\ 



42 



HERBARII AMBOINENSIS Liber II. cap. X V. 



fuum amittat odorem , huiusque fat 



crafla inveniuntur fegmenta ac frufta. 



prima 



Jlegtfie , zynen reuk zeer ligt ver 



dikke blokken 



liani fpecie aliqua ablcindatur pars, ejus ramenta in- Jle gejlagt wat afkapt, danfpringen de fi 



ftar vitri difliliunt minuta , quoque minora funt , eo te- 

 nuior ac melior habetur ejus fubftantia. 



Nomen. Latine Lignum Mofcbatum juxta Malaicen- 

 fe Ga/u Cafiuri ; Cafturi enim vocant Malaicenfes 

 ^lofcum , quidam illud nominant,fed male, Calambac 

 l?uti , quod nomen binis aliis competit lignis , prioribus 

 in capitibus defcriptis. 



if als glas y en boe korter bet affpringt , boe beter en 

 fynder de Jtoffe is. 

 - Naamen: LatynLignumMofchatum, na'tMaleyts 



keljaat 



ijl 



*y 



(dog qualyk) Calambac 



a 



fup 



corpus illinitur jucundi odoris gratia, ficuti & ad Du- 



ufurp 



quoque 



ta praeparatur,cumque debiiion Araca propinatur, ut 

 corpus modice calenat. m # 



^uamvis vero raro inveniatur 3 non tamen cari eft 

 pretii , quum odorem fuum cito amittat : Ut vero 



Puti, J t <welk de twee andere bouten toekomt> die in de 



Kapittelen befcbreven zyn. 



: Het werd meeft gebruikt onder de welrie- 

 % j devoelke op een fteen fyngevreven tjoorden^ 

 de men J t lyf bejlrykt om de goede reuks wille, 

 ier de Dupa : Het word ook by de Sinezen ge- 



Medicyne , en met Jlappe Arack inge* 



lyf mate 



werd , zo is bet nog- 



pertum 



neli 



quidam illud obvolvunt foliis Mufa?, Dog 



nadien bet zyn reuk zo baaft 



a 



r per ahquod tempus , uti 



id cum Mofco etiam fit & inftituitur. Prima foecies 



mige , in piffang bidder en gewonden 

 dog 't welk egter bevonden is niet te deugen , ma, 

 te zyn , dot men 't Jlegts in diergelyke plaatzen 



pbangt , gelyk men zulks met de Mufcus m 



\ft 



aliquando eft ita mollis & ficca , ut pro carioib ha- De eerfie zoorte is zomtyds zo zagt 



beatur ligno , quod tamen non ideo minoris eft no- 

 tae : Talia enim frufta Sinenfi charts involuta n 

 per annos fuum fervant odorem , illumque aliis 

 centibus communicant rebus. 



aanziet , docb bet welkze daarom 

 niet te Jlimmer maakt : Want zodani^e ftukjes in Sinees 

 pompier gewonden , bebouden lange jar en bar en reuk , en 

 delen dezelve ook mede aan andere omleggende dingen. 



\ 







CAPUT DECIMUM SEXTUM. 



Sandalum 



3 



Tsjendana. 



Uamvis aromatica hsec arbor .extra Amboinenfe 

 & Moluccenfe territorium crefcat 3 nee talibus 

 arboribusplantisve opus meum ampliare eft a- 

 nimus , necefle tamen habui Sandali defcriptionem 

 hie fimul inferere , fed non ampliorem , quam po- 

 tui experiri, hocque potifllmum hanc ob rationem; 

 primo , quum nondum cognoverim Sandalum arborem 

 ab ullo Europaeorum plenarie hattenus eflfe defcrip* 

 tarn : fecundo ; quum quaedam infuper in Amboina 



XVI 



HOOFTSTUK 



• S andel- Hoat . 



H 



ael deze fpeceryacbtige boom buiten betAmboins, 



Molukze difirikt waft , en ik met diergelyke plan* 



x niet geerne myne gefebriften zoude vergrooten 



egter nodig geacbt 3 de befebryving van de San- 



albier mede in te voegen , docb niet meer daar 



van y aan in bebbe kunnen ervaren ; en dot meefl 

 redenen : eerfielyk om dot my niet bewuft 



ven is 



Europianen ten vollen befeb 



boomen 



crefcant arbores , qusej;loriaripolTent , ex Sandali arbo- Amboina wajjen * die baar zouden konnen beroemen te zyn 



~ * " yande Sa?idel-booms maagfebap: en tender 'den y om dat 



ik de Leezersen Liefbebbers te waarfebouwen , en iets na+ 



ris familia, ipfique affinfis efle 5 ac tertio, quum le 

 ftoribus & amatoribus aliquid monendum habeam 



quod haftenus erronee de Sandalo fuit creditum. 



Et 



licet pro perfedla defcriptione non fit habendum 9 fal- quaalyk van 't 



aangaande 



tern pro accurata infervire poterit adnotatione , reli- 

 quumque aequo leftoris animo ac pofteriorum dili- 

 entiae committam , ut defeftum fupplere, erroresque, 

 i forte fuborti fuerint, corrigere velint. 



beeft gelooft 



befebryving konde verfirekken 



feboon 



ten minjlen voor een aanteekening 



rjligbeid 



■ -■ 



• 



j» 



befebeidenbeid van den Lee 

 )an den nakomeling aanbevoo 

 vervullen 9 en de fouten ( du 



' Ut itaque defcriptio hsec majoris lit fidei , lettor 

 fciat , hanc non quidem exaratam efle ad ipfum arborum 

 adfpedum in Timora crefcentium , fed tamen ad quos- 

 dam ipfarum ramos , frufta ligni,& radices, cum bre- 

 vi Sandali Lignique Colubrini defcriptione , mihi anno 

 1680 transmuTa per curam Antonii Hurtii, ordinarii 

 Indiae Senatoris, & emeriti Amboinae gubernatoris , 

 nee non per Jacobum Wyckerjlootum , Timorae fupre- 

 mum. Quibus utrisque viris tribuendus eft honos 



• ^*1 



ulterioris narum arborum notitiae , quae in hifce eluce- 

 fcet fcriptis. Juxta illos autem ramos adjefta figura 

 eft depitba , ac primo tollendus mihi eft vulgaris er- 

 ror , quod nempe Sandalum album , citrinum , & ru- 

 brum ex iisdem credatur provenire arboribus: Satis 

 enim inquifivi , quid de hac re eflet verum ; atque in- 

 tellexi album & citrinum ex affinibus quidem produ- 

 ci arboribus , fed non ex una arbore , quam vis utrae- 

 que in una eademque crefcant infula: Kubrum vero 

 Sandalum ex longe alia penitusprovenit arbore, ab al- 

 tera nimium diverfa, atque in longe aliis crefcens in- 



fulis , ita ut colligere nequeam , quam ob rem praece- Maar bet roode Sande] 

 dentes fcriptores adeo diflimiles nafce arbores fub u- van de voorsaande te vet 



no comprehenderint nomine: unde & rubrum in pe- 



zer y en de nac 

 len laten , bet o 



daar in mogten zyn ) T . 



Om nu deze befebryving meer geloof te doen bebben , zo 

 zal den Leezer believen te weten, datze <wel nietgemaakt 

 is , na den oogenfcbyn of bet gezigt der boomen op Timor 

 wajfende, dog evenwel na eenige takken , Jiukken van 

 bout , en wortelen , beneffens een korte befebryving , zo 

 van de Sandel- als Slangen-hout boom, my A. 1680. toe- 

 gezonden, en bezorgt door den Heer Antonius Hurt, 

 ordinaris Raat van India, en oud Gouverneur van Am- 

 boina, en den E. Jacob van Wyckerfloot , Opperbooft 

 op Timor : welke beide Heeren dan ook toekomt de eere van 

 de nader kenniffe dezer boomen , die in deze myne febrif- 

 ten gegeven zal werden : En na welke takken ook de bier 

 bygevoegde figuur is opgemaakt , en voor eerjl moet ik dan 

 wegnemen bet algemeene misverjlant , namentlyk , dat men 

 let wit, geel, en root Sandel-bout gelooft of meentvoort- 

 ien van eenderlei Jlag van boomen : Want, genoeg- 



zaam 



mo 



culiari defcribam capite. 







Sandalum album & citrinum haud muftum difrert , 

 aliquando in una eademque , aliquando autem in di- 

 verfa reperitur arbore : Onme enim Citrinum albo ob 



vol- 



zo moet ik zeggen , dat bet witte en geele Sandel-bout wel 

 voortkomt van eenderlei boomen , docb niet altyd van eenen 

 *—- boewel t'zamen op een en't zelve Eiland wajfen : 



jants andere boom , 



rfcbiilende , en ook in gants 



verfebeide Landen wajjende , zo dat ik niet bezeffen kan, 



waarom de voorgaande Scbryvers deze malkander zo onge- 



naam begrepen bebben : en zal 

 arom van bet roode een byzonder Kapittel maken. 

 Het witte en geele Sandel bout verfebilt niet veel van 



waffende aan een en dezelfde, e% 



Want alls bet gee- 

 Is 



Y 



¥ 



amtyds weder aan een andere boom. 



'■ 









