\ 













V 





48 



HERBARII AMBOINENSIS 



Uc omnia itaque rubra ligna , quas mihi pro San- 



dalo fuere obtrufa , ordine recenfeam, primum ex- band geftooken 



Liber II. cap. XVII. 



Ow ww alle de roode bouten, die my vocr Sandel in de 



.cludo rubrum Lingoo-lignum hifce in orientalibus re- 

 .gionibus vuigatiflimum , quodque puto nullam cum 

 Sandalo rubro habere convenientiam , excepto tantum 

 colore; uti& ubivisnotum lignum Sapan diclum, re- 

 liqua , quae pro Sandalo rubro Habentur > in tres di- 



# 



Jl 



roode Lingoo-hout, in 

 Oofierfcbe Quartieren zeer gemeen , en bet welk ik 

 oordeel geen gemeenfcbap met eenig root-Sandel te hebben* 

 bebalven alleen de coleur; als mede bet bekende Sapan- 

 bout; de cinder e, die men voor rootSandelbout y ver- 



vido {pedes, uti primo Sandalum rubrum ufuale,feu deel ik in drie zoorten, als: Eerji 



vulgare Sandalum rubrum , quod pro Pharmacopans 

 in Europam transfertur , atque vetuftiflimo tempore 

 notum eft; fecundum eft Malaicenfe , quod a vulgaribus 



dft 



Apotbeken na Europa 



incolis pro Sandalo habetur ; Tertium eft Portugal- onder de gemeene Inlanders daar 



Male yd 



licum 





De nrimo vulsari feu Ufuali Sandalo rubro 



zeldzaamji 



?JJe , bet welk bet dierfi 



Van bet eerjle gemeene of 



tius proferre ponum , quam quod mecum communi- niet zeekerders voort te brengen 

 cavit peritiffimus Botanicus D. Herbertus de Jager ? qui ' '' ' ' 



teftis fuit ocularis illorum , qua? mihi retulit , qui ip- 

 fe illas peragravit regiones , in quibus illud crefcit; 

 ouique adfirmat, omne vulgare Sandalum rubrum no- 



y aan bet gene my 

 gedeelt is door den ervaren Botanicus 5 de Heer 

 bert de Jager, zynde een oog-getuigen geweejl 



f ft 



9 



perzoonelyk 



mx nationi notum , ac continuo in Europam delatum Jlaande 



iji , daar bet groeit : en bond dezen Heer 



Caliatour di&um habetur 



arbore 



lig 



lign 



Europ 



mum 3 fblidum, & obfcure rubens , quod hodie ma 



ivaar 



fu 



Cormandelenfis 



beeft; een zeer bart, majfyf 



bedensdaa. 



1 



fc?.mna, fedes &c. eleganter fabricantur ; quamvis 

 non omnes hujus ligni arbores verum prasbeant San- 

 dalum, fed vetuftae tantum illarum, hocque demon- 

 ftrat potiffimum in litteris apno 1689 ad me datis, 

 , quarum tqj tifc fubfequitur. 



t. 



Vulgare Sandalum rubrum, quod in re Medica adhi- 



betur , atque ubique in Pharmacopaeis Perfia? , Ara- 



. biae , Turcise , & Europa? proftat ; de hoc dico unum 



idemque efle cum ligno Caliatour difto , nee ab hoc 



- differre, quodque pro Sandalo diftrahitur, quum fit 



• vetuftum , uti plurima? India? arbores odoraturri pro- 



num , ultimis fuis annis penetrantiflimi 

 funt odoris & efficaciflimae virtutis , quod & in San- 

 dalo citrino itidem obfervatur. Illud autem verum 

 efle Ufuale rubrum Sandalum, nomen declarat,uti 

 Brabmanes aliique ora? Cormandelenfis gentiles , qui 

 arborum iftiusregionis funt gnari,uno teftanturore 

 atque confentiunt,- qui lignum hoc Caliatour lingua 

 Santskrietenfi Rakta-Tsjandanam, h. e. Sandalum lan- 

 guineum vel rubrum , & in lingua Decana , quae or- 

 dinaria India3 lingua eft* fed decanico flexu Reket- 

 Tsjandan eadem fignificatione vocant : Hos autem fi- 

 dem mereri oportet in denominatione &notitiafim- 

 plicium, qua? ipfa illorum terra fubminiftrat , qua?- 

 que tot populis inferviunt. Nomen porro Tsje?idan, 

 ab Arabibus in Tsjandal converfum,abipfisproprie 

 fuairi habet derivationem , fimulque cum ipfo ligno 

 per India? frequentationem , & inde primum in Per- 

 flam, Basram, Arabiam transfertur, licque primum 

 in iffcis regionibus , ac dein quoque in Europa ad u- 

 fum medicum aliaaue fuit adhibitum. Hujus autem 

 nullum notitia? veftigium reliqueruntveteres. Cauf- 

 fa vero, ob quam inter Sandalum hoc lignum nume- 



meenigte in de noorder deelen van de kujt Coromandel 



' bekomen kan ; en ivaar van ook veelderleifcboon buisraat 



van Jloelen , en banken word gemaakt : Hoewel niet alle 



de boomen van dat bout bet opregte Sandel uitlcveren , 



maar alleen de oude boomen , en zulks beivyjl by in een brief, 



Ao. 1689. aan my gefebreven, vcaar in de woorden aldus 

 hiiden : 



. Het gemeene roode-Sandel-bout , dat in de Medicyne ge- 

 bruikt iverd , en overal in de Apotheeken van Perlie 

 Arabien , Turkyen , en Europa gevonden werd , daa\ 



■ van zeg ik nogmaals , dat bet zelve met bet Kaliatours 

 botit een is , en daar van niet en verfebilt , iverden 

 de -di dan eerft voor Sandel - bout gezogt , 

 bet oud is , gelyk de meefte boomen van indien ate een 

 welriekend bout bebben , op baare laatfte jar en alder- 

 kracbtigft van reuk en effect zyn , zodanig als van bet 

 eele-Sandel-bout ook kenbaar is: En dat bet zelve nu 



iscanneer 



(die in de gevoajft 



ivyjl de r 

 lieidenen 



ervaren zyn) bier in overeenkomen , die dit Kaliatours 

 bout in bet Santskriers, Rakta-Tsjandanam,rfa* is bloet 

 Sandel , of root-Sandel , en in bet Decanys, dat is if 

 de ordin.arijfe Indifcbe taal van Decan , by de draayin^ 

 van die boqftfpraak , Reket-Tsj andan , in dezelve be- 

 teekenis , noemen : Moetende zy immers geloof verdie- 

 nen in de benaminge , en kenniffe van de drooge 

 die baar Land zelve opgeeft , en waar van zig zo me- 

 nigvuldige dicnen ; te meer de naam van Tsjendan , 

 door de Arabiers in Tfandal verandert , van baar 



M 



zamen 



ra 



hoc ipfi 



4, 



fe 



donee 



/ 





■ 



lamella ejus tenuis abfeindatur , ipfoque momento 

 illud fubodoretur lignum. Si vero ha?c arbor recens 

 ca?datur, eo tempore, fenfibilem admodum fpirat 

 Sandali odorem , quoque arbor fit vetuftior, eoodor 

 eft penetrantior , qui tamen non diu perdurat : Quum- 

 que hujus ligni odor eft adeo debilis , & cito evane- 

 icens, hinc apud genples illud non eft in tanta ae- 



*♦ - 



fli 



r 



nd 



illam rationem 



nunquam , vel faltem rariflime , ad corporis inunftio- 





nem, 



negang van India , van daar eerft in Perfia , Ba£ 

 , en Arabien overgebragt , en aldus in die Landen 

 doen , en daar na ook in *Europa in bet gebruik van de 

 Medicyne , als anders ,geraakt is : waar van de ouden 

 ons geen bet minfte teeken van kennis nagelaten bebben, 

 De oorzaak nu , waarom zy bet zelve onder bet San- 

 del-bout reekenen, is om dat bet zelve voornamentlyk , 

 wanneer bet oud is , droog gevreeven zynde , tot Z9 

 lange bet werm werd , dan een Sandel-reuk van zig uiU 

 geeft , die nog fterker is , wanneer men op die tyd een 

 fyn dun fpaantjen daar affnyd , en dan op dat ogen- 

 blik aan dat bout riekt. Dog wanneerze die boom om- 

 kappen , zogeeftze op die tyd een zeer door dringende San- 

 delreuk van zig , boe meerder van iarpn . hnc hmrhtioprz 

 dieze egter niet lang beboud : 1 

 dit bout zofwak enflaauw is , 

 de Heidenen ook nerpens na in 



om 



zo en is bet zelve b 



gratum 



* - 



• *H 





9 



ob quern & aliud potifiimum adhibetur, ufurpant, 

 hincque huic rubro ligno ob debilem praefertim o- 

 doris yirtutem nomen tribuunt Koe Tsjandanam , 

 quod in Doftortim Brachmanenfium lingua vile San- 

 dalum denotat. Ha?cquc caufia Mattbiolum in illam 

 jnduxit fententiam , Sandalum rubrum odoris penitus 

 efle expers, fique hie in ligno perciperetur, per 

 participationem ipfi accefllfle ab albo vel citrino San- 

 dalo , cui appofitum forte fuit. Paulo 



9^ 



P 



mede vocr een geringe 



luezen, van bet <witte of * geele-Sandel-bout , daar bet by gellg 



oit, of ten minften zeer zelden, totdebeftryk 



t licbaam , alleen om de lieflyke reuk wille , i 



'eft altoos bet ander , gebruiken , en daan 



n dat roode-bout iom baare zofwakkekracbtv 



naam van Koe Tsjandanam , gegevenbebbei 



geleerde Brachmanife taal Jlegte Sandel b 



ibende deze oorzaak ook Matthiolum in die met 



lr . , ,, *gt, dat bet roode-Sandel-bout in* zig zelfsg 



Ifde daar aan al bevond , dat die by mededeeling aan bet zelfde zoude toe, 



Een 



> 



» 



• • 













t 



