochum Spurium >ofbaJlart Agel-houi 

 k in dit Kapittel , en de derde zoorte in be\ 

 tgende Kapittel , als te veel verfcbillende van deze Agel 

 houten , na vermogen befebry 



Agallochum Spurium , of Garo Tsjampacca , daar 



noem . 





' 



ac terreftri obduftacrufta 

 obfeuris infignitum macul 

 turn venis , externe (i ficc 



fcure fufcum & nigricantem > fi mianducetur 5 molleeft, 



bout 



vtna men at vry groote ftukken en zomtyds ook van 

 zeldzame gedaante , gelyk bet AgeUbout eenige half 



aardaptipe buitbedekt: Het 



donkere plekken 



geen etg< 



t 



in fin< 



apor cum Chamomaelo convenit , led 



_ Vetuftiflima frufta funt du- 

 riora^reliquis, atque in parva franguntur frufta, quae 

 quum admodum fint pinguia , ignitis inpofita carboni- 

 bus copiofum exfudant oleum. Odor maxime differt 

 ab omnibus reliquis Agallochi fpeciebus : Nihil enim 

 habet commune cum Citri Corticibus , fed magis ad 

 Chamaemeli odorem accedit. Ataue hifce in terris 

 dicitur convenire cum floribus Celebris Tsjampacca , 

 tifide& nomen fuum fortitum fuit hocce lignum, ac 

 fortafle ejus fpecies eft. Arbor enim eft alta, folia- 



re habet Tsjampacca? foliis fimilia, fed funt majora 

 latiora , a quibusdam comparata cum Canari-foliis, 

 ab aliis autem cum dimidia & fuprema parte folii Au- 

 rantii Pompelmoes difti. Multos itidem gerit flores 

 Tsjampaccam referentes ; Truncus corticem gerit craf- 

 fum , arbor autem ipfe non exftirpa tur , fed' relinqui- 

 tur^donec vetufta (ponte decidat , cujus turn exterius 

 lignum fponte computrefcit ; Alias faepe etiam vetu- 

 ftiflimae arbores in frufta confeinduntur, quae per fe» 

 " annum vel paulo diutius abfeonduntur in locis pa- 



tig 



tjle mer 



an buiten befierft bet donker -bruin en Jw 

 knaauwen valt bet ook week , en iwvkt a 

 fmaak trekt fierk na de Camillen 



andere , en breeken kort of 



De oudfte Jlukken vallen wat bar 



nde 



ludofis 



op glimmende koolen gelegt , 

 een overvloedige olye uitfweet. De reuk verfebilt ook 

 merkelyk van alle andere Agel-bouten: want by beeft 

 niets gemeen mep die van Citroen- fcbellen , maar trekt 

 meer naar de Camille : En bier te Lande zegt men , datze 

 ook wat overeenkojnt met die van de Wom/Tsjampacca, 

 daar bet bout mede de naqm van beeft , en miffebien ook 

 een zoorte van is. Want bet is pen booge boom , en de 

 bladeren gelyken wel wat na die van Tsjampacca , dog 

 zyn groter en breder , by zommige vergeleeken met die van 



weder by andere met bet voorfte deel van een 

 Pompelmoes-blad : Hy draagt ook veele bloemen , die van 

 de Tsjampacca mede wel wat gelykende , de flam beeft 

 een dtkke feborffe , men kapt bem niet om , maar laat bem 

 van zelfs oud werden en omvallen , daar dan 't buitenfte 

 bout van zelfs of rot : Of men kapt zodanige oude boomen 

 in Jlukken , en begraaftze een balfjaar , of wat longer , 

 in eenige moerajjtge plaatzen , tot dat bet buitendebout 



1 



man 



Quidam 



cidunt , a 



fuperfint frufta 



*<■ * 





:• 





» ^ 



vet ft e ftukken overfebi 





» t 



vetuftae & 



di&oque frufta fepeliunt modo 3 h«cque fruity quidem 

 funt ingentia & fatis folida, valde pinguia ,&, fi man- 

 ducentur^moUia, neutiquam tamen odore ita pr»ftan- 



cia 



Evenwel zommige Inlanders, uit gierigbeit, happen 

 de boomen om 9 eerze ter degen ryp zyn 5 en begraven de 

 ftukken als voor en y en daar van komen ook wel groote 

 en maftive ftukken , zeer vet en week in "t knaauwen , 

 maar aan reuk op verr$ na %o goet niet, als bet oude, 



dat 







«. * 



