

II Boek. XVIII. Hoeftft. AMBOINSCHE KRU YDBOEK 



t.S 



quante 



nullam 



praebentes refinam , quum nimis client juniores , occur- 

 runt quoque pod Wayum circa Dammaras arbores , ills 

 autem in vicinis regionibus majori numero fine dubio 

 crefcent, in Cerama nempe & in Xuliaflenfibus in- 

 fulis. Ouum faspius majora horum arborum frufta, 



dimidias arbores hinc inde in litorC in- 



• 



man dik , zy en eaaven Been hers uit . am d/itze ntS 



war en , men vintze ook agter Way 



op de nakue 



inimo fere 



rige Eilanden in meerder getal vallen y als „ r w » lut , 

 in de Xulaafle Eilanden: Want ik dikwils groote ft, 

 ken , en fcbier halve boornen bier en daar op ftrant j 



en 



ilia 



venerim, quas incolas bene noverant in ma non 

 crevifTe regione : obfervare itidem in iispotui, per 



' illas tempus in mari flu&uaflfe, atque fuifle 

 circumvolutas. In Hitoes terra in diftri&u pagi Semlo 



m 



iii 



l aanzien 



aliquod 



gerolt badden: op 9 t Lant van Hitoe in f t diftritt van ? t 

 dorp Senalo beeft by mynen tyd lange een zodanigen boom 



m w gelegen, daar de Froiitjes fpaanders af hapten > omreuk 



diu meo tempore talis projeftajacuit arbor, ex qua mu- werk van te maken, en in *t zelfde diftreft; , alsmedein 



lierculas ramenta caedebant pro iuffimigio, atque in dat van Keytetto, bebben wy namaals nog eenwe dier- 





codem diftri&u & illo Keytetto poftea aliquot talcs in- 

 venimus arbores, quae adhuc vigebant, in aliis vero 

 pagis ignotae erant. 



Ufus'. Quum arbor hsec tarn raro occurrat , pauca 

 de ejus ufu commentari poilum, tantumque de Hi- 

 toenfibus vidi,ejus ramenta illos ex montibus deduccr 



gelyke boornen gevonden , die nog groeiden 

 dere Negorynen warenze met bekeni. 



op 





Gebruik. Dewyl deze boom zo wei?iig gevonden wert , 

 kan ik nog weinig van zyn gebruik fcbryv en , bebbende 

 alleenhk van de Hitoeezen zezien . dat ±v daar van de 



quibus ad veftium fuffitum utebantur, quae in mini- jpaanders uit bet gebergte afb 



mas ceedebant partes cum radice Tacari , h. e; Gladi- 

 oli odorati, Benjoim> ac pauxillo facchari albi, quas 

 fimul carbonibus inponebant; Hoc autem lignum 

 priusbis terve aqua? falitae inmergunt, foleque arden- 

 ti exficcant, quo ejus odor penetrantior eft, ita ut 



oc 



Agallochi 



a 



cujus odore multum tamen differt : Nihilominus 



faciunt eeque hoc lignum ac ejus refinam, 

 luisque naribus gratam putant , qua in re ex meo 

 judicio deridendi funt , odorem faltem contritorum 



ma^ni 



n , dezelve klein kappende, 

 met de wort el van lacari, (dat is Gladiolus odora- 

 tus , ) Benjoim , en een memig wittefuiker , y t zelve dan 

 gezamentlyk op koolcn fmytende : Docb dit bout doopenze 

 te vooren twee of drie reizeri in zout water, en droogen 

 bet weder in de beete Zon , waar door zyn reuk fterker 

 wert, zo dat de Amboineezen dit bout gebruikenin plaats 

 van Asrallochum; Van wiens reuk bet nogtans veel ver- 



jcbilt 



& 



T £h- 



foliorum ac recenter caefi corticis adeo gravem in\ 

 ut Cephalalgiam mihi excitaret. Sielegantiahnjuslig- 

 ni frufta occurrant non nodofa, in allerculos fecari 

 pofliint, ex quibus ciftellas fabricavi, quae elegantis 

 erant adfpeftus, quum lignum tenuiflimis conftet fi- 

 bris ac venis; fed non bene poliri poteft: Inter laevi- 

 gandum hoc lignum tamfortem excitabat Camphors 

 odorem, ut vix ilium in cubili tolerare poiTem , atque 



?fiyk 



daar in zy myns oordeels te belaggen zyn i unmet s den 

 reuk van de gevrevene bladeren, en vers gekapte fcborjfe 

 heb ik zo fierk bevonden , datze booft-pyn verwekken. 

 Als men mooyc ftakken van dit bout vint ,die met knoes- 

 tig zyn , zo kan men plankjes daar van zaagen , waar 

 van ik kleine kijljes gemaakt bebbe , die baar fraai ver- 

 toonden , om dat bet bom 



fyn geadert , en gcwatert 



aflerculae ultra annum poftea liquorem quendam ex- gaf bet zo fierken 



fcbaaven 



fudabant, qui maculas olei referebat : Cumhujuslig 

 ni crafliore rafura conchylia quaedam colligavi in alia 

 tali ciftula, quae fimili quoque modo tenacem cjuan- 

 dam Gummi iubftantiam Conchyliis adfigebat , lpfis- 



? 



kfweettende pi 



aanzag: Met 



)gtigb 



t welk men 



fcbraapzel 



que picis inftar tenaciter adhsrebat , quamvis 



^ fuifp 



Ore manducatum fortem 



Hg- 



rem ad Rosm 

 Haecqi 



aromaticumque dat fapo- 

 Lavandulam accedentem: 

 mae in Macaflara Bitau vo- 



pik 



\gepakt gebad 

 ander kifije , f t welk insgelyks "een taaye gomacbti 

 aan de boor ens zette , en daar zo vajl aankleefde i 



gtans dit bout voor gebeel 



ou- 



catur ; fed rarifllme ibi occurrit, & non nifi in altis 

 montibus, quas re&iffimum gerit truncum ac folia in- 

 ftar Bancudu, fed paulo majora; Ejusque lignum feu 

 truncus tantum adhibetur ad malos navigii Regis, 



ft 



wbben aangezien : In de montgekaauwt wordenae beeft 

 bet een fierken fpcccr yacbti gen fmaak, zeer nadeRosma- 

 ryn ofte Lavandel trekkende. £n dit is miffcbien den boom , 

 die op Macaffar Bitau wert genaamt; docb zeer weinig 

 aldaar te vinden is , en dan nog viaar alleen in *t booge 



icitum e 



quum non facile rimas agat , unde nulli alii 



hoc uti. Hujus faepe, uti dittum fuit, ligni frufta in litore 



inveniuntur , haud diu maris xftu agitata, necfolefae- 



ebergt 



e 



bebbende een 



*v 



ft' 



dorem Spies 



fpargun 



fervant 



polita 



Bancudu, doebwatgrooter, wer deride bet bout maar alleen* 

 lykgebruikt om majten in 'sKonings Galei van temaken y 

 om dat bet niet ligtfebeurt, en daarom mag betniemant 

 ander s gebruiken. Men vint zomtyds , als zezcgt , van 

 dit bout fiukken op ftrant , die niet lange in t Zee-water 

 gerolt bebben , nog door de Zon dikwils gedroogt zyn , en 

 dewelke zynde fchoongemaakt , en 

 baare Lavandel-reuk tanner bebou 

 de vervullen. 



anger 



Hsc arbor videtur affinis efle tribus quatuorve 

 fruticum fpeciebus, poftea Lib. 6. Cub nomine Scutellaria 



Het febynt of dezen boom eenige maagfebap 





defcriptis , quae omnes limile quoque praebent Gummi, naam van Scutellaria , Lib. 6. befebfe 





ac aliae plants , quas Opoponacem fundunt , cui hujus 

 arboris Gummi fimile eft. * 



Roweyl inBoero crefcens fpecies eft praecedentis arbo- 

 ris, ejusdemque eft magnitudinis & craflltiei : Illius folia 

 fine ordine ad ramorum fummum locantur,duodecim 

 & quatuordecim pollices longa^ 

 utraque parte glabra , acuminata , illaque Bancudu m 

 anguftifdlium Po/o^ referenda, intenfe viridia, glabra, 

 & fplendentia, cum paucis lateralibus coftis, quae ad 

 oras arcuatim definunt, fuperi usque in acumen acu- 

 tum & firmum inftar acus aefinunt apicem- Ad oras 

 videntur integra, fed , fi attente attendatur , remotse, 

 nee profunda apparent ferraturae , cum brevi obtufo- 

 que apice, qui manifeftus eft charafter affinitatiscum 

 praeccdenti Safuru & Scutellariis : Foliorum petioli 

 culmum circiter crafll funt , rotundi , & firmi , quatuor 

 quinquevc pollices longi , amplafque ad ramos auriculas 

 gerentes,quum praecedentis arboris petioli patellam for- 



raabant,facileque decidunt, relinquentes veftigium feu 



indi- 



willen 



nax van komt > 



gelykt 



na de Gummi van dezer* 



der dikke ryskens op 

 5. vingers breet y 



op Boero wajjende , ii een mede toorte van 



oemden boom, als mede van dezelffiegrootte> 



bladeren ft aan zonder ordre aan 't uiterft 



12, en 14. duimenlank> 

 ?ffen,fp' 



reel , agter en vooren ejjen , jpus, en aic vu n 

 f fmalbladige Polot wel gelykende , boojr- 

 groen , ie weder zy den gldt en blinhende , met weinig* 

 zyde ribben, die aan f t einde zeer bogtig lopen 9 van voo- 

 ren met een korte ftyve Jpit 



/p 



?f en: doch naaww daar oplettcnde , zo 

 de wyde en endiepe kerten , met een korte Jtompe 

 t 'vcelk een klaar henteeken van overeenkomjl is 

 voorgaande Safuru, en de Scutellaris: Haare 

 Jleelen zyn omtrent een Jlroo-balm dik, ront enftyf, 4* 

 a 5. duimen lank , en met een breet voetie aan de takkeit 

 Jlaande , daar de voorige eenfcboteltje maken, en vallen ligt 

 af: Nalatende baar voetjlappen of een teken op de plaats, 



dajf 





