



/ 







HERBARII AMBOINENSI 



Liber II. cat). XXI 



* *4h 





Majfoy qrboribus pro venit ; Barbari hi homines viden : 

 ces . Cdrticem Hunc per totum ita expcti mundum , a- 



worden, dewixelken mijjchisn , 



- v • i ■ r TIT* 1 1 



voort 



ofi funt 



Wet At 



Wilden 



beam fuam 



ducere : drbufculas, licet per Ceram-Lauwerenfes, qui 



landwaart 



>i de Majfoy -boom en 

 ziende dat deze baft 

 zyn zo jaloers daar 

 \ de vreemdelingen verbieden diep 

 maar ook geen jongeboompjes voil- 



aeftifnatio- ten laten vervoere?i y boewel ik bet door de Ceram Lau- 



faepius 



-IV -*- 



' Vfitt. Cortex hid j>er tdtaih Iridiam noil expetitur, 

 fed tantum a" Malaicenfibus in Sumatra, Borneo, 

 }ava , & Eiaieya , quibus regionibus quotannis fufficit 

 contentum duorum navigiorum Sampans di&orum, 



ubi 



J 



gendum aeque m vins , ac f eminis , a praner- 



/iofis ac frigidis diebus , modice enim calefacit, 



& abdominis dolores fedac ex frigore ortos , confor- 



'- -'- '*-— debilitatos & relaxatos^ 



q 



artus 



frigore 



quum natura ejus fit ficca , calida , & adeo penetra 

 ut EuropsEorum cuti cortex hie illiriitus ruborem ex- 



Mulierculae Tavanae & Baleyenfes experts val- 



funt ad praeparandam 



._. 9 ; __ wilden o ... 



be? , verfebeide malen beb laten ondernemen. 



Gebruik. Dezen baft is niel door gebeel Indien gewilt 

 of getrokken , maar alleen by de Matey ers op Sumatra , 

 Borno > Java , en Baly > voor nvelke landenjaarlykseen la- 

 ding van twee vaartuigen (Sampans genaamt) genoeg is, 

 docb men begint bem nu ook na Sina , en Japan te zen- 

 den y en aldaar met goede voinjl te verkopen. Hy wert 

 meejt gebruikt> om bet lyf mede te fmeren, zo <voel van 

 Manntn 3 als van Vrouvuen, en voornamentlyk in re- 

 genacbtige koude dagen : Want by vervoarmf niatelyk 9 

 en ftilt de buik*pyn y die uit de koude voort komt, Jlerkt 

 ook alle ledetiy die door koiide zyn verlamt , als zynde 

 droog , beet , en doordringende van natuur , ja zodanig , 

 dat bet ook op de bidt van de Europianen gefmeert , de- 



maakt. De Javaanze en Baltic be Vrouluiden 



\ 



torutc , qua Corpus contmuo mungunt, 



ad calefaciendum , fed etiam praftantis odoris gratia, 



non tantum zyn zeer bedreven 



phyl 



addunt corticem Culilawan , parvam Caryo 



feborfft 



beftryken , niet alleen , om ( ah gezegt ) 



maar ook om zyn goede 



pap uit deze 

 lyf geduurig 



Aj 



e 



guentuni vocatur calidum Bobory* Incolas Coebi- nog daar by ae naarvolge?ide fcborjfe y C 



dicuntur quosdam iecum ducere canes • quum 



en zeel-Sandel-bvut % welke zafo 



filvas intrant . ad explorandas MaflToy 



bonas ac 



Bobory 



Inwoonde 



quarum 



bus ift 



tiam iftius Iigni & ramorum frufta fecum adportant, 

 vilique vendunt pretio , quum hoc quoque lignum fu- 

 um habeat ufum in re Medica, odoremque corticis 

 Mallby referat , fed uno caloris gradu debilius eft , 

 unde & multum ufurpatur ad unguentum Borbory: 

 Quod pro infantibus componitur , qiii corticis fervo- 

 rem tolerare nequeunt , quidam etiam Malaicenfes 



van Coebiay eenige bonden medeleiden , alsze in 't Bofcb 

 gaan $ om Maffoy-boomen op te zoeken , en datze de gene 

 voor goet en volkomen ryp bouden , aan ivelkersftam door 

 die bondkn wort geknaagt, de Ceram- Lauwers brengen 

 ook zomtydi eenige ftukken van y t bout , en de takken me- 

 de , en verkopen bet voor een Jlegte prys , want dit bout 

 beeft al mede zyn gebruik in de Medicyne , riekendejlerk 

 na Majfoy , maar is voel een gfaat Jlapper in bitte , en 

 inert daarom veel eebruiki tot de Bobory zalve . die men 



hoc utuntur cortice in cibo loco aliorum aromatum , maakt voor kleine kinder s 9 devoelke de bitte van de baft 



Mechcinalibusque admifcent potionibus ipfis Djud 

 jambo 





I 



V 





. 



<■* *r> 





»^- 



^ *♦> 





* ■ 



♦ 





-f r\ *•■, 



■ 





«T% 



Anno circitei 1 1^54. duo erant fallaces Ceram-Lau- 



renfes Orangkayenfes 3 Sinoos & Backer 9 qui Coebiay en- 

 fes aliquot per annos arguto deceperant modo in con- 

 ilituendo pretio corticis MaflToy , qui hunc in finem 

 magnum adhibebant fpeculum , Coebiayenfibus per- 

 fpadentes 5 hoc in fpeculo fefe vifuros fore idolum 

 fuum Revoata feu Lewata ( hoc autem nomine omnes 

 circumjacentes hi infulares ethnici Deum vocant) 

 quos ad unam locabant partem 3 alium interea con- 

 lortem pofl illos fed direfte ante fpeculum pofuerant 5 

 cujus effigies idolum Rewata rcpraefentabat. Sinoos 

 & Backer itaque hanc interrogabant fdrmam , an qui- 

 dem «quum eflet , fibi tantum pr^tium folvendum 

 efie pro Maflby , quantum Cpfebiayenfds. p^tebant. 



Ad quod fiftus Rewata capitenegante refpondebat, 

 illi autem iterum atque itefruni interrogabant, donee 



pretium ita cfTet minutum, ac inter illos eflet confti- 



tutiim 5 & de eo convenerant, cui Rawata annuebat, 



zommige Maleyers doen de Maj 

 foy ook in bun koft , in plaats van andere fpeceryen en 

 mengenze ook onder de Medicynale dranken , by bun lie' 

 den Djudjambo genaamt. 



■ Omtrent bet jaat 1 6^4. vmren daar twee doortrapte 

 Ceram-Lautfche Orangkayen, Sinoos en Backer, die 

 de Coebiayers veele jaren aardig bedroogen bebben , in 

 *t maken van de prys over de Majfoy , gebruikende daar 

 toe een groote fpiegel , de Coebiayers voysmakende^daU 

 ze daar in baaren God Rewata of Lewata C zo noemen 

 alle deze omleggende Eilanden , die nog Heidenen zyn , 

 God ) zouden zien , en bun lieden wat ter zyden dezelve 



Jlellende 



baddenze ondertujfeben 



opgemaukt, die itiat agter boar , maar regt voor denfpie- 

 Uftont , en iviens beeltenis in den Spiegel dan den God 

 ewata zoude zyn : Sinoos en Backer begonden dan dit 

 elt te vragen , of bet vuel billy k wax , dot zy lieden zo 

 >el voor de Majfoy gaven , als de Coebiayers eiften : En 



den geconterf eiten Rewata daar op den kop 



zo vraagde men bem nog eenmaal , nog tvoee- 



', zo voorts t'elkens met vermindtring van prys * 



febudde 



ncc Coebiayenfes contradicere audebant , quum ipfo- ftemt badden , als voanneer Revoata 'daar op 



op 



diii, donee hanc fraudem alii Ceram- Lauwerertfibus 

 invidi detegebant, & Coebiayenfibus aperiebant, qui 

 irati unum ex deceptbribus litis apprehendebant ? 

 queni de medio tollcbant, & in partes dilacerabant. 



Jlegte volkje konde daar niet tegen 



ipprobeert 



ydig w, 

 Cdebiay< 



andere 9 die op 



waar ria 



\ w 



• 



« *v 



I 



i 





ge<Vange?i 

 m injluk- 



(jrfeditur Sinenfes & Japanenfes Medicos corticem 

 hunc magis magisque in ufum Medicum expetituras 



n gefebeurt bebben. 



Men vertrouwt dat de Sineeze , en Japanfcbe DoB 



bajl boe langs y boe meer tot Medicyne zulU 



& ufurpaturos efle, quum optimum & aptiflimum fit zoeken, begeren en gebruiken: Want 

 Medicamditum nationibus iflis, quae friftioni & in- 



inderdaat een 



un&ioni ita adfuetx flirt t, & fub climate fuo praeter calo- 

 rem magnum etiartt frigus intenfum pati debent , quibus 

 convenit ad naturalem corporis calorem confervandum 



dolorefque ex flatibus frigidis & oppfetfis ortos fedan- 



aan 



fmeeren 



Natie 



yn 



iff ens de bitte , ook veAt koude dagen 



haare 



ren 



dos: In Ruropam cortex hid ilofitrartfTertur^fique for- 

 te fuerit deduftus, non magni ibi aBftimatur , fine dubio, 

 quum virtutes ejus ibi non fint notse, vel alia praefe- 

 xantur aromata. . 





Vidi Ceram-Lauwerenfes pulvinaria fUa inplere hu 



IP 



tftaan, om ae natuur lyke voarmte des lyfs te bevoaa- 

 I en alle pyne , die van beflootene verbolene en koude 

 den voortkoomt , te Verdryven : na Europa wert de- 

 e niet vervotrt , en zo nu en dan dervoaarts gebragt 

 le , aldaar ook niet geacbt , buiten twyffel door on* 

 le van zyne kracbten ; of dat men dezelve door andere 



gezien , dat de Ceram- Lawwers baare flaap* 



jus arboris foliis, dicentes hoc valefe capiti calefa- kujfens maken van de bladeren dezes booms 



cieih 



N 



*•* 





d* 









