













m 



II Bock. XX. Hoof ~tft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 





CAPUT VIGESIMUM. 



XX. 



H 



■ 



T U K. 



Gakdupa - Boom. 



Aju 



maagfcbap in A',nboina 



itlantfcbe boom , docb beeft 



1 Caju Gakdupa. 



Aju Gakdupa arbor eft exotica, fed affines fuas 



habet in Amboina, unde & hie fimul comme- 



moranda eft : Satis alta eft arbor , cujus trun- 

 cus vix uinis ample&i poteft, plures gerens breves 



ac nodofos ramulos , ex quibus plurimas foliorum ra- -----„- ........ _„ „ 



ches propullulant , quae emittunt quinque fexve dunne ry skens , aan lewelke fiaan 5 . en 6. poor en 



bier mede gedagt werden : Het 



Jlam naauwlyks te omvademen 

 ■ft 



foliorum paria oppofita , brevibus inudentia pedun- 

 culis , uti in femina Sideroxyli , fed plura numero , cui 

 etiam fimilia funt , fed funt paulo anguftiora & acu- 



tiora: Qusedam enim quatuor pollices longa funt, 



duos vel binos cum dimidio lata , fere inftar foliorum 



Gajang-Laut, quasdam etiam funt breviora cum ob- 

 tufo apice , glabra , & firma , cum paucis ac tenuibus 

 coftis : Fruclus fere funt rotunda? & plana? filiquae, mag- 

 nitudine numm'i inperialis , vel inftar illorum Lingoo, 

 ex binis obfeure f ufcis feu nigricantibus pelliculis for- 



Ikanderen gefebikt , op 

 lyk aan bet wyfjen van *t Tfer - bout , dpcb meerdeTin 

 getal , en %y gelyken 00k dezelve wel , docb zyn wat 

 J'malder en fpitzer : Want zommige zyn 4. duimen lank , 



2. of 2l. breet. bvkans als GaianfM.aur. r.nmttiiirp wn 



fubtile 



rondefpits, glat, en fly f 



platte bouwen van de grootte als een ryksdaaldcr, of 



de /pit ze float 



bruin -f\ 



matae , quarum apex Temper ad unam inclinat partem, de: In de midden merkelyk verbeeven,daarbinnen leggen 

 •in medio autem maxime protuberant , ubi una altera- — ^^^— ^/~~- i— * — *-•— *- . 9P 



ve locate funt planar & oblongae fabas , majores fe- pinen 



minibus Lupini, funtque adeo durae, nigrae, & gla- Jwa 



brae, ut nigri videantur lapilli, quae ad unam partem aan 



hilum gerunt carnofum ac rugol um , inftar ourfae , een 



)f twee platte lankwerpig 



f 



lat , dat menze voor 



qua filiquae junguntur. 



Recens arboris lignum eft durum , folidum , & diffi- 

 cile fiffu , ejus cortex eft aequalis & glaber. Ve- 

 tuftum ac liccum lignum externe nigricat , interne 

 cinereum eft, haud ingrati odoris ,fed debilis, & ad 

 Benzoin accedentis: Frudlus recenter aperti talem 

 quocjue fpirant odorem: Ex vulnerato trunci cortice 

 nigricans & vifcofa effluit lachryma inftar picis liquids 



fteentjes zoude aanzien , dewelke daar en boven 

 eene einde een pelzig of ruig aanwas i 

 rze , waar mede zy aan de Jcbaal bang 



ven 



Het verfebe bout is digt , bart , en moeyelyk 



cborffe effen en glut 



Jlerft van buiien vwuri, , en van oinnen graauw 

 onlieflyk van reuk > docb zwak , en njoat na Be 

 trekkende : de vrucbten , vers geopent , geven ook 

 nigen reuk uit: uit de zequetflefeborffe des flams 

 een zwarte kleveripe Traan • als Teer • die Ian? 



quse diu liquida eft, forma facchari nigri, ac tandem wcekblyfty in gedaante als bruine Suiker > en eindelyk 

 exficcaturingummi nigrum ac durum , auod Macaffe- beflerft tot een zvoarte en barde Gom> 9 t welk de Macaf- 



renfes Gale-dupa vocant, & in parvis Bambofis vendunt. 

 Hocque adeo vifcofum eft, ut vix a manibus diffolvi 

 queat, fplendens porro eft, nee peculiaris grati odo- 

 ris, fed talis eft odor , acfi ex Benzoin 6P Canari effet mix- 

 tum , aliis autem fuffitibus additum , illorum exaltat 



far en Galedupa noenien % en in kleine bamboesjes ver* 

 kopen : zynde zo kleveris , dat men \t qualyk van de ban- 

 den krygen kan , daar by blinkende , en van geen zonder- 

 linge aangenamen reuk , maar zodanig , als of bet uit Ben- 

 zoin en Canari was te zamen srememrt . dnrh u* n***** 



odorem & maeis durabilem reddit, atque hocce Gum- reuhwerken gedaan, maakt bet derzelver geur kfacbtie 



mi multum a Macafferenfibus expetitur, quum bafis 

 lit illorum Dupx, atque omnia reliqua ligna & refl 



nas in unam cogat maffam, illorumque odorem facit Dupa, want bet doet alio de cmdere 



Gom veel van de Macajfa- 

 bafis of grondjlag is van bare 



durabilem: Durara Gale-dupam, quae mihi faepe vi- 

 debatur odorem habere Canarii , putavi refinam con- 



malkanderen kleven , en onderbout bar en geur 

 '- Gale dupa, ^ welk my zomtyts **" 



tinere Nanarii minimi (infra libro tertio defcripti)ac een reuk als die van de Canary , beb ik dien volzende 



credo , faepius hanc refinam pro Galedupa vendi > prae- 

 fertim illam, quae ex Keyenfibus deduciturinfulis, & 

 MacaiTerenfium mercatoribus venditur. 



3. befebreven) en 



Traan van Nanarium 





erkoopt 



\ 



♦ 



derbeit de gene , die uit de Eilanden van Key komt en 



Incola: enim mihi affirmabant arborem efle, quasi 



Want 



Macaffaarfe Handelaars verkogt 







minima gerebat Canada, uti funt ilia Amboinenfis Na- was > die gebele kleine Canaris dn 

 narii minimi , quae ipfis oftendebam, inter utrumque van bet Amboinfcbe Nanarium 

 tamen magna reperitur differentia : Galedupa enim 

 dura elt, 



nigra, 



inftar picis , & carbonibus inpo- 



fita Benzoino accedit, retina autem Nanarii minimi 



eft fquallida, nee alium habet odorem, quam refinae 



Canarii. 



Nomen. Nullo alio mihi innotuit nomine nifi Macaf- 



bun lie den toonde , en egter ijjer tuff en beiden nocb een 

 tntrkelyk onderfebeit : want de Galedupa is bart, en 

 zwart als Pik , en op Men gelegt na Benzoin trekken- 

 de > maar bet bers van de Nanarium minimum is vuil, 

 en fieki niet anders dan als Refmeufe Canaris! 

 Naam. Hy is my met geen under naam 



farenfi Caju Galedupa, juxta di&am refinam, quae met de Macaffaarfe, Caju Galedupa, na bet voor- 



ex hac fluit arbore, & Galedupa vocatur. 



Locus. In Celebes parte Occidentali invenitur cir" 

 ca Marum, fed multo magis occurrit e regione Bor- 

 neae, atque in infulis Saleyera & Calaua, ubique haud 

 longe remota a litore. 



Ufus. Di&a refina , ex cortice fluens hujus arboris , 

 in ufum vocatur , ut inde fiat Celebris fuffitus fytpa 



noemde bers, *t welk daar uit vloeit , en Galedupa 

 genaamt ixsert.- 



Plaats. Men vint bem op Celebes Weft-zyde, om- 

 trent Marus , maar veel^ meer daar tegen over op Bor- 



Saleyer en Calau , overal 



ft 

 De voornoemde Traan uit de Scborfft 





vocatus , 



maflam formari nequit, quum 



dientia. fint ficca ligna , 



gene men van dezen boom , als boven gezegt 



qui fine hac recenti & vifcofa refiria m bruikt, om dat vermaarde reukwerk , Dupa genaamt 



maaken, bet welk zonder dezen verfeben , e 



plurima ejus mgre- 



& ramenta, 



> 



gummata 



quamvis & aliud infuper vifcofum oleum , Tmjo zynde de meejl 

 diftum, & infra libro tertio in Capite de Nanario 

 minimo defcriptum, ad hancquoque adhibetur com- 

 ofitionem , unde & Gale-dupa bafis eft omnium fuf- 



traan tot geen maffa kan gebragt werden 



. gommen % 

 en fcbilveren , boewel nocb een ander mede klevende Oly , 



Tinjo genaamt (en mede bier naa Lib. 3. in 't Cap. van 



Nanarium minimum befebreeven ) daar toe gebruikt 



tuum , uti Aloe pilularum, cujus defcriptio infra wert : en daarom is de Galedupa de baji. 



itidem fubfequetur. 

 Tales quoque arbores in Amboinenfi inperio cres 



Tom 



cunc 



reukwerken , gelyk de Alo'6 onder de pillen : vrienr 

 befebryving insgelyks bier na volgen zal. 

 Diergelyke boomen bebben wy mede bier in V Amboin 



fl2 



febe 



v 





/ 



# 





