



* 





J 



/. 



/ 



* 





66 



HERBARII AMBOINENSI 



Liber II. cap. XXII. 



tamen in fubftantiam degenerat cartilagineam , fapo- fcbille verandert zig in ten kraakbeenige fubftantie , van 

 re & odore Caryophyllos referentem , atque aroma- fmaak en reuk de ftagelen wel gelykenae , beboudende %y-. 



• 



odorem diu retinet, li 

 ne confervetur. Hunc vero abortum non omnes pa- 

 tiuntur baccae , plurimae autem decidu'nt , harumque 

 maxime maturae terram attingentes arbufculas proger- 

 minant, reliquae autem paucae petiolis adhaerentes de- 

 hifcunt , & ilxam emittunt excrefcentiam , quae fru- 

 ttibus iftis irregularem dat formam inftar glebas nempe 



terreae , 

 haberetur 



quae , li tangatur , adeo mollis eft , ut pro febo 



nenfpeceryacbtigen reuk nog langen tyd , als bet opgejloten 

 of wel bewaart wort : Docb ait uitwas en krygen niet 

 alle bezien , tnaar de meejle v alien af, ivaar van de ryp- 

 jle , alsze op de aarde raaken , jonge booinpjes voortbren- 

 gen , en de weinige , die dan aan de Jleelen blyven , ber- 

 jien op , en bekomen bet voornoemde uitwas , 't welk dig 

 vruchten een ongejcbikte gedaante geeft, te weten, gely:< 

 een klontjen aarde, zynde in 't aantaften zo zagt, cut 



Talem vero fubftantiam Cinnamomum men 't voor J'meer zoude bouden : Hoedanige fubftantie 



producit , quae , fi manibus tang 



has co- een Kaneelboom mede voortbrengt , enin't bandelenverfl 



fore Tuo inficit flavo; Subftantia hasc interne durior bet de vingers ook geel, van binnen is bet wat harder 



• 



eft, 



formam 



germinat. 



Fruftus Menfe Aprili confpiciuntur,& Augufto de- 

 cidunt: Trtinci cortex externe glaber eft, cinereus 

 vel albicans , interne pallidiorem gerit colorem a,uam 

 cortex Maflby, ex rmTo in flavum tendens, inftar 



" femi-co&i , in vetuftis truncis digitum craffus , 



en beeft de gedaante van een korrel , docb die ecbter niet 



voortteelt. 



De vrucbten Jiomen voort in April, en in Auguflus 

 vallenze af, de fchorffe des Jtams is van buiten effen , 

 Ugt-graauw , of witacbtig, van binnen veel ligter van 

 coleur, dan de Maffoy, wat uit den roJJ'en na 't geele 

 trekkende , als een half gebakkenji een , aan de onder-Jtam- 



in fuperiore ejus vero parte tantum dimidium digitum men een vinger dik, en na boven toe een halve vinger , of 



craffus vel paulo tenuior eft : Exteriore fepe parte ver- 

 rucis obfidetur; ex una quoque arbore duplex colli- 

 gitur cortex, inferior enim & craflior multo ficcior 

 eft & fragilior, multo tamen lentior quam Maflby. 



nog dundeti en aan de buitevfte zyde meefi doorgaavs 

 met vratten bezet , men beeft van eenen boom ook twe- 

 derlei baft of fchorffe , want de benedenfte en dik jle is 

 veel drooger , en br offer , docb evenwel nog tayer dan de 

 Maffoy : Van fmaak en reuk zeer feberp , en zo na den 





lum accedente , ut pro iftius arboris cortice habere- Nagel-reuk trekkende 3 dat menze voor de baft van dien 



tur- Culitlavoan vero aliquid peculiare habet, quum boom zoude bouden, docb beeft den Culitlawan nog wot 



5 - - " - **• '" M, - J — byzonders , zynde zo fterk,datze bet booft befwaart : De 



bovenfte fchorffe is veel dunder en harder , ook lieflyker 

 van fmaak en reuk , en in '* kauwen voert men eenige 



/ 



ejus odor fit adeo gravis, ut capiti obftet , illudque 



fup 



jucundi 



li manduce 



tur , mucofitatem cum levi exhibet adftriftione , uti in flyinerigbeit , met em kleine zamentrekkingge<waar,gelyk in 

 recenti Caffia Lismea; in ficcato autem cortice mi- deverjcbeCaJJialignea, dogindedroogejehorffe vint men 



minder zamentrekking , endaar tegen een kleine bitterheit, 

 in 't eerfie vertoontze een grooter bitte eh feberpbeit , dan 



nor apparet adftrittio , fed parva tantum amarities, pri- 

 mo maiorem exhibet calorem & acrimoniam quam 



Maflby, huj us autem fervor diutius durat , quum Culit- de Maffoy, maar de bitte van de Maffoy, is langerdu* 



lavoancx aeriis magis conftet partibus: Ore mandu- 'rende, om dat de Culitlawan van lucbtigtr deelen gtmaakt . 



catus hie cortex acriter linguam vellicat, ac prasfer- is : In de mont gekaaut zynde, zo bytze dapper opdeton- 



tim inferior craflus cortex , qui calamum vero , vel ge , en inzonderbeit de onderfle dikke Jcborjfe , docb die tnaar 



multo jucundiorem ten febaft of balven vinger dik is , valt veel lieflyker van 





femi 



habet faporem , repletque os grato Caryophylli fapo- fmaak , en vervult de mont met een aangename Nagel- 



Recens cortex per aliquot dies ad. lolem exiic- reuk : Be verfebe fchorffe moet men eenige dagen in de 



re. 

 cahdus eft 



, antecjuam uepui 



fum & jucundum j 

 Non eft fervandus 



tumque 



Zonne laten drogen, eer ihenze voeg legt, riekende alt 



dan wynacbtig , en lieflyk , anders verfcbimmeltze licbt ; 

 Men moetze in geen ge/loote kiften of kaffen bevoaren , 



in ventofis & apertis locis , uti incaenaculis fub domus maar op lucbtige plaatzen , gelyk opZolders onder 'tdak, 



en of 

 opZol 



faftigi 



\S * A A ^"* A V *A> T A »*- * A A A ^^ *-* w 



Moluccis delatus infulis 



paulo magis eft fufcus & acrior quam 



foy haberetur , qui plerumque durior & gravior elt : 

 Totusr cortex ex arbore avellitur & decorticatur , nee 

 quidquam abjicitur , uti fit cum Cinnamomi cortice , cu- 

 jus exterior tantum depuratur pars. Contuli folia 

 Cinnamomi , Culitlawan , & Cafliae ligneae , atque com- 

 peri , cundta tribus nervis loi 

 & pertexta efle , atque porro effe glabra , firma , & aro- 

 matici odoris & faporis. Cinnamomi folia erant latio- 

 ra , breviora , & rotundiora ; Cafliae Ligneae oblonga 

 erant & acuminata : Culitlawan vero erant longiflima 

 & mTniffima , ac peculiarem magis habebant faporem. 



alvoaar ik ze tvoaalf jaren goet gebouden bebbe. 



De Culitlawan , die uit de Papoefe , en Moluxe Ei- 

 landen komt , is nvat bruinder en feberper dan de Amboin- 

 pro Maf* febe , docb zo lieflyk niet van fmaak , en men zoudezt 



aanzien voor Maffoy , die doorgaans harder en fwaarder 



Licet autem hae tres arbores maxime fibi fint affi- 

 nes , in uno tamen non crefcunt loco , fed in diver- 

 fiflimis regionibus. 



ix : De gebeele fchorffe wert van den boom afgetrokken , 

 en niets aaar van weggeworpen , gelyk gedaan wort met 

 bet buitenfle van de Canecl-Jcborf) e , maar Jlegts de ruig- 

 te daar afgefebraapt. Ik beb de bladeren van Kaneet, 

 Culitlawan, en Caflia lignea by malkander gebat , en 

 bevonden , datze alle met drie fenuwen in de lengte door- 

 retgen waren , glat , Jlyf , en aromatykT van reuk en 

 fmaak : Die van den Kaneel waren korter , breeder , en 

 ronder , die van Caffia lignea , lankwerpig en fpits : Die 

 van de Culitlawan daar naaft , docb kleinder , en beide na 

 Kaneel fmaakende : Die van Culitlawan waaren de langfte 

 en fly f Jle, en hodden meer van haar eigen fmaak. 



En boewel mi deze drie boomen groote gemeenfebap 

 met malkander bebben , zo waffenze nocbtans niet op eene 



Cinnamomum enim in occiden- floats , maar in zeer verfebeide Landen : Als de Kaneel 



tali Zeylanae crefcit parte , Caflia Lignea in Orienta- 

 li Philippinarum infularum plaga per Celebem , Bor- 



in 't Weflen op Ceilon , de Caffia lignea in *t coflen van 

 . w . 'de Phyhppynfe Eilanden aan , door Celebes , Borneo, 



neum , ufque in Cambodjam &Tonkingum , maxime ad tot in CamDodja , en Toncking , me eft benoorden de li- 

 sequatoris partem borealem , quaedam enim, fed paucae trie: Want men ook eenige weinige boomen vint op CeU- 

 occurrunt arbores in Celebes parte Auftrali in monti- bes Zuider-zyde in 't Boegifcbe gebergte, en iyBalante: 

 bus Boegenfibus & prope Balante : Culitlawan in hifce De CuKtlawan bezit deze Oofterfcbe Eilanden bezuiden 



orientalibus infulis crefcit ad iEquatoris partem au- 

 ftralem. Hoc autem quoque patitur exceptionem, 

 in Mindanao enim regione maxime auftrali infularum 

 Philippinarum Caflia occurrit lignea, & Culitlawan 

 in una eademque infula , fique attendatur accurate > 

 duplex apparet in Amboinenfi differentia , alba nem- 



de linie : Docb dit beeft al mede zyn uitzondering , want op 

 Mindanao 't Zuidelykfle van de Pbylippinen beeft men 

 Caflia lignea, en Culitlawan op een en H zelfde Ei- 

 land , en als men y er naauw op let , zo kan men twee on- 

 derfebeiden vinden , aan de Amboinfcbe Culitlawan , te 

 weten, witte en roode: De witte fchorffe gelykt na een 

 pe", & ruBra. Albus cortex laterem refert crudum , raauwe moppe , is vocbtiger , tayer , ook dikker , en laat 

 eftque humidior , tenacior , ac craflior , atque in longis haar diet balven met lange Jlucken van den boom fcbillen, 

 fruftis ex arbore decorticatur, quique Ynercatoribus 't welk den Koopluiden aangenamer is: De roode isroffer 

 magis placet. Ruber magis rufrus eft inftar lateris van coleur, te weten, als een half gebakken Jleen , ook 

 nempe femi-cotti , tenuior eft, &frangibilior, qui in dunder, en brokkeliger , waar van men geen lange Jluk~ 



longas decorticari nequit partes , uterque vero aeque 



bonus 



ken krygen kan , dog beide even goet en fpezeryacbtis, : 



De 



\ 







t 





t 





