

» . * 





! 





























< 





» 



4 6 



HER BAR 1 1 AMBOINENSIS Liber \\ 



* 



cap. 



XVI 



forte quum cadavera illo confpergunt, unde & mor- 

 tuorum ilium vocant odorem. Antea, uti Garzias 



Clufi 



Sandalum ci- 



die daar lange by biyft , docb de Macaffaren , en Mai 

 (ik en weet niet 3 om wat reden) willen de puere 



trinum tarn raro occurrcbat , ut inter quinquaginta 

 frufta vix unum inveniretur verum citrinum * unde 

 ambp hi viri dubitabant , an hoc quidem in Portugal- 

 liam & Europam trairfportaretur, dum omnc ., quod 

 in Pharmacopasis venale proftaret album ,& odoris fe- 

 re expers erfet , , citrinumque ipfum in India pluris 

 conftaret, quam in Buropa vendi poflet. Poftquam 

 yeroBel 



bell 



iffcbien 



wierd 



\ een doode reuk. Voor dezen (g 

 Commentator Clufius zelfs getuigen) 



gev 



dat 



der vyftig mooten pas een opregte geele bekomen 

 wesbalven die beide Heeren twyffelden , of bet 



remperventumeflnotitiam; majorique conquirendum vM en van weinig 



eft alle 't gene men in de Apotheeken 



gt wierd 



quantitate, fique in Europam delatum de odore fuo 



if- 



iflte , dan bet in Eur op a konde verkogt wet 



amiferit, hujus caufla tribuenda eftincuriae mercato- Docb zedert de Nederlanders die Neg 



rum vel nautarum, qui hoc navi inpofuerunt, quum 



bus apponi vel inpingi. 



graveolenfibus 



* 





Avicenna libr. de viribus cordis dicit , Sandalum 

 maxime corroborare & exhilarare , unde optime 

 mifcetur rebus, qua? contra cordis palpitationem \ 

 pinantur. Cum aqua Rofarum contritum , hfncque fo 

 mentum 



en ook in meerder quantiteit te bekomen , en indien bet 

 dan , in Europa gebragt zynde , wat van zyn reuk mog- 

 te verlooren bebben , zo moet men de oorzaak daar van toe- 

 fcbryven aan de kleine zorge die de Koopluiden , ofScbippers 

 dikwils dragen , omtrent de Inlading van bet zelve , want 

 bet wil in geen bedornpte ruimten , nog by andere fterk 

 riekende waaren gepakt zyn. 



Lib. de Viribus Cordis , getuigt 



Sandel-bout bet berte merkelyk verft 



en verblydy 



inpofitum, tollit gevrevene 



ejus seftum atque ardorem , ac prasfertim in febribus op 



ardentibus ^ 

 dieinam etiam fervat 



quamvis non nifi brevibus 



IMsltrtLV f WerCl UflUCl ULC lAtrlttLGI* J 



kloppinge van 't bert : Van 't 

 ter , een over flag gemaakt , en 

 beneemt de verbitbeid , en 

 in de beete koortzen: De 



conftans fragment is acquiri poffit: Ore manducatus 



dulcem praebet faporem , f 



tritus , cumque liquore qi x x 



provocat. Contritum lignum capiti totique faciei il- 



deffelfs , inzonderbeid 



fchorjfe van deft am en wortelen werd 



korte ftukje 



kan affnyden : In de montgekaaut , valtze zoet vanfmaak 

 en na Sandel riekende : Gevreven . en 



uflione 



ardore 



faci- 



genomen 

 vrevene 



op bet boo ft 



evreven , en met eemg nat 

 Vrouwen baare tid; Het 



booftpyn 



en bewaart bet aangezigte voor de Zonne-brant. 

 Op Celebes in de bogten van Cajeeli beeft 



In Celebe ad finus Cajeeli alia Sandali fpecies oc- 

 turrit j quae Tsjendana Ackar , h. e. Sandalum radicis andere zoorte van Sandel-bout 9 't'welk men Tsjencfana 

 vocatur, quum lignum arboris illius non ufurpetur, Ackar, dat is Sandalum Radicis, noemt, om dat bet 



bout van dien boom niet gebruikt werd , maar wel de wor- 

 telen , die welriekende zyn , en na den Sandel trekkende, 

 zynde het bout van coleur en reuk den gemeenen Sandel 

 zeergelyk) 



fed 



ue fpirant > lignum autem colore & odore cum vul- 

 ari Sandalo convenit , fed odor ejus eft jbrtior : Cre- 



finu Tominenfi 



Parigi , 



A 



[cit quoque in 



plurimumque adhibetur rapfatum , quo cadavera in 

 Sandapilis confpergunt, quern in finem vulgare album 

 quoque ufurpatur. MacaflTerenfes enim omne Sanda- 



1 1 * 



gebruikt 



fterker van reuk : Het waft 



Tom in i by de Negory Parigi , en werd me eft 



t -afpt zynde , om daar mede de doode licbaamen 



kiften te beftroyen > waar toe ook bet gemeene wit 



lum ita mortuis dedicant , ut nullis aliis lignis , quae Sandel-bout gebruikt word : WantdeMaca 

 in quotidianum adhibent ufum , apponant : ita quo- -al bet Sandel de dooden zodani? toe . daizi 



quo 



ut it 



que abhorrent, & averfantur Sandali odorem , 

 lum percipere nolint nifi apud demortuos, vel ad fe- 

 pulturas, uti noflra natio Benzoin illos in ufus advo- 

 cat. Iftius Sandali fpeciei qucBdam mihi ex Macalfa- 

 ra transmifla fuere fegmenta , quae pro vero habui 

 Sandalo , quum eundem fpirabant odorem , colorem- 

 gue habebant Sandali pallidi , iiaue caederentur, ra- 

 menta eorum inftar vitri dilfiliebant minuta, ita ut 

 nullum obfervare poflem difcrimen inter hoc atque 

 radicem veri Sandali. 



« 



Notandum quogue eft & attendendum , plurima o- 

 dorata lisna a fcriptoribus denotari Sandali denomi- 



geen andere bouten , 



gebruik 



ifkeerig en fcbrikacbtig 

 del-reuky datze denzelveu niet willen lyden y dan by doo- 

 den, of begraaffenijfen , gelyk onze Natie metde^n]om 

 doet. Van de voornoemde zoort van Sandel zyn my ee- 

 nige ftukken van Macaffar toegezonden > en die ik voor 

 regt Sandel bebbe aangezien : want zy war en van den 



reuk en verwe • als bleek Sandel , in y t kap- 



ze 



en 



pen f prone bet zo kort af 

 jcbeit konde vinden tuffchen 

 den regten Sandel-boom. 



natione 



Dapp 



en weten , en daar op 

 nde bouten by de Scm 

 vvn Sandel-bout* &e 



ft 



fcriptione dicit , in regno Anfik 

 friccB regio, binas inveniri magna copia Sandali fpe- 

 fcies , rubrum nempe , ibi Tawille , & aloum Zikongo vo- 

 catum , # hocque tanquam optimum in pulverem con- 

 tufum & cum oleo Palmae mixtum ab incolis adhibe- 

 tur ad corpora fua inungenda ad fanitatem confervan- 

 dam. 



Ad praecedentium explicationem fubjungam quae- 

 dam , quae ArchithalalTa Cornelius Speelman in Celebes 

 defcriptione notavit fequeriti modo : 



O. Dapper, in 



befcbryving van Af 



< 



grave 



m regione ne _..,__. 

 ^ravc autcm fortius fpiraVquam Timorenfe , nondiim 

 inde tranfportatum eft , fed inveniri certum eft , Inco- 

 Ix caedere recufarunt prse timbre, ipfis in Regis favorem 

 fore nqxium atque adverfum, uride quum rex guidquam 

 Sandali peteret , ipfi donabaht leve atque inodorum 

 Sandalum , ut inturbatos illos fineret; Faftum tamen 



Koninkryk Anfiko (een Middellandfcbap van 

 Africa ) een meenigte van tweederlei Sandel-bout beeft , 

 tevoeten; root, daar te Lande 9 Tawille, en wit Zi- 

 kongo genaamt , met welk laatfte ( als 't befte ) tot ftof 

 'fioten , en met olie de Palma gemengt 9 de Invooonders 



m licbaamen fmeeren tot beboudeniffe van bun gezond- 

 beid. , 



Tot verklaringe van bet naafi voorgaande , zal ik bier 

 byvoegen bet geen de E. Heer Admiraal Cornells Speel- 

 man in zy?ie Land-befcbryving van Celebes ter nederge- 

 Jlelt beeft, luidende als volgt: 



Daar en boven valt bier fcboon fwaar Sandel-bout in 



Landfcbap , te weten Key 



Het 



aliqiiando fuit , 





quid vendiderint bonae 



notaj, 



kracbtig als bet Timoree- 

 Je , 't iffer niet van daan getrokken tot nog toe , maar 't 

 iffer , dat float vajl. De Invooonders bebben *t gedecli- 

 neert te bakken , uit vreeze , dat bet boar in faveur van 

 den Koning tot befooaarniffe zoude ftrekken. Daarom als 

 nu en dan de Koningen voat vorderden , gavenze licbt en 



goet, zulx zy verders daar van ongemoeyt 



ven. 





I 



















I 





















I 



i 





* 











/ 





\ 







