\ 







\ 



\ 





• 



I 



50 



HERBARII AMBOINENSIS Liber II. cap: XVII. 



volo, quaeD. de Jager in iftis indicat litteris de Java- val gekreegen bebben, *t toelk ik met raaden kan, en eg- 



norum magna navigatione ab antiquis jam temporibus ter toel gelooven toil , bet gene voorjcbreven de Jager m 



in ipfas Africa? regiones. Sic quoque D. de Jager de zelfde brief daar nederftelt , van de groote vaart der 



demonftrat , quam diu homo vivit , addifcendum fibi Javanen , in oude tyden zelfs na de Ajricaanfcbe Lan- 



aliquid efle ? in iftis enim litteris ipfe fatetur, fefe in 

 ultimo fuo itinere cum honorifica legation e anno 1684 



den. Zo bewyfi de Heer de Jager mede, dot eenmenfeb 

 zo lang by leeft, leer en moet , want in de voornoemde 



in Perfiam inftituto, propria edottum fiiifle experien- brief bekend by zelver , dat by op zyn jongfie togt in een 



tia, quod mex refoondet di&ioni , cujus lettori ipfa 

 fua fubminiftrabo lubfequentia verba. 





«* 



India cum fuis inful 



aanzienlyke Commif/ie, Ao. I (58 4. naar Ferfien gedaan, 

 door eigene ervaring bevonden beeft, bet gene met myn 

 zeggen overeenkomt , en voaar van ik den Lezer de navol- 



gende zyn eigene woorden mededeele. 



Docb gelyk India met zyne Eilanden zeerna, oft 



dem producit plantas, quas Africa ora Orientalis . fieri in *t gros, dezelve pi 



Madagafcar &c. , lie & mihi ( 

 ipfi datae hoc demonftrabunt) a vero non alienum 

 videtur, Sandali rubri arborem in Africa & circa 

 earn crefcere & reperiri , uti illud ab aliquo tempo- 

 re ex illis etiam dedu&um fuit oris , quum cogno- 

 verim ultima vice , cum in Gamrona eflem , hifce tem- 

 poribus Sandalum rubrum plurimum ex African oris 

 tranfportari , ac ita porro in Arabiam , Perfiam , ac 

 forte in ipfam quoque Zurattam ob facilem iftius 

 . navigationis aditum , quam certis anni temporibus 

 ultro citroque brevi abfolvunt , quodque infuper pro 

 parvo vendunt pretio : Forte &evenirepoflet, fic- 

 uti folum aerque multum contribuat ad virtutem 

 vel vitium cujusdam plants, fie quoque hoc lignum 

 ibi effe efficacius ac melius , quod tamen mihi non- 

 dum apparuic, quum inter unum alterumve nondum 

 magnam obfervare potuerim difFerentiam. 



I 



ah de 



ifl-kufi van Africa, Madagafcar, £fc. alzo dat my 

 ( zo als myne brieven aan zyn E. zullen uitwyzen ) 

 bet niet waarfebynelyk is, dat de roode- Sandet-boom 

 mede wel in Africa en daar omtrent mogte gevonden 

 warden* gelyk dezelve fzedert daar 00k uitgevonden 

 is, bebbende ik nu op myn jongfie aanweezen in Gam* 

 ron mede vemomen , datze in deze tyden bet roode- 

 Sandel-hoat nu meefi van de Ajricaanfcbe kuft baa- 

 len> en voorts zo in Arabie, Perfie, en miffebienook 

 zelfs in Soeratte vervoeren , mits de pereetbeid van 



die vaart , 



* 



op zyn moufjl 



zeer korte tyd 



prys afft 



toezen , dat gelyk de gront en de lugt tot de deugt 



>f 



Pi 



veel toebrengt, at- 



dus dit bout aldaar kragtiger , e?ibetervoortquam, als 

 <wel in India , en in zyn Eilanden , f t geen my egter 







onderfebeid 



iffeben 



Hifce addo 





Cormandelenfi 



fed teniDore mi 



Krusjua-Patanam , feu Kisj 

 nis memoria inter Europe 



Hier voeg ik nog by uit den zelf den brief, datdeplaats 

 Kaliatours bedensdaags op de kufi Cormandel met die naam 

 niet meer bekend, maarmetter tyd verandert is in Krus- 



jua-Patanam , of 



bewaart. 



fie naam nu maar alleen onder de Europ 



gedagt 



Sub Malaicenfi rubro Sandalo , quod juxta praedic- 

 tam divifionem fecunda fpecies eft , diverfa intelli- voornoemde 

 go fruftula , quae mihi per intervalla fuere demonftra- fe Heine ft 



^ ■ ^ 1 — — — — ^— — 



ta, & ex intuitu a Caliatourenfi ligno differunt,qujB 

 externe nigricantis quoque funt coloris feu obfeure 

 rubentis , interne vero fanguinei , per longitudinem 

 tenuibus conftantia fibris . pondere vero ligno Calia- 

 tourenfi cedentia : De hiice autem nihil certi notare 



zyn, 



poflum 



quum ipfa inter Me different fruftula , ac 



mdigense de eorum ortu diverfo loquantur modo , uno 

 tamen ore diceptes ," non efle ex ligno Caliatourenfi. 

 Nullum notabilem habent odorem , excepto quod car- 



Maleytfe roode - Sandel > zynde volgens myne 

 tfdelinge de tweede zoort , verfta ik diever- 



etoelke my van tyd tot tyd getoond 

 ogenfebyn van bet Kaliatours-bout verfcbil- 

 ien , zynde van buiten mede fwartacbtig of dot 

 van binnen bloet-root , in de lengte fyndraadeg , docb in 

 fwaarie bet Kaliatours-bout toykende ; dan bier van kan 

 ik niet zeeker s [cbryven , detoyl deftukjes onder malkander 

 zelfs verfchillen , de Inlanders van bun oorfpronk verfebei- 

 dentlyk fpreken , en nogtans eenparig ftaande bouden , 

 dat bet geen Kaliatours-bout zy . Zy bebben geen merke- 



bonibus ignitis inpofita parum dent odons Allii tofti, zynde, een toeinig na gebraade Aiuin-fcbellen 

 acrique fumo oculos vellicent, e contra lignum Ca- ~ ~ <-* • • °- . j .j . 



liatourenfe femper comperi jucundum fpirare odorem : 

 Quidam indigent haec ex Siama peti affirmant , alii 

 ex Cambodja , & alii iterum ex Ternajferi ad Malaccas 

 partem borealem fita , & inperio regis Siamse fub- 

 jefta ; D. autem de Jaeer dicit in ultimum locum il- 

 ia deferri ex Cormandelenfi ora , ac porro per totam 

 Siamam deducj , atque seque ac lignum Caliatourenfe 

 ufurpari ad fuppelle&ilem aliaque fupra memorata. 

 Hsc autem relinquo iis , qui terras peragrant , nee ali- buisraat 

 q uid certi vel demonftrati ulterius de iis commemorant. 



feberpen rook in de oogen bytende , daar en tegen 

 bevind y ik bet Kaliatours-bout altyd lieflyker van reuk te 

 zyn : zommige Inlanders toillen dit uit Siam baalen , an- 

 dere uit Cambodja; en tvederom andere uit TernafierL 

 benoorden Malacca gelegen , en mede onder den Konin 

 van Siam ftaande , docb onzen Heer de J 

 bet op de laaft genoemde plaats gebragt toerd van de kuft 

 Cormandel, en voorts door gebeelSmmvervoert, als me- 



W « #s* s\ #Vfl«Af v-i f r* 7"* ^ ^ - " - -- - I/* ^ 7 * ■ _ . . f « ii - ' - - 



t% 



Kaliatours 



obfeure rubens 



quod 



Q 



TJidju , & Tsjudi vocant , nusquam Tsj 



ait over aan __ 



r verder iets ftelligs of zekers daar van te/cbryv 

 Daar is m * * 



fpecie Sandali rubri 



fes fuos Sompits , h. e. fuftes , quibus in menfa ad ci- 

 bum capiendum utuntur, & caliculos,ex quibus po- 

 tant , conficiunt. Huic ligno virtutem adferibere vo- 

 lunt veneno, quod talibus caliculis infunditur, vi- 

 res fuas adimendi , ulteriore autem indagine comper- 

 tum eft difcrimen inter Tsjidji & Sandalum rubrum , 

 quod ex eorum relatu magnos exhibet ftipites , quum 

 Tsjidji lit parvus, & incurvus truncus, ex quo nil ni- 

 fi Arack-caliculi , vel tales fuftes eforii confici Dofliint : 

 In illo autem Sandalo rubro , quod ex 

 Cambodia transfertur , & intenfum, ac m 

 tern habet colorem quam illud, quod ex < 

 defcrtur, aliquando molle invenitur cor 



fCUre fufci . multOS hnhpnc noflinpc ir. r, 



een danker -root-bout , 't toelk de Sineezen 



u , en Tsjudi noemen , nergens dan in 



am * *» Cambodja toaftende, 't toelk vee- 



le voor een zoorte van root-Sandel aanzien , en toaar van 



Q" 



» 



andel, 'f 

 daar bet 



Tsjampa & 



flar Sanguinis Draconis, quod limanducetur 



tur 



> 



Sineezen baare Sompi ts , dat is Eet-ftokj 



kopjes maken. Dit toillenze mede de kracbten toefebry 

 ven van bet venyn , dat men in zodanige kopjes doet 

 kracbteloos te maken, maar by nader onderzoek bevim 

 men een verfebil tujfcben Tsjidji en 

 toelk na baar zeggen in groote bio, 



Tsjidji een Heine kromme ftam blyft , „„„ 



Araks-kopjes , en eetftokjes van maken kan. In dat roode 

 Sandel-bout, y t toelk uit Tsjampa , mCambodja&wtf, 

 en booger-root van coleur is^dan bet Cormandelfcbe , vind 

 men zomtyds een «uj^ bert , van coleur donker -bruin , 

 met veel kammetjes , en blinkende als Sanguis Draconis, 

 in J t kaautoen en febraapen week als toafeb , op de ton* 

 ge feberp bytende , en op koolen gelegt , riekende als 

 bet vetfte Lingoo , of nog toel zo lieflyk , en gants ver- 



fmeU 



M 



1 













• 









