



































II Boek. XVII Hooftji. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



/ 



tar, inftar cer# molle eft,linguam acriter vellicans, 

 ac carbonibus inpofitum odorem fpirans pinguillimi 

 Jigni LingoOy fed mukojucundiorem, totumque deli- 

 quefcit ; Adeo molle eft hoc lignum , ik plurimis in 

 partibus ungue digiti introtrudi poffit, in quibusdam 



fmeltende : Het is zo week , dat men op de msefie pi 



met de nagel van een vinger daar in duwen Man , 



op zommige <weder niet ; waar in bet overeenkomt met 



opregte Kilam , of Agallochum Primarium ; Het 



ftelyk 



* ..«*/•*» •* i... n ' ™ '"j — 'j'+ ^v^mw* , «,/* inert, x/uiU UCl, \ 



vero dunus eft, in quo convenit cum vero Kilamo feu Jlammen zeer weinig, maar in bet Cormandelfcbe 



Agallocbo primario w m ^ 



nis, inque vetuftis truncis rariflime occurrit * in Cor- 

 mandelenfi aucem nunquam* (ique manibus fricetur 

 feu ficcum feu aqua mixtum, manus rubra inficit co- 

 lore. 



, Quod Portugallicum feu rubrum Timor enfe Sandalum 

 attinet , quod juxta divifionem meam tertia eft fpe- 



ter 



* 



rft 



yft , bet zy droog of 



eies, 



cquirere 



nem , atque ex diverfis fruftulis , quae ex Batavia a 

 variis accepi amicis,non fum certus , unum fubefle, 



quod 



habitantes unonegant ore , rubrum aliquod 



dalo rubro aemukim in fua inveniri patria 



t Het Portugeeze of root Timorfche Sandel - bout aan- 



■gaande , zynde volgens myne 'aj 'deling de derde zocrt, 

 4aar van beb ik insgelyks nooit zeeh 

 g*», en zelfs van de verfebeidene ft 



vrienden 



Indigent Timorenfes hie zeekert , dat 'er een onder is , bet welk van Tim 



excepco 



rubro ligno Lingoo dido , nihilominus tamen a fide 

 dignis hominibus accepi , Portugallos rarum ac pre- 

 tiofum poilidere lignum , quod pro Sandalo rubro ha- 

 bent, ac notabiliter differt a vero ligno Caliatouren- 

 li , quod ipfis non eft ignotum , hocque ex eorum re- 

 latu in magna infula Timora crefceret, alii autem pu- 

 tant, apud Portugallos in Timora habitantes conquiri 

 pofle , licet in ipfa Timora non proveniret , fed illud 



De regte Timoreezen bier zynde , ontkennen eenftem- 

 mig, datter eenig root-bout, na *t vertoonde root-Sandel 

 gelykende , op boar Land gevonden werd , bebalven bet 



Docb des niet tegenftaande , zo wer- 



ik van geloofwaardige pe 

 \eezen onder boar bebben ee; 

 welkze voor root-Sandel bo 

 rfcbillen van bet Kaliatours 



oar en dierbaar bout, 

 m , en merkelyk zou. e 



met onoezena is, en dit zoude; na baar voor seven, op 

 bet eroote Eiland Timor vallen '" 



ama 



nunc cognomi- 



Tandem mihi Radja Amajfili , . 



natus Salomon Speelman , & Rex Ademantutu fubiequen- 



dat 



. . . „ - ■> uvco anaere meenen 



et wel by de Portugeezen , op Timor woonacbti 



op 1 imor zelf 



,te 

 ree- 



tem dedit relacionem , rubrum fefe vidifle lignum , plaatzen bequamen 



quod pro Sandalo rubro habebat, in Samorro crefcens, 



quae Timor ae regio eft, ^--- - : _- ^^!L~: 1~.\.-..\ 



oili monte in media terra, cujus litus Lacolo in Ze- 



phyream vergebat partem , atque ex hocce ligno in- 



colas fuas fabricare tibias Sandali quodammodo fpi- 



gen , maar van Siam , Macou , of andere Portmeeifi 



Koning 



fitaque in altiflimo & horri- Ademantutu, bet naarvolgende berigt daar van ee^even- 



op 



beeft 



oteft ob 



imorenfc 



parvis 



Jcbap van Timor \ gelegen op een yffelyk 



daens Lands . 



Hggebergte, mi 

 aan de 



uitkomende 



ft 



delenfi fuis quoque differt qualitatibus. Re vera enim 

 magis refrigerat, nee ita oculos vellicat, velfaucium 

 ardorem excitat , fed tarn parva tantum ejus acquiri 



poteft copia , ut vix experimentum cum eo inftitui 

 poflit. 



na 



Nomen. Latine Sandalum rubrum , Malaice Tsjenda 

 T *""", h. e. uti di&umfuit. " ' * '**"'* 



Djingi 



Sandalum Jktbiop 

 proprie Trogloditicum diclum , quum 



bout de Inlanders baare fluiten maakten , nude wat na 

 Sandel ruikende ; en men kan bet niet dan met Heine ftuk- 

 ktn afbreeken , ivegens de moeilykheit der toegen ; bit zo 

 genaamde Timoreeffe root-Sandel verfebilt, (bebalven 

 de coleur ) van bet Cormandelfcbe ook in eigenfebappen ; 

 want inderdaat bet verkoelt merkelyker , byt zo zeer niet 

 in de oogen , en brand niet in de keel : maar ivy konnen 



zo weinig daar van krygen, dat men geen regte proef daar 

 van neemen kan. , 



Naam. Latyn Sandalum Rubrum , op Maley 



Arabes omnes incolas Orientalis Africae partis tarn in 



Djingi, dat is, als gezeg 

 of nog eigentlyker Trogk 



iEthiopi- 

 oni dat de Ara- 



quorum 



quam in infuli 



ex 



rs alle de lwwoonders van "t Oofterfcbe deel van Aft 

 op 't vafte Land , als de Eilanden Zangi o/Zingi 

 " welkers Landen,als bovengezegt, men dit bout 



ortum, tuit deductum: Item Tsjendana wwravocatur. fpronkelyk gebragt beeft: ook but forTsjendana Mera 



Uft 



Sandalum rubrum nunquam ad fuffimigium 



adhibetur , vel unquam carbonibus inponitur- ad ex- njoerk gebruikt 

 halationem, fed tantum ad ufum medicum. Eftrefri- 



Gebruiki Het roode- Sandel- bout wefd 



raauw op 



erantis & exficcantis naturae fine ulla adftricl:ione. 



hdi plurimum ufurpant contra febres contritum,& cum 

 aquapropinatum , atque etiam exterius corpus illiniunt, 

 ut febrilem reftinguant ardorem , & cor confortent: Fc- 

 brim enim ipfam tollere nequit, nifi eflet Ephemera. 

 Sandali rubri rafura " 



! Medicyn : Het is koel en opdHogende van 

 aart j zonder eenige adjiri£tie. De Indianen gebruiken 

 bet meeft tegen alderbande koortzen , gevreeven , met wa- 



ingenomen 



Jhedege/i 



cum^ Oryza? aqua adfumpta of bet moejle een 



Dyfentenam curat: Vulgaris porro opinio eft, quod 



generi haufto 

 refiftat . ita ut hoc detegatur , fi alicui vafi 



flegts de koortfige brand ivat te blufft 



fterken ,; wantje koortze zelfs kan bet niet Tene'ernen, 



" ' yn; bet febraapzel van y t 



Sandalum rubrum omni venenorum 



ex hoc ligno confefto indatur, unde multi India; pri- 

 mores Pinangce ciftas & calices potorios ex hoc ligno 

 fabricatos fumant , ut tali modo venenum , fi forte 

 fubeflet, detegerent; hoc autem nondum experientia 

 comprobatum eft , fed quidem , quod multum valeat 

 contra afiumptum toxicum,ad ejus vim jnhibendam. 

 Magnatibus quoque Malaicenfium & Ternatenfium 



tanquam fecreta ars & remedium epntra hauftum ken 

 venenum habetur Sandalum rubrum , album Calbabaar 



emelde Sandel met ryswater genuttigt , geneeft 



Loop : Nog is bet een gemeen gevoelen , dat bet roode 

 Sandel alderbande ingenoomen venyn tegenftaat , ja zo- 

 danig , dat bet zelve zig openbaart , als het in eenig vat 

 van dit bout gemaakt gedaan <voerd ; zulks veele Grooten 

 van Indien baar Pinang-doozen , en drink-koppen van dit 

 bout laaten maken , am bet daar ingedaane venyn te ver- 

 klikken ; docb dit is nog met geen onder vinding beveftie,t 

 ondervonden i maar voel dat bet , ingenomen zynde , veel 

 vermag om bet woeden van eenig ingegeven venyn te brc- 



porphy: 



Calappa Laut 



i 



bona 



appa 



Quod 



1677 in Ternata tentatum & boni fucceflus comper- 

 tum fuit in mercatore Belga & ejus uxore, quibus 

 toxicum ex arands confe&um ancilla mifcuerat. 



7( 



//. 



San 



natanen voor een gebeime konft , en remedie tegens inge- 

 kregen vergift gebouden : namentlyk dat men root-Sande'- 

 bout, wit Calbahaar, of Ooft-fndis wit Cotaal, met 

 Calappa Laut , alles op een fteen gevreven , eenige da- 

 gen naar malkanderen inneemt : dog wanneer men juift 

 de Calappa Laut niet en beeft , zo zyn de andere twee 

 evenwelgoet en dienftig: 'tWelkAo. 1677. in Ternaten 

 geprobeert en bevonden is aan een Nederlands Koopmart, 

 en zyn Vrouw , dewelkt door baar Meid met Spinnekbp- 

 pen vergeven war en. 



G 3 Het 











