62 



H E R B A R 1 1 A M B O I N E NS I S Liber II. cap. XXI. 



i 



CAPUT VIGESIMUM PRIMUM. 



XXI. HOOFDSTUK. 



/ 



Cortex Oninius 



5 



^#y- 



' 



• * 



% eadem Onin-Cubiay 



Majfoy-Boom. 



to 



It bet zelfsjle Onin - Cubiay inert ook ten Jpece- 



ry^tigefch° r l[ e gebragt y waarmede men doorga?ils 



Water -Indien grote Koopmanfcbap dryft , waar 



van ik zo veel zal befcbryven , als ik van de Ceram Lou- 



qui ramulum mihi quoque foliis ac~fru&i- wers bebbe ervaren konnen , die my ook een takjen met de 



qualis delineatus confpici- bladeren en vrucbten medegedeelt bebben , en dewelke 



u 



tur corcex , cum quo multum per totam aquofas 

 India? partem exercent negotii , de quo tantum 

 defcribam, quantum a Ceramce-Louwenjib;- j; Cn ° 



re potui, 



bus onuf ., , „. , n ._ , , ,. 



tur cujus folium ac fruttus naturali depicluseft ma- bier nevens afgetekent Jtaan , zynde bet mat, en vrucbt 



gnitudine. 

 Erecta & alta eft arbor , ac plerumque adeo crai- 



fa, ut vix vir earn compl 

 laber, pallide cinereus, 



caber 



in baar natuurlyke grotte geftelt. 



Het is een regte boge boom , en gemenelyk zo dik , dat 



Ejus cortex eft bem een man pas omvatten kan : de fcborjje is effen , ligt- 



inferiore parte graauw , docb aan de benedenfte Jlam ruig , gejcbeurt ,' 



__._„...._.. en met een graauwe mofagtigbeit beplekt , ook aldaar een 



norisdigiti craflltiem, nihilominus tamen facile ex- kleine vinger dik, mitsgadtrs ftyf, docb niet te min, 



ficcans & firmus : Folia formara habent Lanji 



ligt o. 



, de bladeren gelyken wel na die van de 



fed fun t paulo minora & tenuiora, magifque Lanfe-boom> docb zyn wat kleynder en dunder ,komen- 



ris, 



conveniunt 



cum 



Amboinenfi 



funt 



de nocb meet over een met die van den Laurafter Amboi- 



nicus 



27 zyn vyf, zes en zeven duimen lank , twee , 



autem quinque , lex , leptemve poiiices longa, oi- nicus, zy zyn vyj , zes en zeven auimen Lank , twee, 

 nos treive pollices lata, cum longo actenui apice,qui derde halve, en drie duim breet , met een lange fmalU 



m ^__ infleftitur latus cum paucis obli- /pits, die merendeels na de eene zyde gekromt fiaat , met 



quis coltis inferius protuberantibus , fuperius autem weinige fcbuinfe ribben,die van onderen uitfieken, want 



toliumeftglabrum, equate, nee ita rugofum — r — * L - L, ~ J **-* ~*~ .-— i*- --•-* -i- 



fii 

 bus 



contrita 



rem , & feporem. Fructus funt baccas rotundas Uva- 

 rum baccis fimiles , brevibus ex racemis dependentes, 



bovem is bet blad glat , effen , en zo rimpelig niet , als 



dat van de LanJJen : Zy Jlaan zonder ordre rondom de 



Ipirant jxlo- ryskens op korte Jieeltjes > en gevreven zynde zo geven ze 



De vrucbten 



een fpeceryagtige reuk enfmaak van baar 



zyn ronde bezien y% de wyndruiven gelyky in korte trof- 



fuperius coronula & apice corona- fen by malkander bangende, gelyk de lanffen, van vo- 



tx> 



radii quidam 



cae flavefcunt inllar Lanfii _ 



miffs fufci feu pulli erant coloris : Obdufts hae funt geel > alt Lanjfen , maafde gedroogde 9 die my ioegebragt 



ren met een klein kroontje enjpitsje, en rondom bet zel- 

 ve vertoonden baar eenige Jlralen; de verze zyn bleek- 



fragili ac lignolo putamme, quod facile conmngi 

 tell. In hoc continetur ofliculum ex rotundo-obl 



gum 



inllar 



fruftuum Lanlii 

 eft ac mollior , 



Cortex 



qui multo debilior eft quam in con 

 optima hujus arboris eftpars, &auum venalis adfer- 

 tur , in longas fiflus eft partes binos cum dimidiq 

 pedes circiter longas > & in magnas fascias viginti 

 vel viginti quinque pondo graves colligatas, cor- 

 tex hie duplex eft > ex una tamen arbore colle&us* 

 inferioris enim trunci digitum craflus eft minorem > 

 intus ruffus eft ac brevibus & albentibus venis ma- 



wierden , war en donker-graauw , of. aard - verwig van 

 coleur : zy zyn bekleet meU een brojfe boutagtige jchaal 

 die men ligt inftukken douwen kan: en daar in leit de 

 korrel r uit den ronden wat toegefpitji , nit verfebeide 

 faporjs & odoris > jlukken 5 tegens malkander Jlaande , gemaakt > als bet vleis 

 ^ van de LanJJen > docb ligter en weker > ook fpe eery agtig 



van reuk enfmaak, docb veel flapper , dun defeborjjen: 

 want de fcborjje is bet bejie deel van dien boom, zynde 

 zo als menze te koop brengt , in lange Jlukken gefpleten 3 

 cmirent derdebalve voet lank , en in grote bondels , 20 a 

 25. ponden wegende by malkander gebonden : de fcborjje 

 is tweederlei > docb evenwel van eenen boom: want die 

 van den onderjlen Jbzm is een kleine vinger dik , van 



culatus , vel variegatus % acfi calce ficca conlperfus binnen ros 9 en met korte witte aderen gefpikkelt of door 



foret: In fuperiori,trunco, & ramis craffioribus 

 tex hie cuitrum vel binos tantum craflus eft, 



flavefcentibis 



squa- 



lis afperfus, fine venis internis albicantibus , eftque 



^A - ^ ~ ■ _ _ J k ■ — M _^ 



_ . I _— _. — . .^ — — m. ^ ^^ «^ I ^ —J ^ *-v «a ^a^ •*« *~*r* *~to> s~\ ^m f~\ •■^ ^m ^"* 4« ^ m A « **^ ««4 *\ *\ 1 



paulo acrior 



tern corticis odor 



lopen als of bet droge kalk was: aan de bovenjie Jlam, 

 en de dikke takken is dezelve fcborjje maar een of twee 

 meffen dik, effen met een vuil wit, of geelagtig velle- 

 ken bekleet, zonder witte aderen van binnen en wat hee- 



praecedenti , crafiioris au- ter en feberper , dan de voorgaande , docb de reuk van 



gratior 



o 



nihilominus tamen 

 uterque aromaticum valde habet odorem ac iapo- 

 rem, ad Cubebas accedentem, calidum ficcumque 

 in tertio gradu , atque ore manducatus linguam vel- 

 licat , non tamen ita -ac Piper, fed os grato re- 

 plet calore ; fique corpori inungatur, tantum exci- 

 tat in cute calorem , ut vix tolerari j>ofl!t , totum- 

 queodore fuo repleat locum: Experimentum opti- 

 mi corticis eft, fi ungue digiti fortiter ac tanfverfa- 

 liter frufta radantur, & hac rafura linea nigra ap- 

 pareat, atque aliqua confpi'*""" *-'-'■- *— - 



enim, in quibus hoc 



exfiicca, &. viribus deftituta habentur, licet cortex 



de dikke is ivel zo lieflyk , niet te win zynze beide van 

 een zeer fpeceryagtigen reuk enfmaak : meeft na de Cube- 

 ben trekkende , beet en droog tot in den derden graat , en 

 in de niont gekaauwt zynde , op de tonge <voat bytende , 

 docb zo zeer niet als Peper , en de mont met een aange- 

 name marmte vervullende. Op y t lyf gefmeert veroor- 

 zaaktze ook zodanigen bitte op de buit , als men pas ty- 

 den kan : en vervult de gebeele plaats met baar reuk : de 



proef van de bejte MaJJby is, als men met een Nagel 



fignum non apparet, vetufta 



hie rnultos per annos pinguedinem confer 

 vifcofitatem, etfi ficcis ac ventofis fervetu; 

 in duodecimum enim annum talem habui 

 Dlurima frufta aeque bona erant ; fru&us aut 



locis , 



cujus 



durare 



:t»t .- L 



moat bart en diners op de Jlukken fcbrapl , dat bet 

 dan een zwarte lime maakt , en zig eenige vogtigbeit 

 vertoont , want de jlukken , die dat niet en doen , wer- 

 den voor out , uitgedroogt , en kragteloos gebmiden , boe~ 

 <uoel deze baft lange jaren zyne vettigbeit km behouden , 

 al beivaart men bem op drocge 

 want ik bebze tot in 't 12. Jaar zodanig gebouden, 

 en de mcefte Jlukken nocb even goet bevonden, docb de 

 vrucbten konnen zo lange niet goet blyven. 



Naam. Op 't Latyn Cortex Oninius , naar de plaats , 

 daar bet van daan komt , zynde voorts door gantfeb Indi'e'n 



en lugtige plaatzen, 



cora. 



' Nmen. Latine Cortex Oninws, juxta rocum, tm- 



de defertur, per totam porro Indiam notus eft no- ^ 



mine Majfoy, arbor autem ipia incolis dicitur Ay- UkentmetdennMmevanMz!foy,endenlmmzeifs~biet 



by de Jnwoonders Ay cora.' 



Plaatzen. Dezen baft , zo veel tot nog toe bekent is , 

 valtnergens, dan op 't Weftelyke deel van Nova Gui- 

 nea \ Qt welk in 't gemeen Onin , en by de Ternatanen 

 ijuae Woni wert genaamt \ docb niet over al, want bet voor- 

 Ce- fte of Weftelyke deel, 't welk men Slaven-Omn noemt, 



, Lacus . Cortex hie , quantum novi , nufquam cre- 

 fcit nifi in Occidentali Novce Guinea: parte(qu£e vulgo 

 Onin & Ternatenfibus Woni vocatur , ) fed non uni- 

 que , anterior enim feumaxime Occidentalis pars , qua; 

 Servorum Onin dicitur , & vi 

 rama diftat, & ad aquf 



fed ad orientalem magis partem 



ft, nullum dat Maf 





y 



gione 



omtrent 28. mylen van Ceram, na bet Noort-ooften ge- 

 legen , be eft geen Majfoy , maar wat ooftelyker aan 't 



vajh 







• 







y 



j 





. 





