V 





V 



I 



\ 











I 







llBoek.ZWHooM AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



* 



ita quam vetufta , quae in brevibusinveniunturnodis,& 

 quae ad adfp ectum muko magis flava & fterilia apparent. 



' Hum h. e. Baliaart 



¥ 



Nornen 



Agallocbum fpt 

 Malaice Garo-Tsja?npacca 



en d order is: 



Naam. L 



Agel m _ 



ejus floris aemuletur, in Bangay Angaro. 



Locus. Lignum hocce in Borneo invenitur * in regio- 



nibus Sambas & Succadana; item in Palimbana , quae fi- 



bioeften vind ± en in y t aanzien geelder, 



„ i Agallochum fpurium , dat is Baflart 

 Agel-hout , op Maleyts Garo Tsjampacca , om dat bet den 

 reuk van die bloem wat na by komt , op Bangay Angaro. 

 Plaats. Bit bout valt op Borneo , inje Landjcbappen 



**■ «— — »■- — - — — ______ _. _, ^_ — __ _ . _ _ _— . _. w • • _> w «-_ w ^ i>r __ v* A _ JL L JL ^^ V— iA 4 



ta eil in ora Orientali Sumatra, quacdam etiam hujus op de Ooft-kujl van Sumatra, men beeft ook nveii 



arbores inveniuntur in infula Bangay, fita in Orientali men daar van op 't Eilund Bangay , gelegenaandfOoft- 



ora Celebes, non autem in tota infula , fed in mini- kuft van Celebes , dog niet op J t gebeele Eiland, maarop 



_-__. ^---difta, circa Pagos Bancalang 't kleinfte deel , Gape genaamt , omtrent de Negory 



ma ejus parte, Gap 

 & Labo_ 



ignotae , quum putrefa&a tantum ligna in filvis inve- 

 niant. Aelangerenfes dicunt, in fua quoque occurrere 

 infula, ipfisque dici Bakewe, ac pro filveftri Tsjam- 

 pacca lpecie naberi : Invents quoque fuerunt h_e ar- 



ftukken maar 



$ 



Tsj 



Xulabefft 



Ufus. Lignum eft viliflimi pretii, in J 



'tBosvinden. De Kelangers :_£gg_ rc , datze mede op baar 

 Eiland waff en , by baar UedenB'&kevre genaamt, envoor 

 eenzoorte van wilde Tsjampacca geboudenwerden : men 

 beeftze ook gevond&z op Xulabefli , en in Ternate, docb 

 over al met bladeren cds die van de Tsjampacca^ 



Het is een bout van zeer Heine waardve - 



kol venditur pro nummo , Reaal van Achten ditto , ne- want men kan op Java bet Pickol kop 



que ibi alium inufumadhibetur,nifiadfufRtum_edium: 

 quidam etiam mifcent vulgari Dupce, non ut odorem 

 reddant magis gratum , fed ut molem augerent , non au- 

 tem multum pro hac compofltione valet , quum alios 



aldaar 



adulteret odores. 



dicere debemus 





ra rara lpecie , quae Calambac puti , feu Agallochum album 

 vocatur , per quod non intelligimus fupra memoratum Albun 

 leve lignum Ittbion feu Agallocbum Jimplex , fed alteram de ligti 

 rarifiimam fpeciem , cujus in Coinama unica tantum andere 

 hodie invenitur arbor, ejusque lignum adeo carum eft, bedensi 

 ut conquiri nequeat , licet centum Tayles pro una 

 Catti feu cifta quis folvere vellet: Iftam enim ar- 



tot bet berooken van bare buizen : zommige doen 't ook wel 

 onder de gemeene Dupa , niet om den goeden reuk , maat 

 om de klomp te vermeerderen , want bet deugt daar niet 

 ■veel toe ^ om dat bet de andere reuken vervalft. 

 Nu moeten voy ook inpaffant aanroeret 



>/ 



A_* 



■eldzaame 



>/Ag 



rjiaan bet boven g 



bedensdaags alleenlyk maar een boom beeft , en bet bout 



daar van is zo duur , dat men 't niet bekomen kan , dl 



wilde men ook bondert Tayl voer een Catty geven : want 



, m _ . # den voornoemde boom wil den Koning niet laten happen , 



la? plures inveniantur, diciturque, fi horum folia duo om dat 'er niet meer te vinden zyn; en men zeet. zo van 



vult 



triave in aquam decidant, illamque quis potet, talem 



)f drie in y t water v alien, en. ytnant 





correptum iri ardenti febre , qua; non remittit, nifi Rex van 't zelve drinkt, dat die een beete koorts zal krygen , 



huic arbori facrificium inftituat ; multi autem fubfe- 



cant, fe 



Mofcbatum Calambac 



i 



••■ 



» 

 Tertia Agallocbi fpurii fpecies frequens eft in hifce 



infulis Orientalibus , provenitque ex arbore , Ex~ 

 means ditta , - quae fuo loco libro 3. cap. 37. defcri- 



, atque ad Calambaci fpeciem refertur , immo 

 pro genuino Calambaco habetur illud > quod inveni- 

 tur in vetuftis Ligularice Lafitea truncis , de quo fuo ' 

 quoque loco libr. 6. cap. 4.6 ulterius agetur. 



betur 



N. B. Agallocbi Deri & Jpurii iconcs exhibentur in Ephemer. 

 Germ. dec. 1. ann. 1. ad p. 55. 



Offerban 



Koning 



bet is zeker , dat dit een byzondere boom is. 



maar 



oft 



overvloedig 



op zyn plaats 



befebreven zal worden 

 in Calambac 9 



N_ B. d 



\en vind in de oude ftammen van c 

 van 9 t welke mede op zyn plaats , \ 

 \6. wat nader gefproken zal worde 



ren van het waareen bafiert Agelhout 

 de Hoogduytfche Ephemer. dec.i.am.u 







9k 



CAPUT DECIMUM QUINTUM. 



Lignum Mofcbatum ?, CajuCafluri. 



X Tsjampaa , Coinama , & Pegua lignum quoddam 

 albicans adfertur Sandalo omnino fimile , fed non 

 ita durum , quodque venas aliquot habet longi- 

 tudinales fere inftar ligni Abietis , ilJiusque tres inve- 

 niuntur fpecies. 



Primum ac maxime politum lignum Sandalo candi- 

 do iimile eft , fed eft mollius , interioresque partes 

 magis flavefcunt, odorem Sandali habens, fed magis 

 Mofcatum , ac contritum * carbonibusve inpofitum 

 jucundiffimum lpargit odorem ad Mofcum acceden- 

 tem. Odor autem partium externarum fenfim perit, 

 ita ut obvolutum vel occlufurri fitfervandum,hocque 

 optimum atque cariflimum eft, nee iftius reperiuntur 

 iFrufta majora palma manus. 



_ 



Secunda ipecies magis notabiles gerit venas lon- 

 gitudinales , magisque intend eft coloris , fere hepati- 

 ci , ven_eque in fulcum tendunt colorem , bonumque 

 itidem fpirat odorem , fed praecedenti debiliorem ; hu- 



XV 



H O O 





D 



- • 



T 



K 



Muskeli aat- Hout 



M 



brengt 



wit bout , bet Sand-el gants gelyk zynde , docb zo 



eeriige ader en in de leng* 



beeft bykans als Dennen-bout , en ivaar van men 



driederley zoorten vind. 



Het eerfte en fynfte 

 lyk , dog veel weeker , 



tier, de reuk met die van 



binnenft 



?ft over 



komende,dog wat naar deMufcus trekkende ,engevre 



lank. 



if op koolengelegt zynde, zo ruikt bet zeer lie fly k naar 



Mufcus : Maar den reuk in de buitenfte deelen ver- 



metter tyd, dies men bet wel bevuonden, en opge* 



tn bewaaren moet , en dit is bet befte en duurjle , en 



beeft daar van geen grooter ftukken als maar een bant 



Het tweede gejlagt beeft febynbaarder aderen in de 

 wte « is ook boozer van coleur « of leververwig , de 



a- 



trekken wat na 't roffe , en mede 





I flapper dan bet voorige: Mer van beeft men 



jus frufta inveniuntur inftar cruris longa & crafTa^ vi- ftukken zo lang en dik als een been, en gelyken wel 



denturque efle cor feu interna arboris Tubftantia- 



Tertia fpecies ruffa fere eft, aliquando autem lsevi- 

 ter rubet inftar Lingo -Batu, ftrias tenues habens fe- 

 te inftar ligni Fagi , externe tarn fufcum gerens colo- 



xyn 







Het derde trekt ivdt na den roffi 



Ugt - root , gelyk Lingo - Batu , met fyne ft 



bruin 



zomtyds 



Beuken 

 rem , ut pro SanHalo rubro vendatur , eff autem foli- vende , dat men *t voor root Sandel-bout verkoopt , zyrt- 



<Jius acduriusquampr_;cedens,hocque viliflimum eft, 

 Tom. It. quum 



F 



bet voorgaandt , en dit is bet 



i 









t 



