

■ 





II Boek. XIX Hooftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



hoc falfum & huic terrae bonum iftum odorem con- 

 ciliari per liquorcra aliquem odoracum feu refinam , 

 quae ex arbonbus effluebat ; de qua re ulterius vide - 

 in fubfcquente libro tertio caput 'quartum adCanarium 

 odoriferum , & Cap. Sextum ad Nanarium minimum. 



57 





i 



zyde j maar by nader onderzoek hevmt ik dlt onvoaaracb- 

 tig, en dat Men goedcn reuk de.aardewierdemedegedeelt, 

 door eenige voetrieke?ide vogt of traan, die van baare boo- 

 men quam af te druipen 5 ziet bier van breder in *t vol- 

 gende derde boek , .Cap. 4. in Canarium odoriferun 

 en Cap. 6. in Nanarium minimum* 



. 



* - 





T 



O 



T L 



G G 



G 



* 























► 



[/ 





TabuU Dttodec 



* 





t 



• r 



Quae exhibet Pseudo-Sandalum Amboinenfe 



• n d it inr.olis didtum. 



ramum 



umbella: 



m 



• 



o 



T 



'I 

 \ 



O 



4 





Arbor , hxc obiter etiam defcribitur 8t commemoratur a 



Valent. in Amboina Defcrip. p. 108. No. XXXV. 



x 



* \ 



■ 



CAPUT DECIMUM NONUM 



RaJTamala 



• 



Lignum Papuanum. Caj 



Icethaec arbor in Amboina fit exotica & incognita; 

 hie tamen earn , quum ejus lignum ex vicinislocis 

 in forum venale adfertur , detcribere oportet , fal- 

 tem in quantum de ejus forma quid ex relatu dignofcere 

 potuerim , eftque juxta teftimonium Ceram-Lauweren- 

 fium vafta & excelfa arbor , segue in litore , ac in 

 montibus & vallibus crefcens , folia formam habent 

 Syderoxyli , funt autem paulo minora i Ulterior ejus 

 forma ipfis Ceram - Lauwerenfibtfs ignota eft , qiium 

 Onin - Cubiaya incolae, ubi plurimum crefcit , ho- 

 mines funt barbariflimi ; qui peregrinis lion permittunt, 

 ut fuas intrent filvas ; Hujus arboris ftulte pars in ufum 

 adhibetur , nifi craflae ejus radices , qua? magno labore 

 ex terra eruuntur & excaeduntur , & tarn diu. in filvis 



i« ' 4. .1~**^~ nvfafinc Itnrmim />i*n(Tif-fl»m Ann! 



relinquuntur 



exterius lignum craflitiem duo : 

 s , computruerit atque interior 

 remanferit fubftantja , cor difta , quod iri magnis fruftis 

 venale adfertur, quum haec plerumque .cruris habe- 

 ant craffitiem & ultra , ulnam feu duos pedes . fint 

 longa, duriffima & fcmderofa ., intricata, &n*ndendo 

 difficillima ; Color horum duplex eft , in magnis enim 

 fruftis mettei eft coloris cum pauco cinerei mixtus , 

 plurimis conftans tenuiffimis venis , qua? magis albi- 

 cant reliquis. Minora frufta feu radices funt magis 



efcentes 



conftantes fubftantia 



S 



que vero odor idem elt, m riorum oaorem vergens, 

 jicuti Malaicenfes dicunt ad Styracem liquidam acce- 

 dens, ipfis diftam Rafamalla ; fed ita languidus eft, 

 ut vix in crudo percipiatur ligno , magis autem fi ra- 

 datur, & maxime fi carbonibus inponatur: In magnis 

 fruftis quoque non ita gratus eft , eftque semulus acidaB 

 Sasiimanta i fique manducentur,' fappr Raft 



1 



Van de twaalfde Plaat , 





♦ 



Dewelke vcrtoont den Amboinfcbe Baftert-Sa?uklboom 9 Sk 



** 



s u r u by de Inlanders genaamt. 



A. Wyft aan een tak daar van. 



B. Den Bloem-trot. 





* 1 







4* 



/ • 



M 



G E. 





• Deze boom wert ter loop mede aangeroert en befchrcven 

 van Valent. in de bejehryving van Ambon p. ioS # No. XXXV . 



»■ 





■ 



• 



•• 



XIX. 



4 



HOOFTSTU K. 



I 



Tapuane-Hout 



\ f 



' 



* * 





) 



4 



^boewel dezen boom Her in Amboina onhekent 

 moet ik egter > om dat zyn bout uit de naaft 



hemeji, zynde 



gedaant 



befebryven 



te, 



booge boom, zo Wei op ft 



HvaJJende 



elyken na die 



't Tferbout, docb'zyn <wat kleinder: Zyn nader e ge- 

 daante is bun Ceram-Laiwoers zelfs onbekent , om dat die 

 Itmoonders van Onin - Cubiay > daar by meeft^ volt f 

 zeer wilde menfeben zyn, die de vteemdelingen met ' nvel 

 in baare boffchen willen laten komen , van deze bo 

 nvert jniets genomen of gebruikt , dan de dikke ) nvortelen 





ofc 



winger 



aarde kapt 5 in 

 ijl 



b 



blyft 



war rig 



_ (omtrent 

 zynde) ddar qfrotle , hn bet binnenfte 

 I welk men met groote ftukken te koopi 

 Jlukken zyn gemetfielyR. een been o/ioafi 

 of twee voeten lank , zeer bart enfwaar* 

 ihk om te kloven: De coleur is twe- 



: 



Wig 



groote Jlukken booni)i 



' fy 



ren 



zyn, dan de andere ; Dc kleinder ftukk 



if wbrtelen zyn witter of bleek-geel , met weinige aderen 

 infyndir wnfubftantie , bet gcele Sandel , ofvuilyvpor 



maar 



P 



eide is eenderlei te yoeteti:. na bloemen trckkende, of 

 Maleyers zeggen, na Scyrax liquida, by bun lie- 

 [afamalla. genaamt , docb zojlap 5 dat men dezelve aan 

 uw bout qualyk gewaar wert , docb meet in 't ras ; 

 ennogfterker op kolen: In de 'groote jlukken is die 

 lieffelyk niet 9 wat trekkende na gooreSagumant a, 



en in bet kAuwen gevoelt men opk den fmaak 



maar trekt merkelyk na den bfakken, of gelyk 



dem percipitur, quimaxime ad falfum ve'rgit,'- vcluti verjlagen water uit eenfuurborn, zander eenige feberpte 



aqua languida ex acidulis , fine tamen aliqua aenmoma, . of 



vcl ardore. ]£ i j 

 Quum itaqtie h& 



gerant " " ° 



j. v 



ra3 



. 



; 



•' 



-.' 



.• 



o & incola? fecuribus fere dqftituan- 



tur, hinc tam'diu has relinquunt arbores , donee 

 prae feneftute .computrefcant ac decidant , quarum 

 radices dein ope ignis feparant , quas Ceram-Lauwcr 



lecant vel cae'duht tegmenta , uti h.i 



en 

 Inwoonders qualyk 



Dewyl dan deze boomen 





teh 



mn 



die meeft ft 



fecuribus 



zagen of kappen , gelyk ry 

 Her van bylen verzien ) de 



radices 



■" 7 



Ceram - Lau 



putrefcun 

 lesStyrac 



exfudare 



daarze dan de nvortelen naamaals af 

 Ceram -Lau were dan in fatzoenlyh 



lied en ook zelfs (ah 

 verfebe ivortelen ligt 

 konnen uitkappen, docb die evenwel zo goet van reuk niel 

 en zyn, als die van zelfs rotten , ik bebbe dikwils gedagt \ 

 of bet niet wel een zoorte van Styrax-boom mogte zyn , 

 maar aangezien my de Ceram-Lauwers verzeekerden , da\ 



en dat ook in bet boul 



neque daar geen Gom nog bers mtquam 



trunci 



ilia recefli fententia. 



Nomen. Latine Lignum Papuanum: Malaice 

 Rafamala , & Caju Papua juxta locum , .in quo ci 



Ceram-Lauwerenfes ipfi hoc lignum vocant Caj 

 Tom. II, ™ 



mar 



Jlam geen zonderlyke reuk was , zo beb ik van die 



gedagte moeten afflaan. ■ > 

 . Kaam. In't Latyn Lignum Papuanum: In'tMaleyts 

 C »ju Rafamala , en Caju Papua , na de filaats daar bet volt: 

 De Ceram-Lauwers zelfs noemtn 't Caju Samarra , ten 



i\ . naam 



. • 



/ 



/ 



/ 



