



me cum 



HERBARII AMBOINENSIS Liber II. cap. XVIII. 



daarze gejlaan bebben: Haarfetik enfmaak is zofterken 

 onlieflyn. niet gelyk als aan de Safuru , maar merkelyk na 

 Scutellaria trekkende : De bloemen en vrucbten zyn my 



quo 



eft ac Soft 



fruftusq 



mihi hactenus penitus ignoti funt , nee a Boeronen- tot nog toe onbekent , en ik bebvan de Boeronezenookniet 

 fibus tiVnofcere potui, hos unquam illos vidifle ; ramuli, ervaren konnen , dot zyze ooit gezien bebben ; de takken 



dig 



of ryskens , daar de bladeren aan ftaan , zyn een vinger 



intus repleti medulla fungoia; Recens ejus lignum dik, Ugt , envanbinnen met een voos merg gevult. Het 



. ,. /-_i^- 7um ^ q U0( iflavefcit, fibriscon- verfche bout beb ik nooit gezien, maar wel bet drooge , 



m fediic , M 



ftans tenuibus', cum craflis ac pinguibus luteis venis , 

 quae non ita intricatae funt ac in Safuru. Recens in 

 ,,;,.;, i; &■ vpcrpm arhore lignum eft inodorum .interiora 



*t welk geelacbtig is , fyndradig , met vette geele aderen, 

 die zo verwert niet lopen, als aan de Safuru. Het ver- 

 febe bout aan de groeyende boom is zonder reuk , maar de 



vero frufta vetuftarum ac deciduarum arborum dul- binnenjle ftukken van de oude en omgevalle?ie boomen> 



cem ac pinguem , fed fatuum habent odorem > fi cm- bebben een zoeten 9 vetten , boevoel Jlappen reuk , docb 



i - M - fuerunt inpofita , qui gratior & me- niet op de koolen^ maar raauw, en nog beter in kiftjes 



occlufis, qui tamen brevi difparet. opgejloten, die egter in 't kort verdivynt: Uit de gekap- 



9 vel qui lponte fifluram fecit, ex- tefcborjje , of uit de Van zelfs geborjlene fcbeuren>> vloeit 



da 



ciftulis 



Ex 



ftillat 



odoris , & maxime ad Ambrum accedens , quod exfic- 



een geelacbtige , dunne , docb kleverige Olie > lieflyk van 





obfeu 

 feu 

 fi 



Gummi 



reuk, en merkelyk na de Ambra trekkende, dewelke in 

 donkere roffe Gom befterft, en met weinige en 



een 



rem non habet amarum , at pinguem & languidum m- 

 ftar tofti fere cujusdam cibi : Ita ut non ita gratum fit " 

 ac recens Oleum , fi non fuerit pice durius. 



Heine brokjes of kruimpjes aan de feborffe bangt : Deze 

 Gom gelykt van aanzien het Opopanax niet qualyk, 

 zynde egter niet bitter vanfmaak, maar vet en laf, als 



eenige gebradene koft , gelyk bet ook op kolen zodanig riekt: 



■ 



Nom 



Arbor hsec Latine did poteft Pfeudo 



dies dezelve op verre na zo lieflyk niet en is , als de ver- 

 febe Olie , wanneerze niet harder als teer geworden is. 

 Naam. Dezen boom mag men in *t Latyn noemen 



__ _ . xfe, in Boerona autem vocatur Roweyl, Pfeudo-Sandalum Boeronenfe, op Boero zelfs <wortze 



niManipa quandam habent^ arborem , quam Lowelle Rowcyl genaamt , op Manipa bebbenze ook een boom , die- 

 He Raivelle vocant, quod idem denotat nomen, ex ze Lowelle en Rawelle noemen , 't welk de zelffte naam 

 relatu autem Incolarum alia debet eife arbor, quum wil zyn, dan na bet verbaal der Inlanders, zo moetbet 



" " ~~ r ~ *' -"-**■* : ~ a «- n "~ i -" tv--«-« ' t ip. evenwel een anderen boom voezen: Want by zoude ruige 



en baairige bladeren bebben, gelyk die van Canarium 



folia 



fis Habamalofey 



Locus. Arbor hasc nusquam alibi fuit haftenus in- 

 venta , nifi in Boeronae parte Zephyrea circa Maferette, 

 lon'»e a litore in montibus altis , unde & lignum ac 



Trigonum: By bun lieden anders Hahumalofey , dati. 

 Verkens koft genaamt. 



Plaats. Tot&og toe is dezen boom nieuvoers gevonden , 

 dan op Boeroes Zuid-zyde , omtrent de Negory Maferette, 



verre van ftrant in't booge gebergte, en daaromwert bet 



Oleum ab Alphorenfibus feu filveftribus montium in- bout en de Olie meeft door de Alphoreezen of wilde berg- 



co lis plurimum deducitur , qui nullum aliuminde ha- woonders afgebragt, die geen ander werk daar afmaken, 



bent ufum , nifi quod capillos fuos & corpus recenti a ls datze boar baairen en lyf beftryken met den zelven 



hoc inungant olco , quod fponte ex ilia effluit arbore. verfeben Olie, die daar uitdruipt. 



Ufus. Nihil aliud hujus notum eft, nifi quum mu- Gebruik. Daar van is anders niet bekent , alsdatimn* 



lier.ulaeBoeronenfes pinguiflima aliquando frufta , ac neer de Froutjes op Boero zomtyds de vetfte ftukken, en 



rimam liquidam picem feu Oleum ab Alphorenubus terften weeken Traan of Olie van de vmrnoemde Alphoe- 



dono accipiunt , illud fuis mifcent oleis , quibus gra- 

 tum conciliare cupiunt odorem, ac revera haecpreti- 

 ofa foret Terebinthina , fi barbari illi montium inco- 

 lae illam jufto colligere fcirent modo,ac rite confervare, 

 antequam indurelcat. 



reezen gefebonken krygen , dezelve dan mengen onder 

 baar Olie , dieze welriekent voillen maken , en inderdaat 

 zoude dit een koftelyken Traan zyn , indien hem die vooefle 

 berg-bevooonders beboorlyk <wiften te vergaderen , en wel te 

 bezorgen , eerze hart voierde. 



Si enim ha?c terebinthina feu pix liquida in arbori- - Want als dezen Traan aan de bo&men tot een barde 



bus exficcetur in duram refinam , turn nullus amplius 



fupereft gratus odor , 

 dat tofti fevi. Ex B( 



Refina opdroogt of befterft , zo is daar geen reuk , nog 



ac carbonibus inpofita odorem Ueflykbeit meer aan, en riekt, op kolen gelegt zynde, als 



Boetona anno 1666. fruftula quae- 



gebraden vet. Van gemelde Boetonwierden myAo. 1666. 



dam iftius Refinae mihi adferebantur, quam fallaces eenige ftukjes Refina toegebragt , die de bedrieglyke In- 



incolae turn temporis Amber gunong , h. e. Ambram landers doenmaals Ambergunong, dat is berg- Amber 



Montanam vocabant, prae fe ferentes rarifiime inve- .--—-»— - *± » ... • -- ** • - 6 - » 



niri ac pretiofi odoris efle , deftillantem in altifiimis 

 montibus ex certis arboribus. Fruftula haec erant 

 fads magna inftar Raparum , Gummi Elemni colore & 



noemden, voorgevende dat bet zelden wierde gevonden* 

 en van een koftelyken reuk voas , druipende in y t booge ge- 

 bergte uit zeekere zoort van boomen : Het warm tamely* 

 ke groote ftukjes of Knollen, bet Gummi Elemni aan co- 



fubftantm adeo fimilia,ut proeohaberentur,qua2dam kur enfuftantie zo gelyk, dat menze ook daar voorzoude 



\ 



enim maculas habebantcarneicoloris&opacas, quae- 

 dam vero pallide ruffas ac flavefecntes , fed nullum 

 dabant odorem , excepto quod carbonibus inpofita 



bebben aangezien , te vceten zommige : bebbende plekken 

 boornvernvig en donker , ook. zommige licbt-ros, en geel- 

 acbtig : Maar zy badden geenen reuk , bebalven datze op 



toftum fpirarcnt faevum, ita m pro nulla alia re ilia kolen gelegt zynde als gebraden vetrooken, dierbalven 



habere poffem , quam pro Refina iftius Rovoeyl , quae 

 fine dubio in Boctonenfibus montibus abundanter 

 exfudat , quumque regio ifta bituminofum g& 

 rat folum , fatis ad partem Zephyream nigrum etiam 

 exfudat bitumen , quod purum in mare prolabens in 



ikze voor niet anders konde bouden , dan voor een Refina 

 van de voornoemde Roweyl , dewelke buiten twyffel op 

 bet Boctonfche gebergte rykelyker zynen barft uitgeeft , 

 vermits dat Land een Bitumineufe gront beeft, dewelke 

 aan de Zuid-zyde ook een fwart Bitumen uitfweet, 't 



tern bitumen hoc fit molle,& in litore decidat,cum 

 arena feCc mifcet, lapillis, ac conchis, ficque fenfim 

 indurefcit in duros , obfeure cinereos , fufcos, acni- 

 gricantes lapides, qui igni expofiti liquefcunt, gra- 



nigerrimasac fpiendentes indurefcit moles , quas pe- welk zuiver in Zee komende, tot pik-kxarte blinkende 

 regrinis pro nigra vendunt & obtrudunt Ambra, fiau- klompen verbart, dieze de vreemdelingen voor fvoarten 



u.»„ „~ ,* «« i« at ,« u*— j a~+ Amber verkopen, maar ats dat weeke Bitumen op ftrant 



komt, zovermengt bet zig met zant , fteentjes, enfcbulp- 

 jes , en tverd zo metter tyd tot horde , donker-graawwe , 

 - - . , - . . - ■» » • ., - , en fawrtMbtige fteenen , dewelke aan 't vuur eehouden 



vemque de fe emittunt odorem; Ex Manipa mihi ad- zynde fmeltm, en een fterken reuk van zig geven' nog 

 ducta fuit certa terra , quas canofum continebat lig- i s my van Manipa toegebragt zeekere aarde, daar ver- 

 num, ac bacellos, quae gratiftimun Ambra; fpirabat molfemt bout en ftokjes doorliepen, devoelke zeer lieffe- 

 odorcm , atque occlufa, vel ab acre confervata diu lyk na Amber rook, en voel bejlootengebouden,ofvoorde 

 hunc retinebat odorem : Incolae autem mihi perfuade- lucbt bewaart zynde , dezelve reuk langbebielt • En voil- 







re yolebant , naturalem hujus terra; effe odorem , quae den de Inlanders my <wys maken , dat bet hoar natuurly- 

 rrallo alio mveniebatur m loco, nifi tantum in angu- ken reuk was, en dat die aarde nergeis anders gevonden 

 ™f TL? i^ a c ^ ca _.™°^ ( l^ od .^ un }_ eftm Manipae wierde, dan maar alleeu op ee- (mallen ftreek Landts 



.., _ mtrent de Negorye Tvhoe , g. ^ op Manipas Noort- 



zyde , 



» 



parte boreah , ulteriore autem indagine experiebar 



7 hoc 





