V 





• 



' 



II Boek. XXII Hooftjl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



ciendo in itineribus marinis, in quibus multum pati- dat zulks diende, om bet boo ft te verwermen od 



linfiir frioYvriQ np rmn> npr fnf"am tern fiiffinpnrviMm '• -• i J *% 7 w tt *' ry u r 





uncur frigoris , ac quae per to tarn Fere fuftinent vitam , 

 quique, uti di&um eft, mille periculis huncpetunt 

 corticem ex barbaris illis regionibus, quemque porro 

 pufillis vehunt navigiis Sampans diftis per quadraginta 

 milliaria trans mare ad Javae metropoles. 



Inquirendum porro eft , an arbor haec non magnam 

 habeat affinitatem cum arbore ilia , quae aromaticum 

 gerit corticem , & in freto Magellanico crefbit. 



ticfe Winterani , 

 gdlanica aromatu 



Cap 



ipfi dicitur Arbor 



/ 



gezegt , deze baft t 

 qemetde barbarifel 



■Jl 



pans genaamt 

 fteeden van J 



vaa 



400. my ten over Zee , na de Koop 



Foorts ftaat nog te onderzoeken , of d 

 ?/ mogte bebben een groote gemeenfebap 



Jpeceryagtige Jcbcrjfe beeft, en in de Magellani 





febeftraat waft: By Carol. CIus. Lib. 4. Cap. 1. be 

 febreven, onder den mam vanWinterams Cortex, doci 

 den boom zelfs <wert van bem genaamt Arbor Magella 



nica aromatica. ' 



« 





\ 



f 



• 



o 



V 



T 



O. 



1 



' Cortex hie Oninius feu Majfoy depi&us exhibetur in Epherri. 

 Germ, dec.%. ann. 3. Tab. ad pag. 53.8c defcribitur p. 55. ut 

 & in Volenti Ind Utt. Epift. III. p. 397. & Epift. lX.p. 412. 

 & in Valent. Amboln* defcript.p. zo8. 



t 



AANMERKINGE 





, ' De Majfoy-boom wert mede van Valent. befchreven in de 



vl C al V r m8 Van Atnhoina P* *o8. en by Valent. Ind. Utter. 

 AptJtAU.p. $97. en Epift. IX. p. 4 zi. en is afgetekent in de 

 upbemtr. Germ. dec. u ami. j. indeplaatop/wr. 53. en pat. 



55. wertre befchreven. r " ' b 



I 



CAPUT VIGESIMUM XXII. H O O 



SECUNDUM. 



T 



T U K. 



Cortex Caryopbylloides. Culitlawan. 





Cidit - laivan - Boom. 









Ortex hie quoque aromaticus eft, atque ex fil- 

 veltri colligitur arbore , quae truncum gerit al- 

 turn & re&um, quern homo vix ulnis compledli 

 poteft, ejus coma non eft admodum ample extenfa, 



D 



fpeceryacbtige baft 



fi 



man pas omvatten kan , deszelf 



fed foliaturam gerit denfam , forma Laurum referens; Lauwrier 



Ejus rami funt pauci , ac plerumcjue in altum erigun- 

 tur ; Foliorum raches feu ramuli virides , & firmi , 

 bini femper oppofiti , atque cum pari proximo cru- 

 cem formant, nngulaque conjugatio forcipem refert 

 tridentatum: Folia cruciformitentidemlocantur, bi- 

 na femper oppofita, tria quatuorve paria inunarachi, 

 quae formam habet cufpidis ferreae ; Folia hsec Cin- 

 namomi folia referunt , vel proxime magis accedunt 



einde , 



loof 

 nig, 



fiyf 



fiaan meeji 



Unumquod 



CajJicBlig „ 

 Culit-Lawan magnam habet affinitatem. 



que folium in vetuftis arboribus palmar o w 



tres quatuorve digitos latum, in junioribus *vix fpi- 

 thamam longum > quatuor quinqueve digitos latum 

 proxime ad luam originem, unde fenfim anguftantur 

 & in acumen definunt; funt porro firma, ficca, 

 franguntur , crepitantia , fuperius intenfe viridia & 

 glabra, inferius glauca vel cinerea, tres habentner- 

 vos per folii longitudinem decurrentes, inftar Plan- 



malkander Jlaande , en maken met bet naajle paar een 

 kruis, vertoonende ieder t'zamenvoeging een drietandi- 

 ge vork : De bladeren Jlaan ook in 't kruis twee en twee 

 tegens malkander , drieenvierpaaraaneenrysken, beb- 

 bendede gedaante van *t Tzer , ofdefpitze van eenpiek, 

 en gelyken wat na de Caneel-bladeren 9 ofom f t nog nader te 

 zeggen, die van Caffia Lignea, met welke twee boomen 

 de Cuiit-Lawan ook groote gemeenfebap beeft: Ieder blad 

 " aan de oude boomen een band lank* q. en 



breet > 



fpan lank , en vier en vyf 



1 



gers breet , naaft aan haaren oorfpronk 

 lenskens toefpitzende of f pits toelopende: Voorts fiyf \ 

 droog 9 en in 't breeken kraakende , vanboven boog-groen, 

 en glaty en van onder en na den gryzen, of Spaanfcb* 

 eroenen trekkende , zy bebben drie zenuwen in de lengtt 

 Jopende , gelyk de bladeren van Weegbree , bmtrent een 



fpronk fzamen fiootende , en aan 



taginis latifolia2, ad digit i latitudinem circiter ad or- bovenfie zyde ook uitpuilende, zynde de tufTcben-pl 

 *»~ — ^- * m r« MmMA —.„u~—. metfyne adertjes doorweeven, de fmaak is Jlymerl 



pertexta 



turn concurrentes , & in fuperiore protuberantes par- 

 te , fpatia autem intermedia tenuibus 

 funt venulis ; lllorum fapor eft mucilaginofus & pa- 

 rum aromaticus ad Caryophyllos accedens. 



Fruftus raro obfervantur,quum altiffims fint arbores, 

 atque plerumque inmaturi nee perfefti decidant ; arbo- 



weinigfp 



en 



gelen 



fru&us 



pofitae 



notabili florendi modo ; mox enim viridia & acuta 

 prabent capitula, ex quibus oblongs propullulant 

 baccs,Glandibusfimillim2e,fed multo minores, glabra?, 

 glaucique coloris: Sub exteriore craflb &viridipu- 

 tamine oblongum reconditur ofliculum, Lauri fru- 

 ftui fimillimum ; ex purpura rubens, in binas divifi- 



eft 



quo 



apices divifus,<5c fruftui arde junttus:Hic vero magnitu- 

 . dinem femi-completas Olivs adeptus , in quibusdam ad 

 unam dehifcit partem & excrefcentiam emittit tenuis, 

 mollis, fungofe, & flavse fubftantiae, fubtilifllmam 

 Ochram , vel febum quoddam flavum referent is , mag- 

 nitudine depuratae Nucis Juglandis: Atque haec ex- 

 crefcentia five abortus tandem ita totum obtegit viri- 

 dem corticem, ut in ejus centro pars quaedam tan- 



1 ^^^^^ 



Devrucbtenzietmenzelden, om dat bet zeer boogeboo- 

 tnen zyn , en de vrucbten meeft ontydig en onvolmaakt ah 

 vallen , de boomen die <wel ter Zonne Jlaan , en niet veel 

 gefcbilt werden , vertoonen baare vrucbten <uoel bet befte, 

 en brengen dezelve voort, zonder merkelyk bloeyzel 3 ver- 

 toonende ftraks of ten eerften groene fpitze knopjes , daar 

 lankwerpige bezien uit voortkoomen , de Ekelen zeer gelyk, 

 docb veel kleinder , elat , en Zee-groen van coleur : Un- 

 der de buitenfte dikke groene febel legt een lankwerpige 

 korrel , de Bakelaren gelyk , purper-root . en die men m 

 tween deelen kan , betkelkje, daarze in jlaan , isdieper, 

 alsdat van de Eeken , in zes fpitzen verdeelt , en digt te- 

 gens de vrucbt aanzittende of aanlegeende : Devrncbtnu 

 tot de grootte van een balfwaffen Olyve gekomen zynde , 



innen zommige , of de eene zoort van dezelve aan de 



te krygen, 



u itvoas 



rubens 



Tom. II. 



nfumptum , viridifque cortex vel pu 



wmen 



eene zyde nvat open te berft 

 van een fyne , zagte , drooge , en geele fub 

 fynftenocker, of eenig gee I ft 

 te van een gefcbilde IVal-not 

 de groene fcbelle ten laatften : 

 maar een ftuk in de bolligbeit cverig ziet ; Depurper -ro- 

 de korrel is als dan ook geheel verteert , en de groene 



« Mille 





I 



\ 





• 





