

p 



HER BAR 1 1 AMBOINEJMSIS Liber II. cap. XVII 



rubro J 



iuidionem cruentam , quod ab illis cum aqua fupra 

 porphyritim conteritur, per noftem rori exponitur* 

 ac cum Rofarum aqua afiumitur; item contra fangui- 



Het roode-Sandel -bout gebruiken de Javar 

 t bloed pijfen , werdende by boar op eenjl 





igt 



en dan met roo- 



gedronken: item tegen bet bloed fp 



nis vomitum non ex pulmonis morbo ortum 5 fed ex van geen longe-ziekte voortkomende 9 maar van raauw 



crudo fanguine per ruptam venam vel aliud quoddam 

 accidens productum. Arabes Sandalum rubrum fri- 



-rfr< 



r 7fott a<fcr 5 of 



gidum & ficcum dicunt, faltem frigidius ac liccius immers kouder en droger dan alle Sandel-zoorten , enzeg- 

 reliquis omnibus Sandali fpeciebus , affirmantque * t - , . r 



illud cum aqua Rofarum contritum capitisque tempo- 

 ribus illinitum Catharros tollere & exficcare , qui ad 

 oculos & dentes defluunt, atque cum fucco Solani, 

 Sedi , & Portulacae mixtum & illinitum 5 dolorem mi- 

 tigare Arthritidis.Podagne, aliarumque inflammatio- , 

 num ; In Cormandelse ora ex hoc ligno formant al- 

 veos luforios , difcos , aliaque tornionum opera , quae 

 omnia externe glabra funt , manentque ex fufco ni- 



Medico 



masno 



hoc illiniant ligno 5 atque ex majoribusfruftisforment 



gen ook dat bet zelve 9 met roozen-water gevreven , en 

 aan de Jlaap van 9 t booft gefmeert zynde , opdroogt de 

 Catarren , die op de oogen en tanden valten , als mede dat 

 bet gemengd zynde met Zap van Solanum 3 Sedum % 

 en Portulaca > en dan opgeftreeken , verzagt depyne van 

 de Jigt 9 Podagra y en andere ontfieeking. Op de kufi 

 Cormandel maakt men daar van Jcboone Tiftakborden , 

 Scbyven, en ander draayers werk, '* welkallesvanbui- 

 ten glad is y en J wart -bruin komt te bejlerven: ander s is 

 bet by bun lieden in geen byzonder waardye 9 nog veel 

 in Medicynaal gebruik, dan datze in de koortzen bet licbaam 



beftryken , en uit de grootjte llukken maken ze 



imagines idolorum fuorum , uti & poftes & trabes baare beelden , Afgoden , als mede 



fuorum templorum : Saltern hoc Portugalli pras fe fe- 

 runt j quodque neceflario de prima fpecie feu Calia- 

 tourenfi ligno intelligendum .eft , dum ex teflimonio 



in derz 

 geven > 



Tempelen : Jtnmers zo de Portug 



Kaliatours 



-ft 



Jager nullum aliud rubrum in Cormair- let getuigenis van den 



perfuad 



cupiunt , Sandalum rubrum odons expers ac dulci 

 deflitutum efTe fapore, quod vero de excellenti odo» 

 re & fapore intelligendum eft. Non enim credo , ul- 

 lum inveniri rubrum Lignum , quod contritum non 

 aliquem odorem faporemve de fe exhiberet, atque ore 

 manducatum , falivam non aliquo inbueret colore. 

 Ipfum enim Lignum Brafilienfe ex Pifonis relatu con- 

 tra febres , oculorumque inflammationes in Brafilia 

 ufurpatum , dulcem prasbet faporem ; faspiusque op- 

 hoc mihi ad manus eilet , 



tavi 



ut loco 



vulgaris 



ut enim inter 



Sandali rubri id in ufum vocarem 

 omnia ilia, quae nobis pro Sandalo'obtruduntur, ta- 

 le invenirem , quod juxta Arabum relationem fri- 

 gidae ac liccantis eflet naturae , non facile fieri pofle 

 videbatur ;« ex omnibus enim fruftis, quae mihi ha- 

 clenus pro Sandalo transmifla funt, hinc inde in 



qaod diftas iftas poflidebat virtutes 



invenire 



ervavi 



dolore 



Anno enim 1680, quumma- 



tumore orto , optimum iftius ligni in tenuiffimum con- 

 trivi pul verem , quo oculos illinivi , parumque in il- 

 los infl:illavi,reliquaminbibi partem, quocomperi il- 

 linitum loco , quod refrigerium oculis adferret , illud 

 hos vellicare , aiTumptum " 



fauces 



tamen 



qui 



tempons hoc fuere uli; Quidam vero >. , M „. K .«, 



leferebant, nihil aliud nifi refrigerationem fenfifle, 

 quum inbiberent: Portugalli, quum illud ad refrige- 

 randum & exficcandum interne volunt afllimere , ha;c 

 tria conjungunt, Sandalum nempe rubrum, Pedra Ca- 

 naneor, & Coquinbo, feuparvum Calappa-Laut , quaefi- 

 mul conterunt,cumque aqua propinant. Si autem Co- 

 qumho, quod raro comparari poteft, non fit ad ma- 

 nus, duo reliqua nihilominus bonae funt notae; Si ve- 

 ro ad fudores provocandos , venenumque expellendum 

 in ufum adhibeant , turn conterunt , fimulque jungunt 

 Sandalum rubrum , Caliga-Kackaa , h. e. Lapidem Be- 

 zoardicum, vel vulgarem Bezoar, qui pro Simiarum 

 lapide ab illis habetur, & Culiga Landa, ipfis Pedra 

 de Porco feu lapidem porcinum dicl:um , haecque fimul 

 inbibunt. 



Macaflerenfium Reges pa 



habuerunt, quae ex eorum r 



rubro Sandalo , quod ibi ex Timora erat tranfl 

 in fruftis tres quatuorve pedes longis , & femi-p 

 craflis , externe nigricantibus , interne tenuibus i 

 gitudinalibus , conftantibus fibris fanguineis, » 

 coloris, fique radebatur vel fecabatiir, gratum 

 dammodo praebebat odorem , 

 bro „ _„; 



Pinangaeque ciftas 



recenter caefo 



a ligno 



praebebat odorem , rcccntcr caeio ru 



r ~ A . , - - ._ autem Calia- 



tourenji diverfum erat , quia hoc altiorem habet co- 

 lorem internum, magisque fufcum & durius quoque eft. 

 nee per longitudinem fifluram admittens, ac carbonibus 

 inpofitum , mox acrem diffundit flimum , quum rubrum 



Sandalum quodammodo gratum fpargat odorem. 



op de kufi 

 biers nvillen ook zeggen , 



verftaan iverden , dewyl m 

 emelde E. de Jager geen ander 

 'ormandel bekend is. De Ara> 



dat bet roode-Sandel van eenen 



jmaak zoude zyn : Docb ?t wel 



fmaak verjl 



zal 



gevreven zynde niet eenigen reuk ofjniaak van ziggeeft 

 in de mondgekaauwt , bet fpeekzel min of meer komt te i 

 wen. Want zelfs bet Brafilien-hout , na Dr. Pifo 



febryv 



ivordende, is van een zoeten fmaak ; en ik beb 



dikwils gewenfi _ __ _„ mj „, ww lc ucuucni 



cm bet in plaats van bet gemeene roode-Sandel te konnen 

 gebruiken ; want om onder alle die bouten , die ons voor 



Sandel <werden opgedift 



Arabiers 



te 



opdrogende 



van aart zoude zyii) daar febynt isoeinig apparentie 

 want onder alle de jlukken , die my tot nog toe daar voor 

 toegezonden zyn (bier en daar in Oofi-Indien groeye?ide) 



beb ik niet een 

 kracbten beeft 

 Want Ao. i6g 



tpfvoelling 



dat die voorgenoemde 

 bet tegendeel bevonden: 

 pyn van een on tfieeking, 

 - . ~ »• ~ . beb ik bet befie daar van 



fyn gevreven, bp de oogen gefir eeken , eneenweinigdaar 

 in laten komen , midsgaders de reft ingedronken , waar op 

 ik hevnnd hp.t opgefmeerde , in plaats van te verkoelen * 



edronkene in de keele <wat te 

 jewel bet daar na een weinig 



in de oogen te byten 



jeuke.t, . 

 verkoelde 



feberp 



we Ik andere 



die bet doenmaals mede gebruikten ; Docb eenige waar 

 'er ook , diejiaande bielden , ander s niet dan verknpli 

 onder bet indrinken gevoelt te bebben ; De Portug; 



_ _^ mrwrw ~m> i mmmw j- wv *•<* r w. / l/l/£f Klb Ultfi 



gebruiken , zo nemenze deze drie dingen 

 Sandel, Pedra Cananeor, en Coquinh 

 lappa-laut , bet welkze te zamen wryven 

 ter indrinken ~ 



lyfs vjillen 



'/ 



a* 



o met <wa- 



men 



tive 



rjt genoemde met te min goet: als zy betomtefweeten 



ivillen 



men 



r . , n , - , Caliga 



a W 1 J draBez oar, of gemeene Bezoar , 

 m Ape-fteen bouden , en Culiga Lan da, In 

 Pedra de Porco genaamt , en nemen dat zo \ 



De Koningen van Macaffer bebben fcbootels , en pi- 

 nang-doozen gebat , dewelke na baar eigen zeggen gemaakt 

 war en van een root-Sandel-bout , 't voelk daar vanTimor 

 was aangebragt, in mooten van 3. a 4. voeten lang, en 

 s dito dik : Van buiten fwart beftorven, van binnen fyn 

 en langdraadig , boog en bloet-root , eenparig van coleur, 

 en , als men bet febrapte bet roode Lingoo niet ongelyk ; 

 docb van 't Kaliatours -bout verfcbillende , dewyl bet zel- 

 ve booger-root en bruinder van binnen is , als mede har- 

 der , en met wel in de lengte fplytende , ook op koolen 

 zynde gelegt , ftraks een feberpen rook van zig gevend* 

 daar 't roode-Sandel eeniftiints atviriiit 



/. 





/ 









Expe 



Ik 













