

/ 







/ 



• 



i 



llBoek. XVlHooftJl. AMBOIN£CHE KRUYDBOEK. 



weinige boomen op Madura , en bet Ooft 

 Java, docb dat zelve bout verliejl zyn 



v 



tur. Rare etiam occurrunt arbores in Madura , & 

 Orientali Java? plaga, hoc vero lignum fuura cito a- 

 mittit odorem , nee magniaeftimatur: In Baleya, & To- baaft > enwerdmedewelniggeacht: op 



regione 

 dalum cjuoquc reperitur, hoc autem tantum caeditur, 



febap Tata, omtrent Bailagie (zynde een boogen berg) 



men ook Sandel-bout, docb dit werd rnaar gekapt 



quum reges fuos crement, nequc hoc in alias mitti- als zy baare Koningen verbranden, en niet, om uit te 

 tur regiones, quique hoc caedet, prius facrificium ar- voeren: En die J ~* ~^— * .* ^ ._ ,1 ^^ , 



bori inftituere debet cum alba gallina , ac pauxillo 



Th 



non efle preftans 



odore. In Timora ipfa non omnibus crefcit in locis, rieken en zoudel 

 nee ubique asque bonum eft. In ejus enim plaga oc- 



dat afkappen wit, moet eerjl Offi 



wit Hoen , en een weini^ 

 if ry zeggen 5 dat anders bet* boat niet we 



We 



cidentali , quam Belgas inhabitant & poffident, circa 



finum Coepan,non crefcit , fed plurimum ad Zephy- i^oepan, van 



ream illius infulse partem non prope litus , fed in mon- dat Eiland, m 



tibus remotis , ita tamen , ut quaedam arbores in proxi- te , zo nogians 



Holl 



iff en valt bet ook niet op 

 en goet : want op dejfelfs 



opjl 



niaar meeji op d 



mis montibus e mari diftin&e dignofci poflint, hoc- 



vetufto 



quod 



AmarUJl 



portibus 



befebeid 

 fcborjfe van de oude ftammen. Het 



op de naajl 



n 



Havenen van de zelffle zyde , want 



ft witp't welk Garzias bout noemt: 



jam temporibus dedu&um eft ex Batumeana , Tireiji 



Optimum ab antiquis Het befte beeft men al van oude tyden gehaalt 



Amanubana 



In boreali parte optimum crefcit ad portus Mena? 



tumean , 

 zyde gelegen. 



aan dezelfft 



Noort-zyde valt het bene in de Ht 



pi 



Macafferenfes autem & 



Mena , y t welk meeji geel is , zynde die pi 



boppas (ibi ab antiquis jam temporibus jurisdi&ionem of den Konin 



Macqffi 



arrogant Timor® plags borealis, certumque eft,hos 

 brevi poft illius loci deftruttionem , quas per Belga- 

 fum arma anno 1667 molita eft , tributarios emififle 

 inperatores per multos ejusdem or® locos . immo 



amboppo eigenen zig toe alvanou- 



Jurisdiftie over Timors Noort-kuft 

 datze nog korts na baare deftrudtie , dewelke 

 Nederlandfcbe wapenen Ao. 1667. gefebiet is, 



baare aitgezondene Bevelbebbers tribuit geeijl 



quo 



Herbario 



Hsecque omnia e- op veele plaatzen van de zelfde ktfjl , ja zelj 



Kf 



fam confirmarec explicationem iftius nominis Macaf- boek niet by te doen 9 indien het niet en diende tot be- 



ffiging van de uitlegging des voornoemden naams Ma- 



K ,# 



Loci a Garzial. c. Sandalo tributi funt fequ 



'# 





Cainanaft 



Mena 



Matoriea 



fed plurimum corrupta nomina, 



quseque vocanda funt Mena, Bo- 



AmarafK. & Sermana. Metropolis Javae Ver- 



In NalTuafenfibus iti- 



yn 



an 



bait ditta, qujenam fit, nefcio. 

 neribus legitur in binis infulis Ilha d'Fernandes inTsji- 

 lefenfi mari litis, ad triginta tres gradus in latitudine 

 Zephyrea , Sandalum album quoque crefcere , fed odo- 

 ris debilioris , puto autem hoc a|jud efle lignum ; no- 

 ftri enim Europaei facile talia confundunt. In Ma- 

 labar® ora in Balagatce montibus Sandalum quoque 

 album reperitur ., inque Zephyrea Mafulipatnanue par- 

 te rubrum crefcit : puto autem pro Sandalo albo habe- 

 ri lignum Sambarance di&um , quod Sandalo limilli* 

 mum, fed durius eft: 



d -plaatzen van Garzias loco citato , 

 me'eft bedorven naamen , Mena , Matonea 

 Scrviago , en moeten beet en Mena, Batume- 



De Koopjlad Verbali op 



ut bet voor een ry. Men 



dat in de twee Eilanden, 



zjl in de Naflaufche voya± 

 ha d' Fernandes , gelegen 



Java kan ik nietrmden 



lee 



llha d' Fernandes, gelegen in de Tsjileefe Zee y op ^ 

 graaden Zuider breedte , ook wit Sandel-bout zoude vallen, 

 docb Jlegter van reuk > en ikgeloove , dat bet een ander bout 

 bal zyn , want onze Europianen vermengen licbt zo+ 

 danige dingen. Op de kuft van Mallabaar in 't gebergte 



van 



zyde van 



xvati meae wit oandel-lmit * en op 

 afulipatnam , ook f t roode : Docb U 

 it wit nemen bet bout Sambarane • 



Ufus& 



Sandalum aeaue album 



het Sandel-bout zeer gelykt , docb harder is. 

 Gebruyk en Kragten : Het Sandel " 



temperatam admodum habet qualitatem , partibus geel, is vaneenregt eetemperde hoedanigbeid,lug 



en 



fubtilibus 



trinum majorem caloris gradum putatur poflldere , uti 



penetrantem magis habet odorem. Lignum hoc^ per 



fyn van deelen > docb in H gemeen werd bet geelt 

 graat metr hitte toegefebreven , gelyk het ookfterkcr 

 reuk is. Dit bout is doormants in Indien in veel 



totam Indiam majore in ufu eft quam in noftris frigi- gebruik , dan in onze koude Landen , daarom ook bet 



dioribus terris , unde quoque minima ejus pars in Eu- 

 ropam transfertur ; quum enim temperatam habeat 

 qualitatem , modice refrigerat , fpiritusque perditos 

 maxime rcftituit , hinc melius hifce in regionibus 

 conducit , unde & per totam Indiam multum in ufum 



4 



ifle deel in Europa vervoert iverd : Want 

 getemperde eigenfebap beeft , matelyk verkoelt , en 



geeft 



pas , in voegen bet door gebeel In 



puitem , qua Indi corpus illiniunt, tarn pro refrigerio, ft 



dien gebruikt werd gemalen , of met water tot een fyne 

 pap gevreeven zynde, waar mede de Indianen hetlyfbe- 



quam jucundo odore , quodque non tantum calidis 

 inftituunt diebus , fed etiam in febribus , quum refrige- 



koortzen 



als dan eenige verkoelende 



maar 



k rantes addunt flores 3 interne autem non^vel raro u- doende, inwendig werd bet niet, of zelden gebruikt 



by 



fi 



1 



jya.Lu.ii 



Jucundus ligni odor in crudo magis obfervatur , quam * De lieflykb 



den reuk 



additur; licet Benjanenfe 



magis ex luxuna,quam ob gratum odorem noc ngno 

 titan tur ad cremandos mortuos , nee infervit operi lcri- 

 niario ob pallidum atque inelegantem colorem, li- 

 cet parvse qu^dam ciftse inde forn^entur , hisque ci- 

 trinum adhibeatur* qax brevi fuum tamen amittunt 

 odorem : Quidam etiam mercator^ adeo fs 

 ut ex colore dignofcere pofllnt, ubinam Sai 

 verit. Sandalum album contritum, ac per multos dies 

 cum aqua propinatum curavit seque in feminis ac vi- 



fozam 



conciliat odorem 



rafura 

 ppofita , ipfis 



veroac Malaicenfes , nefcio ob quam caunam, 



t amant pumm Sandali odorem in fuis vcftimentis, 

 P forte 



meer, ctan op ghmmende koolen gelegtzynde , enwaarom 

 men bet ook onder geen reukwerk gebruikt : Hoewel de 

 Benjanen , en andere Indiaanfcbe Heidenen , meer uit 0- 

 verdaat , da!h om des goeden reuks wille ,dit bout tot bet 

 verbranden van baare dooden gebruiken : Het dient ook 

 niet tot eenig Scbreinwerk, wegens zyne bleeke en onge- 

 ziene coleur , boewel zommige Heine Kantoirties\daar 

 van gemaakt werden , en waar toe men dan het geele 

 neemt , docb die egter baaren reuk in korten tyd komen ie 

 verliezen : en zyn zommige Koopluiden zo fneedig > datze 

 aan de coleur konnen zien , waar bet Sandel-bout gewaf- 

 fen is. Het witte Sandel-bout gevreeven 5 en veele dagen 

 naar malkander met water ingenonien heeft ger.eezer. , zo 

 in Vrouwen als Mannen, de Gonorrhea Virulpn- 

 ta. Het zaagzel van Sandel-bmit in linne kuffei 

 naait, enbyldederengelegt, ge$ftdezHveeengot 



F 3 ^ tit 



• 











t 



*! 



